Ο πόλεμος του διαστήματος αρχικά είχε κερδισμένους τους Σοβιετικούς: Όταν ο Γιούρι Γκαγκάριν έγινε ο πρώτος άνθρωπος που μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Γη

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Από τις αρχές της δεκαετίας του 1960, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική Ένωση (ΕΣΣΔ) είχαν εμπλακεί σε έναν έντονο αγώνα για την κατάκτηση του διαστήματος, με επίκεντρο την πραγματοποίηση επανδρωμένων πτήσεων. Οι Αμερικανοί προχώρησαν με το πρόγραμμα «Μέρκιουρι» («Ερμής»), ενώ οι Σοβιετικοί αντέτειναν με το πρόγραμμα «Βοστόκ» («Ανατολή»), υπό την καθοδήγηση του θρυλικού Σεργκέι Κορόλεφ, ενός από τους πρωτοπόρους της αεροδιαστημικής.

Οι Σοβιετικοί κατάφεραν να αιφνιδιάσουν τους Αμερικανούς για τρίτη φορά, στέλνοντας πρώτοι άνθρωπο στο διάστημα. Είχαν προηγηθεί δύο σημαντικά ορόσημα: η εκτόξευση του πρώτου τεχνητού δορυφόρου «Σπούτνικ» στις 4 Οκτωβρίου 1957 και το διαστημικό ταξίδι της σκυλίτσας Λάικα στις 3 Νοεμβρίου του ίδιου έτους, που αποτέλεσε το πρώτο έμβιο ον σε τροχιά γύρω από τη Γη.

Στις 12 Απριλίου 1961, στις 08:07 ώρα Ελλάδος, ο 27χρονος επισμηναγός Γιούρι Γκαγκάριν επιβιβάστηκε στη μικροσκοπική διαστημική κάψουλα «Βοστόκ 1», με διάμετρο μόλις 2,3 μέτρα και βάρος 4,7 τόνους. Η εκτόξευση πραγματοποιήθηκε από το κοσμοδρόμιο του Μπαϊκονούρ, στην Κεντρική Ασία (σημερινό Καζακστάν), με τον πύραυλο «Βοστόκ-Κ». Παρά το γεγονός ότι οι επιστήμονες, με επικεφαλής τον Σεργκέι Κορόλεφ, εκτιμούσαν τις πιθανότητες επιτυχίας στο 50%, η αποστολή στέφθηκε με επιτυχία. Ωστόσο, υπήρχε διάχυτη ανησυχία ότι μια τέτοια πτήση θα μπορούσε να αποβεί μοιραία για τον άνθρωπο.

Το «Βοστόκ 1» κατάφερε με επιτυχία να τεθεί σε τροχιά γύρω από τη Γη, σε μια ιστορική πτήση που διήρκεσε 128 λεπτά. Ο Γιούρι Γκαγκάριν ολοκλήρωσε μια πλήρη περιφορά της Γης, φτάνοντας τη μέγιστη ταχύτητα των 28.968 χλμ./ώρα και υψόμετρο 301 χλμ.

Μέσα στην καμπίνα, καθώς το σκάφος έμπαινε σε τροχιά, ο Γκαγκάριν άρχισε να περιγράφει με δέος τη θέα από το παράθυρο: «Βλέπω τη Γη. Είναι μπλε. Είναι τόσο όμορφη». Στις 09:55 ώρα Ελλάδας, προσγειώθηκε σώος και αβλαβής με αλεξίπτωτο σ’ ένα χωράφι περίπου 700 χλμ. νοτιοανατολικά της Μόσχας, μπροστά στα έκπληκτα μάτια μιας Ρωσίδας χωρικής, της κόρης της και μιας αγελάδας.

Η επιτυχία της πτήσης του «Βοστόκ 1» ήταν το αποκορύφωμα δύο ετών μυστικής προετοιμασίας και εντατικής εκπαίδευσης του Γκαγκάριν, ο οποίος επελέγη ανάμεσα σε 2.000 πιλότους της Πολεμικής Αεροπορίας της Σοβιετικής Ένωσης. Οι φήμες για την επικείμενη εκτόξευση ανθρώπου στο διάστημα από τους Σοβιετικούς έφτασαν στη Δύση λίγες μόνο ημέρες πριν από το κοσμοϊστορικό γεγονός.

Ο πρώτος που συνεχάρη τον Γκαγκάριν ήταν ο Σοβιετικός ηγέτης Νικήτα Χρουστσόφ, από την ντάτσα του στη Μαύρη Θάλασσα. «Η πτήση σας ανοίγει μια νέα σελίδα στην ιστορία της ανθρωπότητας και της κατάκτησης του διαστήματος», δήλωσε. Την ίδια στιγμή, το επίσημο ραδιόφωνο της Μόσχας διέκοψε το πρόγραμμά του για να μεταδώσει λεπτομέρειες αυτού του σπουδαίου κατορθώματος.

