Σαν σήμερα, 02 Αυγούστου: «Veni, vidi, vici» – Οι τρεις λέξεις του Καίσαρα που έγραψαν ιστορία

Ήταν 2 Αυγούστου του 47 π.Χ., όταν ο Ιούλιος Καίσαρ, έχοντας μόλις εξασφαλίσει τη νίκη στη μάχη του Νείλου και την ανάδειξη της Κλεοπάτρας στην Αίγυπτο, έλαβε ανησυχητικές ειδήσεις από την Ανατολή: ο Φαρνάκης Β΄, βασιλεύς της Ποντικής βασιλείας και γιος του διάσημου Μιθριδάτη του Στ΄, επαναστάτησε και ανακατέλαβε εδάφη κοντά στη Μαύρη Θάλασσα.

Η μάχη στη Ζήλα

Η νίκη που έγινε σύνθημα

Μέσα στην πολιτική αναστάτωση των εμφυλίων, ο Φαρνάκης χρησιμοποίησε κάθε μέσο – ακόμη και την ευνουχισμό των μαθητών σε πόλεις που τον αντιτάχτηκαν – ώστε να εδραιώσει την κυριαρχία του στη Μ. Ασία. Ανήσυχος για το πλήγμα στο κύρος της Ρώμης, ο Καίσαρ εγκατέλειψε τη Χελάνδα χώρα έχοντας στο πλευρό του μόνο λίγες χιλιάδες άνδρες (το πάγμα VI της VI λεγεώνας, vexillationes της XXII και XXXVI συνοδευόμενες από ιππικό), και ξεκίνησε από τη Συρία μια ολονύχτια πορεία προς την Ποντική εκστρατεία.

Όταν ο ρωμαϊκός στρατός έφτασε κοντά στη Ζήλα (το σημερινό Zile στην επαρχία Tokat της Τουρκίας), τοποθετήθηκε σε μια ψηλή κορυφογραμμή απέναντι από την παρατεταγμένη ποντική γραμμή που ήταν ενισχυμένη με παλιομοδίτικα άρματα με ξύστρες. Ο Φαρνάκης, παρά τη μεγαλύτερη σε αριθμό αλλά λιγότερο πεπειραμένη δύναμή του, επιχείρησε επίθεση προς την κεκλιμένη πλαγιά – κίνηση άκρως παράτολμη σύμφωνα με Έλληνες και Ρωμαίους ιστορικούς που αμφισβητούν τον στρατηγικό της ηγεμόνα.

Η αναστάτωση που προκάλεσε η επίθεση ξαφνικά προκάλεσε εντονότατη αναταραχή ανάμεσα στους λοχαγούς του Καίσαρ, καθώς η πειθαρχία διαταράχθηκε και τα ποντιακά άρματα ξεκίνησαν να συντρίβουν την πρώτη γραμμή. Ο Καίσαρ όμως, με ψυχραιμία και άφθαστη τάξη, διέταξε τα πίσω τμήματα να συνδράμουν και με τη συνδυασμένη χρήση pila και σφιχτής διπλωματίας σχημάτισε νέα γραμμή μάχης, εκμεταλλεύτηκε την ανώμαλη μορφολογία του εδάφους και εξαπέλυσε αντεπίθεση.

VIRAL

«Κοιτάζει τα ραδίκια ανάποδα»: Η αποκρουστική ρητορική μίσους που ξεπλένει τη γυναικοκτονία στην Καλαμάτα προκαλεί οργή!

Μεγάλες αλήθειες από μία απλή κοπέλα για το κέρατο και τις γυναικοκτονίες 

Γυναικοκτονία στην Καλαμάτα: Η ανατριχιαστική απόπειρα «ξεπλύματος» του δολοφόνου – Όταν η υπεράσπιση γίνεται «ύβρις» προς το θύμα

Η VI λεγεώνα ανατράπηκε κατά κύμα μέχρι τη σπαραγμένη ποντική γραμμή, εκ των οποίων πολλά σώματα έπεσαν νεκρά ή αιχμαλωτίστηκαν, ενώ ο Φαρνάκης κατάφερε να διαφύγει μόνο με περίπου 1.000 ιππείς. Συνολικά η εκστρατεία διήρκεσε πέντε ημέρες, συμπεριλαμβανομένης της πέμπτης μάχης που έληξε μέσα σε λίγες ώρες μετά τον εντοπισμό του εχθρού – μια εντυπωσιακή επίδοση για τις αυστηρές συνθήκες της εποχής.

Το μήνυμα του Καίσαρ

Πως η φράση έμεινε στην ιστορία

Μέσα στον γοργό θρίαμβο και την πολύπλευρη πολιτική αξιοποίηση της νίκης, ο Καίσαρ έστειλε ένα συνοπτικό μήνυμα στη Σύγκλητο της Ρώμης – το οποίο, σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ήταν προς τον φίλο του «Άμάντιο» ή «Αμάνιτο» (πιθανότατα πρόκειται για τον Γάιο Μάτιο, λατινικό όνομα ‑ Amantius είναι εξαιρετικά σπάνιο).

Ο Σουητώνιος συμπληρώνει ότι οι τρεις λέξεις – «Veni, vidi, vici» – γράφτηκαν σε πλακέτες που σήκωσε ένα άρμα κατά τη διάρκεια του θριάμβου των ποτικήνων κατακτήσεων του Καίσαρ στην Ρώμη το 46 π.Χ. Έτσι, το υποτιμητικό, περιεκτικό μήνυμα έδωσε την εντύπωση μιας πανταχού παρούσης στρατιωτικής επιτυχίας και υπερβολικής αυτοπεποίθησης του εμπνευστή του.

Οι τρεις λέξεις δεν ήταν απλώς μια απάντηση στον λατινικό βηματισμό, ήταν και ένα στιλτικό αριστούργημα: όλα τα ρήματα τελειώνουν σε «‑i» στον πρώτο ενικό χρόνο του παρατατικού, σχηματίζοντας ένα φυσικό τρανσφιμόφωνο (tricolon), που επιτυγχάνει ισοροπία και ένταση με ελάχιστα μέσα. Αυτό το λεκτικό τεχνάσμα διαδόθηκε ακαριαία, μετέπειτα αναστηλώντας την εικόνα του Καίσαρ όχι μόνο ως στρατηγού αλλά και ως πανίσχυρου ρήτορα – ένα δομικό στοιχείο της πολιτικής του ταυτότητας.

Η φράση έγινε ορόσημο της ρωμαϊκής στρατιωτικής παράδοσης, όπως όταν ο βασιλιάς Ιωάννης Γ΄ της Πολωνίας τροποποίησε σε «Venimus, vidimus, Deus vicit», μετά τη μάχη της Βιέννης το 1683 · τον 20ό‑21ο αιώνα έχει ακουστεί ως «We came, we saw, he died» (Χίλαρι Κλίντον για τον Καντάφι) ή με αλλοιώσεις σε τραγούδια, ταινίες και καινοτόμους τίτλους όπως «Veni Vidi Vicious». Η ιδέα ότι μπορείς να «λυγίσεις» τον χρόνο και χώρο με μια σύντομη και ἐνσυνειδήτως πολιτική διατύπωση.