Σαν σήμερα, 01 Δεκεμβρίου 1913: Η επίσημη ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα

Σαν σήμερα, την 1η Δεκεμβρίου του 1913, η Κρήτη σταματά να είναι απλώς ένα αυτόνομο τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και γίνεται και επισήμως αναπόσπαστο κομμάτι του ελληνικού κράτους. Με μια μεγαλειώδη και συγκινητική τελετή στο Φρούριο του Φιρκά στα Χανιά, υψώθηκε η ελληνική σημαία, βάζοντας τέλος σε αιώνες ξένης κυριαρχίας και δικαιώνοντας το «αιματοποτισμένο όνειρο» γενεών Κρητικών αγωνιστών.

Η ημέρα εκείνη δεν ήταν απλώς μια τυπική προσάρτηση εδαφών. Ήταν το επιστέγασμα μιας μακραίωνης, επίπονης και αιματηρής πορείας, που ξεκίνησε ουσιαστικά με την Επανάσταση του 1821 και συνεχίστηκε με ένα αδιάκοπο κύμα εξεγέρσεων και επαναστατικών κινημάτων καθ’ όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Το κεντρικό σύνθημα των Κρητών δεν ήταν πλέον μόνο η «Ελευθερία ή Θάνατος», αλλά το «Ένωση ή Θάνατος», αντανακλώντας την αταλάντευτη προσήλωση στον εθνικό κορμό.

Από την Τουρκοκρατία στην αυτονομία

Η καθυστέρηση της Ένωσης οφειλόταν κυρίως στη γεωστρατηγική σημασία του νησιού. Η Κρήτη, με τη θέση της να ελέγχει τα περάσματα προς το Αιγαίο και τη Μεσόγειο, αποτελούσε «μήλον της έριδος» μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων (Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία, Ιταλία), οι οποίες, για να διατηρήσουν την εύθραυστη ισορροπία στην Ανατολική Μεσόγειο και να αποφύγουν την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, απέκλειαν συστηματικά το ενδεχόμενο της Ένωσης.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Μετά την τελευταία μεγάλη Κρητική Επανάσταση του 1897, η οποία συνδυάστηκε με τον αποτυχημένο Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του ίδιου έτους, οι Μεγάλες Δυνάμεις αναγκάστηκαν να παρέμβουν. Το αποτέλεσμα ήταν η ίδρυση της Κρητικής Πολιτείας το 1898: ενός αυτόνομου κράτους υπό την επικυριαρχία του Σουλτάνου, αλλά υπό τη διεθνή προστασία των Δυνάμεων. Ως Ύπατος Αρμοστής της Κρητικής Πολιτείας ορίστηκε ο πρίγκιπας Γεώργιος της Ελλάδας.

Ο καθοριστικός ρόλος του Βενιζέλου

Η περίοδος της Κρητικής Πολιτείας (1898-1913) αποτέλεσε το μεταβατικό στάδιο προς την Ένωση. Εντός αυτού του αυτόνομου κράτους αναδείχθηκε η κορυφαία πολιτική προσωπικότητα που θα καθόριζε την τύχη όχι μόνο της Κρήτης, αλλά ολόκληρης της Ελλάδας: ο Ελευθέριος Βενιζέλος.

Αρχικά υπουργός Δικαιοσύνης στην κυβέρνηση του πρίγκιπα Γεωργίου, ο Βενιζέλος σύντομα ήρθε σε σύγκρουση με τον Ύπατο Αρμοστή, υποστηρίζοντας την άμεση ανακήρυξη της Ένωσης. Η διαφωνία τους οδήγησε στην Επανάσταση του Θερίσου το 1905, όπου ο Βενιζέλος, με τους επαναστάτες, απαίτησε την Ένωση και τη μεταρρύθμιση του πολιτεύματος. Η Επανάσταση αυτή, αν και δεν πέτυχε την άμεση Ένωση, κατέδειξε την αδυναμία του καθεστώτος της Αρμοστείας και οδήγησε στην αποχώρηση του πρίγκιπα Γεωργίου το 1906, ο οποίος αντικαταστάθηκε από τον Αλέξανδρο Ζαΐμη.

Ο Βενιζέλος, με τη διπλωματική του δεινότητα, πέτυχε στη συνέχεια να αναλάβει την πρωθυπουργία της Ελλάδας (1910), μεταφέροντας το Κρητικό Ζήτημα από την περιφέρεια στο κέντρο της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

Το τέλος του ζητήματος: Οι Βαλκανικοί πόλεμοι

Η ευκαιρία για την οριστική επίλυση του Κρητικού Ζητήματος δόθηκε με την έκρηξη των Βαλκανικών Πολέμων (1912-1913).

Τον Οκτώβριο του 1912, με την έναρξη του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου, η Κρήτη, αγνοώντας τις αντιρρήσεις των Μεγάλων Δυνάμεων, έστειλε δικούς της αντιπροσώπους στη Βουλή των Ελλήνων στην Αθήνα, κηρύσσοντας την de facto Ένωση.

Η Συνθήκη του Λονδίνου (Μάιος 1913), η οποία τερμάτισε τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, παραχώρησε ρητά και τυπικά την Κρήτη στην Ελλάδα, σύμφωνα με το Άρθρο 4. Η πολυπόθητη Ένωση είχε πλέον νομική κατοχύρωση.

Η 1η Δεκεμβρίου 1913 ήταν η ημέρα της επίσημης και πανηγυρικής επικύρωσης. Στο βενετσιάνικο Φρούριο του Φιρκά στο λιμάνι των Χανίων, παρουσία του Βασιλιά Κωνσταντίνου Α‘ και του Πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου, πραγματοποιήθηκε η τελετή της ύψωσης της ελληνικής σημαίας, την οποία έφεραν οι θρυλικοί αγωνιστές Αναγνώστης Μάντακας και Χατζημιχάλης Γιάνναρης. Η άφιξη των ελληνικών θωρηκτών, με προεξάρχοντα τον «Αβέρωφ», στο λιμάνι των Χανίων, και η ατμόσφαιρα πανηγυρισμών και δακρύων χαράς στους δρόμους, περιέγραψαν την κορύφωση ενός εθνικού ονείρου.

Η ενσωμάτωση της Κρήτης διπλασίασε ουσιαστικά την έκταση του ελληνικού κράτους και του έδωσε έναν σημαντικότατο γεωπολιτικό ρόλο, ενώ παράλληλα απέδειξε τη δύναμη της εθνικής θέλησης των Κρητών και τη διπλωματική μαεστρία του Ελευθερίου Βενιζέλου.