Τις επόμενες ημέρες, στην Κόκκινη Πλατεία πραγματοποιήθηκε μια μεγαλειώδης παρέλαση προς τιμήν του Γκαγκάριν. Ο Χρουστσόφ, αφού τον παρασημοφόρησε ως τον πρώτο «διαστημάνθρωπο» και τον ανακήρυξε «ήρωα του σοβιετικού λαού», αναφέρθηκε στη «νίκη της ΕΣΣΔ στον αγώνα μετάβασης από την αγροτική κοινωνία στη διαστημική εποχή».

Το κατόρθωμα του Γκαγκάριν έγινε δεκτό με ενθουσιασμό σε κάθε γωνιά του κόσμου. Ο νεαρός πιλότος αναδείχθηκε σε διεθνή σταρ πρώτου μεγέθους, και η Σοβιετική Ένωση δεν άφησε αυτή την ευκαιρία ανεκμετάλλευτη. Τον ανέδειξε σε βασικό εργαλείο προπαγάνδας, προβάλλοντας μέσω αυτού τα μεγάλα επιτεύγματα του κομμουνιστικού συστήματος.
Η επιτυχία αυτή αποτέλεσε βαρύ πλήγμα για τους Αμερικανούς, οι οποίοι φιλοδοξούσαν να είναι οι πρώτοι που θα έστελναν άνθρωπο πέρα από την ατμόσφαιρα της Γης. Παρ’ όλα αυτά, ο Πρόεδρος Τζον Κένεντι συνεχάρη τους Σοβιετικούς για το κατόρθωμά τους, ενώ παράλληλα κήρυξε την αντεπίθεση με δηλώσεις γεμάτες αποφασιστικότητα.

Η αντίδραση των Αμερικανών και η τελική τους νίκη με την απόβαση στη Σελήνη

Μόλις λίγες ημέρες αργότερα, στις 5 Μαΐου 1961, οι Αμερικανοί πραγματοποίησαν την πρώτη τους επανδρωμένη πτήση, με τον αστροναύτη Άλαν Σέπαρντ. Αν και υποτροχιακή, η πτήση διήρκεσε 15 λεπτά, σηματοδοτώντας την αρχή της αμερικανικής παρουσίας στο διάστημα. Η πρώτη επανδρωμένη τροχιακή πτήση των Αμερικανών θα ακολουθούσε στις 20 Φεβρουαρίου 1962, με τον αστροναύτη Τζον Γκλεν να γράφει ιστορία.

Η 20ή Ιουλίου 1969 είναι ημερομηνία ορόσημο για την ιστορία της ανθρωπότητας και η μεγάλη νίκη των Αμερικανών, καθώς για πρώτη φορά ανθρώπινο ον πάτησε το πόδι του σε άλλο πλανήτη και συγκεκριμένα στη Σελήνη. Ήταν δύο από τα μέλη της αμερικανικής διαστημικής αποστολής «Απόλλων 11», οι αστροναύτες Νιλ Άρμστρονγκ και Έντουιν «Μπαζ» Όλντριν, αν και οι Σοβιετικοί αμέσως μετά έστειλαν άτομο στο διάστημα για πρώτη φορά.

Το διαστημικό πρόγραμμα «Απόλλων» της NASA ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 1967 με στόχο την αποστολή ανθρώπου στη Σελήνη έως το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας, όπως είχε προϊδεάσει τον κόσμο ο αμερικανός πρόεδρος Τζον Κένεντι. Στις 16 Ιουλίου 1969 όλα ήταν έτοιμα για το μεγάλο κατόρθωμα. Στο ακρωτήριο Κανάβεραλ της Φλώριδας είχε συγκεντρωθεί πάνω από 1.000.000 κόσμου για να παρακολουθήσει την εκτόξευση, ενώ σε 700.000.000 υπολογίζονται όσοι «καρφώθηκαν» μπροστά στους δέκτες των τηλεοράσεων. Η αγωνία είχε φθάσει στο κατακόρυφο.

Ο πύραυλος – φορέας «Κρόνος 5» μετέφερε το διαστημόπλοιο «Κολούμπια» και τη σεληνάκατο «Αετός». Το πλήρωμα της διαστημικής αποστολής ήταν τριμελές και αποτελείτο από τους αστροναύτες Νηλ Άρμστρονγκ (αρχηγός της αποστολής), Έντουιν «Μπαζ» Όλντριν (κυβερνήτης της σεληνακάτου) και Μάικλ Κόλινς (κυβερνήτης του διαστημοπλοίου). Και οι τρεις τους ήταν 39 ετών, έμπειροι πιλότοι μαχητικών αεροσκαφών και δοκιμασμένοι αστροναύτες.

