Πάντα θα έχουμε την Πρωτομαγιά: Το πρώτο αίμα στο Σικάγο και η ιστορία της στην Ελλάδα

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η Πρωτομαγιά αποτελεί μια ετήσια, παγκόσμια γιορτή αφιερωμένη στους ανθρώπους της μισθωτής εργασίας. Με συγκεντρώσεις και πορείες, η εργατική τάξη έχει την ευκαιρία να αναδείξει τα κοινωνικά και οικονομικά της επιτεύγματα, ενώ παράλληλα διαμορφώνει το διεκδικητικό της πλαίσιο για το μέλλον. Η Πρωτομαγιά δεν είναι απλώς αργία, όπως θεωρείται στην Ελλάδα και σε πολλές άλλες χώρες, αλλά απεργία με βαθιά συμβολική και ιστορική σημασία.

Η καθιέρωση της Πρωτομαγιάς ως γιορτή της εργατικής τάξης έγινε στις 20 Ιουλίου 1889, κατά τη διάρκεια του ιδρυτικού συνεδρίου της Δεύτερης Διεθνούς (Σοσιαλιστικής Διεθνούς) στο Παρίσι. Αυτή η απόφαση πάρθηκε προς τιμήν της εξέγερσης των εργατών στο Σικάγο, την 1η Μαΐου 1886, οι οποίοι αγωνίστηκαν για την καθιέρωση του οκταώρου και καλύτερες συνθήκες εργασίας. Η εξέγερση, ωστόσο, οδήγησε σε αιματοχυσία λίγες ημέρες αργότερα, όταν η αστυνομία και οι ένοπλοι μπράβοι της εργοδοσίας επενέβησαν βίαια, αφήνοντας ανεξίτηλο το αποτύπωμά της στην ιστορία του εργατικού κινήματος.

Τα αιματηρά γεγονότα στο Σικάγο που οδήγησαν στην Πρωτομαγιά

Τα εργατικά συνδικάτα των ΗΠΑ αποφάσισαν να ξεκινήσουν απεργιακές κινητοποιήσεις την 1η Μαΐου 1886, διεκδικώντας το οκτάωρο εργασίας, εμπνευσμένα από τις επιτυχίες των Καναδών συναδέλφων τους. Την εποχή εκείνη, οι εργασιακοί κανονισμοί στις ΗΠΑ ήταν σχεδόν ανύπαρκτοι, με τους εργοδότες να εκμεταλλεύονται τους εργαζόμενους κατά το δοκούν, ακόμη και Κυριακές.

Περίπου 350.000 εργάτες από 1.200 εργοστάσια συμμετείχαν στην απεργία, με την πιο δυναμική διαδήλωση να λαμβάνει χώρα στο Σικάγο την Πρωτομαγιά του 1886, συγκεντρώνοντας 90.000 ανθρώπους. Επικεφαλής της πορείας ήταν ο αναρχοσυνδικαλιστής Άλμπερτ Πάρσονς, η σύζυγός του Λούσι και τα επτά παιδιά τους.

Δύο ημέρες αργότερα, το πρώτο αίμα χύθηκε έξω από το εργοστάσιο ΜακΚόρμικ στο Σικάγο, όταν απεργοσπάστες επιχείρησαν να σπάσουν τον απεργιακό κλοιό, οδηγώντας σε σύγκρουση. Η αστυνομία και οι μπράβοι της επιχείρησης επενέβησαν βίαια, σκοτώνοντας τέσσερις απεργούς και τραυματίζοντας πολλούς άλλους, γεγονός που εξόργισε την εργατική τάξη.

Την επόμενη ημέρα διοργανώθηκε συλλαλητήριο διαμαρτυρίας κατά της αστυνομικής βίας στην Πλατεία Χεϊμάρκετ, με πρωτοβουλία αναρχικών. Η συγκέντρωση ξεκίνησε ειρηνικά, αλλά η κατάσταση πήρε δραματική τροπή όταν οι αρχές διέταξαν την άμεση διάλυσή της. Κατά τη διάρκεια της έντασης, κάποιος από το πλήθος εκτόξευσε χειροβομβίδα προς την αστυνομία, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί ένας αστυνομικός και να τραυματιστούν δεκάδες. Η αστυνομία, σε αντίποινα, άνοιξε πυρ κατά των διαδηλωτών, σκοτώνοντας τουλάχιστον τέσσερις και τραυματίζοντας άγνωστο αριθμό. Συνολικά, επτά αστυνομικοί έχασαν τη ζωή τους, αν και παραμένει ασαφές αν σκοτώθηκαν από φίλια πυρά ή από διαδηλωτές.

Για τη βομβιστική επίθεση κατηγορήθηκαν οκτώ αναρχοσυνδικαλιστές, μεταξύ των οποίων ο Άλμπερτ Πάρσονς, ο Άουγκουστ Σπις και άλλοι Γερμανοί μετανάστες. Παρά την έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων που να τους συνδέουν με τη βομβιστική επίθεση, καταδικάστηκαν ως συνωμότες, καθώς θεωρήθηκε ότι ενθάρρυναν τον άγνωστο δράστη. Στις 20 Αυγούστου 1886, και οι οκτώ κρίθηκαν ένοχοι. Επτά καταδικάστηκαν σε θάνατο και ένας σε 15 χρόνια κάθειρξη.

