Ίμια: Τι απέγινε η ελληνική σημαία και ο Τούρκος δημοσιογράφος που την κατέβασε

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η Κρίση των Ιμίων, πριν από 30 χρόνια, υπήρξε ένα από τα πιο κρίσιμα γεγονότα στη σύγχρονη ελληνική ιστορία, καθώς η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με την Τουρκία σε μια ολιγοήμερη ένοπλη αμφισβήτηση της κυριαρχίας της σε ελληνικά εδάφη. Όλα ξεκίνησαν από την προσάραξη πλοίου στις βραχονησίδες, προκαλώντας αμέσως ένταση μεταξύ των δύο χωρών. Στρατιωτικές δυνάμεις συγκεντρώθηκαν, και για λίγες ημέρες ο κίνδυνος γενικευμένης σύρραξης φαινόταν πραγματικός. Τελικά, χάρη στην παρέμβαση του ΝΑΤΟ και κυρίως των Ηνωμένων Πολιτειών, τα πνεύματα ηρέμησαν, με τις δύο πλευρές να αποσύρουν τα στρατεύματά τους.

Κατά τις τελευταίες ώρες της κρίσης, ωστόσο, σημειώθηκε μια από τις πιο τραγικές στιγμές: τρεις Έλληνες αξιωματικοί του Πολεμικού Ναυτικού, ο Χριστόδουλος Καραθανάσης, ο Παναγιώτης Βλαχάκος και ο Έκτορας Γιαλοψός, έχασαν τη ζωή τους όταν το ελικόπτερο στο οποίο επέβαιναν κατέπεσε στη θάλασσα.

Πολιτικές και στρατιωτικές ηγεσίες της κρίσης

Την περίοδο της κρίσης, στην Ελλάδα ο Κώστας Σημίτης ήταν πρωθυπουργός, ο Θεόδωρος Πάγκαλος υπουργός Εξωτερικών, ο Γ. Αρσένης υπουργός Εθνικής Άμυνας και ο ναύαρχος Χ. Λυμπέρης Αρχηγός ΓΕΕΘΑ. Από την τουρκική πλευρά, πρωθυπουργός ήταν η Τανσού Τσιλέρ και υπουργός Εξωτερικών ο Ντενίζ Μπαϊκάλ.

Η κρίση αποκάλυψε επίσης τη δυσπιστία του Κώστα Σημίτη προς την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΕΥΠ) και τις Ένοπλες Δυνάμεις, γεγονός που αργότερα αποτέλεσε σημείο έντονης κριτικής. Η φράση του Σημίτη «θέλω να ευχαριστήσω την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών», κατά τη διάρκεια συζήτησης στη Βουλή, προκάλεσε αντιδράσεις και θεωρήθηκε από πολλούς ταπεινωτική για τη χώρα, δείχνοντας την εξάρτηση από τη διεθνή διπλωματική παρέμβαση για την αποφυγή πολεμικής σύγκρουσης.

Η αφορμή της κρίσης

Η κρίση ξεκίνησε από την αμφισβήτηση της εγκυρότητας ενός προσαρτήματος της Ιταλοτουρκικής Σύμβασης του 1932, που καθόριζε τα θαλάσσια σύνορα μεταξύ των Ιταλικών Δωδεκανήσων και της Τουρκίας. Η τουρκική πλευρά υποστήριξε ότι το προσάρτημα δεν είχε κατατεθεί στην Κοινωνία των Εθνών, καθιστώντας το άκυρο. Με βάση αυτή την επιχειρηματολογία, η Τουρκία αμφισβήτησε την κυριαρχία της Ελλάδας σε μικρές νησίδες και βραχονησίδες των Δωδεκανήσων, ζητώντας την αναδιαπραγμάτευση των συνόρων με νέα συμφωνία.

Αντίθετα, η Ελλάδα διατήρησε ότι το προσάρτημα της Σύμβασης παραμένει έγκυρο, υποστηρίζοντας ότι οι βραχονησίδες ανήκουν στο ελληνικό κράτος. Η αντιπαράθεση αυτή αποτέλεσε την κύρια αφορμή για την κινητοποίηση στρατιωτικών δυνάμεων και την κλιμάκωση της κρίσης στα άκρα.

Η 31η Ιανουαρίου 1996 και η κορύφωση της έντασης

Οι κρίσιμες ημέρες της κρίσης ξεκίνησαν στις 29 Ιανουαρίου, όταν ο νέος πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης, κατά τις προγραμματικές δηλώσεις στη Βουλή, έστειλε μήνυμα προς την Τουρκία ότι η Ελλάδα θα αντιδράσει άμεσα και δυναμικά σε οποιαδήποτε πρόκληση. Την επόμενη ημέρα, η Τανσού Τσιλέρ δήλωσε στην τουρκική Εθνοσυνέλευση ότι η ελληνική σημαία και οι ελληνικές δυνάμεις θα πρέπει να απομακρυνθούν από τα Ίμια.