Η εκτόξευση έγινε στις 17:32 ώρα Ελλάδας. Όλα εξελίχθηκαν ομαλά, σύμφωνα με το πρόγραμμα, έως τις 20 Ιουλίου, όταν άρχισε το δυσκολότερο σκέλος της αποστολής. Η σεληνάκατος θα έπρεπε να αποκολληθεί από το διαστημόπλοιο και να πάρει πορεία προς τη Σελήνη και συγκεκριμένα προς τη Θάλασσα της Ηρεμίας, το μέρος που είχε επιλέξει η NASA για την προσελήνωση. Η διαδικασία ξεκίνησε με τους καλύτερους οιωνούς και παραλίγο να καταλήξει σε τραγωδία. Κατά τη διάρκεια της πορείας της σεληνακάτου προς τη Σελήνη το αυτόματο σύστημα πλοήγησης υπέστη βλάβη και ο κυβερνήτης Άρμστρονγκ ανέλαβε να πιλοτάρει το σκάφος με το χειροκίνητο σύστημα. Κατόρθωσε να το προσεληνώσει οριακά στις 22:17:30 ώρα Ελλάδας, έχοντας καύσιμα μόνο για 30 δευτερόλεπτα.

Λίγες ώρες αργότερα ήλθε η μεγάλη στιγμή. Ο Νιλ Άρμοστρονγκ άνοιξε την πόρτα της σεληνακάτου στις 4:56 ώρα Ελλάδας της 21 Ιουλίου (9:56 της 20ης Ιουλίου ώρα Αμερικής), κατέβηκε τη μικρή σκάλα και πάτησε το πόδι του στη Σελήνη. «Ένα μικρό βήμα για τον άνθρωπο, ένα μεγάλο άλμα για την ανθρωπότητα» είπε στο Κέντρο Ελέγχου του Χιούστον. Ο Όλντριν τον ακολούθησε αναφωνώντας: «Υπέροχη… Υπέροχη Μοναξιά!». Πρώτο τους μέλημα ήταν να συνηθίσουν να περπατούν σαν τα καγκουρό, εξαιτίας της έλλειψης της βαρύτητας.

Στη συνέχεια και για τις επόμενες δυόμιση ώρες στρώθηκαν στη δουλειά: συνέλεξαν υλικό, τράβηξαν φωτογραφίες, κράτησαν σημειώσεις και εγκατέστησαν μηχανήματα για παρατηρήσεις. Τοποθέτησαν την αμερικανική σημαία και μια πλακέτα εκ μέρους όλης της ανθρωπότητας, που απεικόνιζε τα δύο ημισφαίρια και έγραφε: «Είμαστε άνθρωποι από τον Πλανήτη Γη, οι πρώτοι που πάτησαν το πόδι τους στη Σελήνη. Ήρθαμε με ειρηνικό σκοπό εκ μέρους όλης της ανθρωπότητας. Ιούλιος 1969 μ.Χ.».

Η αποστολή τους σε αυτό το σημείο είχε λήξει. Οι δύο αστροναύτες επέστρεψαν στη σεληνάκατο με φορτίο 22 κιλών από το υλικό που συνέλεξαν. Ξεκουράστηκαν για επτά ώρες και αφού ξεπέρασαν κάποια μικροπροβλήματα, πυροδότησαν τον «Αετό» για το ταξίδι της επανόδου στο διαστημόπλοιο «Κολούμπια», που κινούταν σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη με τον αστροναύτη Κόλινς. Η πρόσδεση ήταν επιτυχημένη και οι τρεις αστροναύτες με το «Κολούμπια» ξεκίνησαν το ταξίδι της επιστροφής στη Γη, που διάρκεσε τρεις μέρες.

Στις 18:50:35 ώρα Ελλάδος της 24ης Ιουλίου 1969 ο θαλαμίσκος προσθαλασσώθηκε 210 ναυτικά μίλια νότια της Ατόλης Τζόνσον στον Ειρηνικό Ωκεανό. Η πρώτη επίσκεψη του ανθρώπου στη Σελήνη είχε αίσιο τέλος. «Ήταν η πιο σημαντική εβδομάδα της παγκόσμιας ιστορίας από την εποχή της Δημιουργίας» δήλωσε συνεπαρμένος ο Πρόεδρος Νίξον.

Οι τρεις αστροναύτες περισυνελέγησαν από το πολεμικό πλοίο «Χόρνετ» και τέθηκαν αμέσως υπό αυστηρή καραντίνα. Πήραν εξιτήριο στις 13 Αυγούστου κι έγιναν δεκτοί με τιμές από τον Πρόεδρο Ρίτσαρντ Νίξον και από τον συμπατριώτη μας Αντιπρόεδρο Σπύρο Άγκνιου. Την ίδια μέρα έγιναν παρελάσεις προς τιμήν τους σε Νέα Υόρκη, Σικάγο και Λος Άντζελες.