Μετά από εξαντλητικές νομικές προσπάθειες, οι ποινές δύο καταδικασθέντων μετατράπηκαν σε ισόβια, ενώ ο Λούις Λινγκ αυτοκτόνησε στο κελί του. Στις 11 Νοεμβρίου 1887, οι Σπις, Πάρσονς, Φίσερ και Έγκελ εκτελέστηκαν, τραγουδώντας τη «Μασσαλιώτιδα». Η δίκη αυτή χαρακτηρίστηκε από πολλούς ως μία από τις μεγαλύτερες υποθέσεις κακοδικίας στην ιστορία των ΗΠΑ.

Χρόνια αργότερα, το 1893, ο κυβερνήτης του Ιλινόις, Τζον Πίτερ Άλτγκελντ, παραδέχθηκε ότι οι κατηγορούμενοι ήταν αθώοι και χορήγησε χάρη στους εναπομείναντες φυλακισμένους. Αυτή η απόφαση, ωστόσο, υπήρξε το πολιτικό του τέλος. Μέχρι σήμερα, η ταυτότητα του βομβιστή παραμένει άγνωστη.

Η ιστορία της εργατικής Πρωτομαγιάς στην Ελλάδα

Στη χώρα μας, ο πρώτος εορτασμός της Εργατικής Πρωτομαγιάς έγινε το 1893, στην Αθήνα, με πρωτοβουλία του Κεντρικού Σοσιαλιστικού Συλλόγου του Σταύρου Καλλέργη. Η 1η Μαΐου ήταν Σάββατο και εργάσιμη. Έτσι, επελέγη η Κυριακή 2 Μαΐου, για να έχει η γιορτή μαζικό χαρακτήρα.

Σύμφωνα με την εφημερίδα «Σοσιαλιστής», που εξέδιδε ο Καλλέργης, στις 5 το απόγευμα της Κυριακής συγκεντρώθηκαν στο Στάδιο πάνω από 2.000 σοσιαλιστές και εργαζόμενοι. Η «Εφημερίς» τους υπολόγισε μόνο σε 200 και σημείωνε σε άρθρο της: «Οι πλείστοι εξ αυτών ήσαν εργάται, ευπρεπώς κατά το πλείστον ενδεδυμένοι, με ερυθράς κονκάρδας επί της κομβιοδόχης, και πολύ ήσυχοι άνθρωποι. Αυτοί είναι οι πρώτοι σοσιαλισταί εν Ελλάδι, και συνήλθον χθες εις το πρώτον αυτών εν Αθήναις συλλαλητήριον».

Οι συγκεντρωμένοι ενέκριναν ψήφισμα το οποίο είχε ως εξής:
«Συνελθόντες σήμερον την 2 Μαΐου, ημέραν Κυριακήν και ώραν 5 μ.μ. εν τω Αρχαίω Σταδίω, οι κάτωθι υπογεγραμμένοι μέλη του Κεντρικού Σοσιαλιστικού Συλλόγου» και υπό μισθόν πάσχοντες εψηφίσαμεν:
Α) Την Κυριακήν να κλείωσι τα καταστήματα, καθ’ όλην την ημέραν, και οι πολίται ν’ αναπαύωνται.
Β) Οι εργάται να εργάζωνται 8 ώρας την ημέραν.
Γ) Ν’ απονέμηται σύνταξις εις τους εκ της εργασίας παθόντας και καταστάντας ανικάνους προς διατήρησιν εαυτών και της οικογενείας των.
Δ) Το συμβούλιον του «Κεντρικού Σοσιαλιστικού Συλλόγου» να επιδώση το ψήφισμα εις την Βουλήν.»

Το ψήφισμα επεδόθη, τελικά, στον Πρόεδρο της Βουλής την 1η Δεκεμβρίου 1893 από τον Σταύρο Καλλέργη. Ο πρωτοπόρος σοσιαλιστής ανήλθε στη συνέχεια στο δημοσιογραφικό θεωρείο και περίμενε με ανυπομονησία από τον Πρόεδρο της Βουλής να το εκφωνήσει. Αυτός κωλυσιεργούσε και «ησχολείτο εις την ανάγνωσιν ετέρων αναφορών προερχομένων εκ διαφόρων προσώπων και πραγματευομένων κατά το μάλλον και ήττον περί ανέμων και υδάτων», όπως έγραψε στον «Σοσιαλιστή».

Ο Καλλέργης διαμαρτυρήθηκε μεγαλοφώνως και με εντολή του Προέδρου συνελήφθη για διατάραξη της συνεδρίασης. Οι στρατιώτες της φρουράς, αφού τον κτύπησαν με τα κοντάκια των όπλων τους, τον μετέφεραν στο αστυνομικό τμήμα, όπου παρέμεινε επί διήμερο. Στις 9 Δεκεμβρίου 1983 δικάστηκε και καταδικάστηκε σε φυλάκιση 10 ημερών, τις οποίες εξέτισε στις φυλακές του Παλαιού Στρατώνα. Με τον περιπετειώδη αυτό τρόπο έληξε και τυπικά ο πρώτος εορτασμός της Εργατικής Πρωτομαγιάς στην Ελλάδα.