Στις 31 Ιανουαρίου, το ελληνικό πολεμικό ναυτικό εντόπισε δύο τουρκικά ελικόπτερα Sikorsky UH-60 Black Hawk στην περιοχή, ενώ ειδικές τουρκικές δυνάμεις αποβιβάστηκαν στη Μεγάλη Ίμια. Ως απάντηση, το ελληνικό ανθυποβρυχιακό ελικόπτερο Agusta Bell 212ASW (ΠΝ 21) απονηώθηκε από την φρεγάτα Ναυαρίνον για αναγνώριση.

Το ελικόπτερο εντόπισε περίπου δέκα άτομα, χωρίς όμως να μπορέσει να ταυτοποιήσει την ταυτότητά τους. Κατά την επιστροφή του στην φρεγάτα, το ελικόπτερο κατέπεσε μεταξύ της νησίδας Καλολίμνου και της βραχονησίδας Πίτα, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους οι τρεις Έλληνες αξιωματικοί: Υπχο Χριστόδουλος Καραθανάσης, Υπχο Παναγιώτης Βλαχάκος και Ακστη Έκτορας Γιαλοψός.

Αιτίες της πτώσης του ελικοπτέρου

Οι επίσημες ελληνικές πηγές υποστήριξαν ότι η πτώση προήλθε από κακοκαιρία και απώλεια προσανατολισμού του πιλότου (vertigo). Ο τότε αρχηγός ΓΕΝ, ναύαρχος Αντώνης Αντωνιάδης, δήλωσε ότι η τουρκική φρεγάτα Γιαβούζ προσφέρθηκε να βοηθήσει, αλλά η βοήθεια απορρίφθηκε. Παράλληλα, ο κυβερνήτης της φρεγάτας Ναυαρίνον, Ιωάννης Λιούλης, τόνισε ότι η πτώση οφείλεται σε τεχνική βλάβη πριν καν υπάρξει οποιαδήποτε ανταπόκριση στο σήμα της Γιαβούζ.

Ωστόσο, στην Ελλάδα παραμένει διαδεδομένη η θεωρία ότι το ελικόπτερο καταρρίφθηκε από το τουρκικό πολεμικό ναυτικό ή από καταδρομείς, με σκοπό την αποφυγή γενικευμένης σύρραξης ή πολέμου, αν και η άποψη αυτή δεν έχει τεκμηριωθεί επισήμως.

Οι συνέπειες της κρίσης

Η κρίση των Ιμίων έδειξε τα όρια της στρατιωτικής ισχύος των δύο χωρών και ανέδειξε τη σημασία της διπλωματίας και της παρέμβασης διεθνών παραγόντων για την αποφυγή πολεμικών συγκρούσεων. Ούτε η Ελλάδα ούτε η Τουρκία βγήκαν κερδισμένες από την κρίση, ενώ, σύμφωνα με τον Τούρκο διπλωμάτη Αχμέτ Νταβούτογλου, ουσιαστικός κερδισμένος ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες, που απέτρεψαν την κλιμάκωση και την άμεση σύγκρουση.

Η τραγική απώλεια των τριών αξιωματικών παραμένει σύμβολο της κρίσης, ενώ η Κρίση των Ιμίων παραμένει ένα από τα πιο σοβαρά γεγονότα στην ελληνική ιστορία, υπενθυμίζοντας την ευθραυστότητα της ειρήνης και τη σημασία της στρατηγικής και της ενημέρωσης στις κρίσιμες στιγμές.

Από εκεί και πέρα, η κρίση των Ιμίων το 1996 δεν ήταν μόνο μια στρατιωτική και πολιτική σύγκρουση, αλλά και μια κρίση επικοινωνίας και δημοσιογραφικής ευθύνης. Στα ΜΜΕ των δύο χωρών επικράτησε πολεμικό ντελίριο, με έντονα ανταγωνιστική και συχνά προκλητική κάλυψη. Οι ελληνικές και τουρκικές ειδήσεις ανταγωνίζονταν σε τίτλους και εικόνες, ανεβάζοντας την ένταση μεταξύ των δύο χωρών.

Ενδεικτικό είναι ότι ακόμη και ενώσεις συντακτών στην Τουρκία καταδίκασαν ορισμένες ενέργειες Τούρκων δημοσιογράφων, καλώντας τους να τηρήσουν τις αρχές της δημοσιογραφίας και να μην αυξάνουν την ένταση για λόγους κυκλοφορίας ή τηλεθέασης.

Ο Τζεσούρ Σερτ και η ελληνική σημαία

Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά περιστατικά αφορά τον Τζεσούρ Σερτ, δημοσιογράφο που κατέβασε την ελληνική σημαία από τα Ίμια και έγινε σχεδόν εθνικός ήρωας στην Τουρκία. Σήμερα, δεν ασκεί πλέον δημοσιογραφία, αλλά παραμένει persona non grata για την ελληνική πολιτεία.

Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Πρώτο Θέμα», ο Τζεσούρ Σερτ αποκάλυψε πως τον κάλεσε εσπευσμένα ο διευθυντής της «Χουριέτ», Ερτουγρούλ Οζκόκ, προκειμένου να εκτελέσει μια δημοσιογραφική αποστολή που θα τον έκανε γνωστό σε όλη τη χώρα. Κρατώντας μια μεγάλη τουρκική σημαία, επιβιβάστηκε μαζί με έναν συνάδελφό του και έναν εικονολήπτη σε ελικόπτερο, πετώντας για τα Ίμια κάτω από δύσκολες καιρικές συνθήκες.

Μετά από επίμονες προσπάθειες του πιλότου, προσγειώθηκαν στη βραχονησίδα. Χωρίς να σβήσει η μηχανή του ελικοπτέρου και με τον έλικα να γυρίζει, οι δημοσιογράφοι και ο εικονολήπτης πήδηξαν στο έδαφος και κατέβασαν την ελληνική σημαία. Την επόμενη μέρα, η τουρκική εφημερίδα «Χουριέτ» κυκλοφόρησε με πρωτοσέλιδο τίτλο «Πόλεμος σημαιών», αποτυπώνοντας την ένταση που προκάλεσε η κίνηση.

«Πραγματικά αισθάνομαι μετανιωμένος»

Ο Τζεσούρ Σερτ, ωστόσο, υποστήριξε ότι δεν πίστευε πως η ενέργειά του θα μπορούσε να προκαλέσει σύγκρουση ανάμεσα στις δύο χώρες. Παρά το γεγονός ότι η κρίση τελικά δεν κλιμακώθηκε σε γενικευμένο πόλεμο, τρεις Έλληνες αξιωματικοί του Πολεμικού Ναυτικού έχασαν τη ζωή τους και οι βραχονησίδες των Ιμίων μπήκαν στην «γκρίζα ζώνη».

Σε μεταγενέστερη δήλωσή του, ο Τούρκος δημοσιογράφος χαρακτήρισε την πράξη του «αστείο» και εξέφρασε τη μετάνοιά του: «Πραγματικά αισθάνομαι μετανιωμένος για το γεγονός, όπως και Ερτουγρούλ Οζκόκ… Αισθάνομαι άσχημα και το έχω μετανιώσει», είπε, υπογραμμίζοντας την αναλυτική συνειδητοποίηση των συνεπειών της δημοσιογραφικής του ενέργειας.

Η τύχη της ελληνικής σημαίας

Όπως αποκάλυψε ο ίδιος, η ελληνική σημαία παραδόθηκε στον διευθυντή της «Χουριέτ», Ερτουγρούλ Οζκόκ, ο οποίος προσπάθησε να την παραδώσει στο Ελληνικό Προξενείο της Σμύρνης. Οι ελληνικές προξενικές αρχές αρνήθηκαν να την παραλάβουν, καθώς κάτι τέτοιο θα σήμαινε ουσιαστικά αναγνώριση ήττας στα Ίμια. Η σημαία επέστρεψε στα γραφεία της τουρκικής εφημερίδας, όπου παραμένει μέχρι σήμερα.

Ο Τζεσούρ Σερτ είχε πει χαρακτηριστικά: «Πιστεύω πως ο Ερτουγρούλ Οζκόκ έχει στο συρτάρι του τη σημαία. Νομίζω πως θα πρέπει να μου την παραδώσει», ενώ ο ίδιος ο Οζκόκ δήλωσε: «Ίσως θα έπρεπε να βάλω τη σημαία σε ένα μουσείο για τα ΜΜΕ, έτσι ώστε να διδάσκονται οι φοιτητές την ιστορία αυτής της σημαίας και πόσο πρέπει να σκεφτόμαστε τις συνέπειες των κακών μιας τέτοιας κάλυψης».

Με αυτόν τον τρόπο, η σημαία των Ιμίων παραμένει ένα σύμβολο της επικίνδυνης κλιμάκωσης που μπορεί να προκαλέσει η δημοσιογραφία όταν ενεργεί χωρίς προσοχή, αλλά και μια υπενθύμιση της ανάγκης για ιστορική μνήμη και διδασκαλία.