Καύσωνας: Πώς επηρεάζει η ζέστη τον εγκέφαλο και την ψυχολογία μας;
Καθώς τα κύματα καύσωνα γίνονται ολοένα πιο έντονα λόγω της κλιματικής αλλαγής, οι επιστήμονες προσπαθούν να κατανοήσουν πώς η ακραία ζέστη μεταβάλλει τον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου μας. Όταν ο Τζέικ ήταν πέντε μηνών, υπέστη την πρώτη του τονικο-κλονική κρίση, με το μικρό του σώμα να σφίγγεται και στη συνέχεια να παρουσιάζει έντονους σπασμούς. «Είχε υπερθερμανθεί επειδή έκανε υπερβολική ζέστη και ζήσαμε αυτό που νομίζαμε ότι θα ήταν το πιο τρομακτικό πράγμα που θα βλέπαμε ποτέ», λέει η μητέρα του, Στεφανί Σμιθ. «Δυστυχώς, δεν ήταν το τελευταίο».
Οι κρίσεις άρχισαν να εμφανίζονται συχνά σε περιόδους ζέστης. Μόλις ξεκινούσαν οι αποπνικτικές, υγρές καλοκαιρινές ημέρες, η οικογένεια κατέφευγε σε κάθε είδους μεθόδους δροσισμού, σε έναν συνεχή αγώνα για να κρατήσει τις κρίσεις υπό έλεγχο. Μετά από γενετικό έλεγχο σε ηλικία 18 μηνών, ο Τζέικ διαγνώστηκε με σύνδρομο Dravet, μια νευρολογική πάθηση που περιλαμβάνει μορφή επιληψίας και επηρεάζει περίπου ένα στα 15.000 παιδιά. Οι κρίσεις συχνά συνοδεύονται από νοητική αναπηρία και ένα εύρος συννοσηροτήτων όπως αυτισμό και ΔΕΠΥ, καθώς και δυσκολίες στην ομιλία, την κινητικότητα, τη σίτιση και τον ύπνο. Η ζέστη και οι απότομες μεταβολές θερμοκρασίας μπορούν να πυροδοτήσουν κρίσεις.
Τι συμβαίνει στο σώμα μας με την αλλαγή του καιρού
Σήμερα ο Τζέικ είναι 13 ετών, αλλά έχει βιώσει αμέτρητες κρίσεις με την αλλαγή του καιρού, όπως αναφέρει η μητέρα του. «Τα ολοένα και πιο ζεστά καλοκαίρια και τα κύματα καύσωνα επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τη ζωή με αυτήν την ήδη καταστροφική κατάσταση», λέει η Σμιθ. Το σύνδρομο Dravet είναι μόνο μία από τις πολλές νευρολογικές παθήσεις που επιδεινώνονται από τις υψηλότερες θερμοκρασίες, σύμφωνα με τον Σαντζάι Σισοντίγια του University College London, πρωτοπόρο στον τομέα της επίδρασης της κλιματικής αλλαγής στον εγκέφαλο. Ως νευρολόγος με εξειδίκευση στην επιληψία, άκουγε συχνά από οικογένειες ασθενών ότι τα συμπτώματα επιδεινώνονταν κατά τη διάρκεια των καυσώνων. «Και σκέφτηκα: φυσικά, γιατί να μην επηρεάζει η κλιματική αλλαγή και τον εγκέφαλο; Άλλωστε, τόσες πολλές διεργασίες του εγκεφάλου σχετίζονται με το πώς το σώμα διαχειρίζεται τη ζέστη».
Τι επιπτώσεις προκαλούνται στο σώμα και τον οργανισμό, από τις υψηλές θερμοκρασίες
Μελετώντας τη σχετική επιστημονική βιβλιογραφία, εντόπισε πλήθος νευρολογικών παθήσεων που επιδεινώνονται από την αύξηση της θερμοκρασίας και της υγρασίας, όπως η επιληψία, το εγκεφαλικό επεισόδιο, η εγκεφαλίτιδα, η σκλήρυνση κατά πλάκας, η ημικρανία και άλλες. Διαπίστωσε επίσης ότι οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στον εγκέφαλο είναι ήδη ορατές. Κατά τη διάρκεια του καύσωνα του 2003 στην Ευρώπη, περίπου το 7% των υπερβάλλοντων θανάτων σχετίζονταν με άμεσα νευρολογικά προβλήματα. Παρόμοια στοιχεία καταγράφηκαν και στον καύσωνα του 2022 στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, η ζέστη μπορεί να επηρεάσει και άλλες λειτουργίες του εγκεφάλου, οδηγώντας σε μεγαλύτερη ευερεθιστότητα, επιθετικότητα και καταθλιπτική διάθεση.
VIRAL
Πώς η ζέστη επηρεάζει τον εγκέφαλο
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι κατά μέσο όρο μόλις 1°C υψηλότερος από τη βασική θερμοκρασία του σώματος. Παράλληλα όμως παράγει σημαντική θερμότητα κατά τη διάρκεια της σκέψης, της μνήμης και της αντίδρασης στο περιβάλλον. Αυτό σημαίνει ότι το σώμα πρέπει να εργάζεται συνεχώς για να τον διατηρεί δροσερό, κυρίως μέσω της κυκλοφορίας του αίματος που απομακρύνει την περίσσεια θερμότητας. Αυτό είναι κρίσιμο, καθώς τα εγκεφαλικά κύτταρα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στη θερμοκρασία. Ακόμη και τα μόρια που μεταφέρουν σήματα μεταξύ των νευρώνων επηρεάζονται από τη θερμοκρασία, με αποτέλεσμα να μην λειτουργούν σωστά όταν ο εγκέφαλος υπερθερμαίνεται ή ψύχεται υπερβολικά. «Δεν κατανοούμε πλήρως πώς επηρεάζονται όλα τα στοιχεία αυτής της πολύπλοκης διαδικασίας», αναφέρει ο Σισοντίγια. «Μπορούμε όμως να το παρομοιάσουμε με ένα ρολόι, όπου όλα τα εξαρτήματα παύουν να λειτουργούν αρμονικά».
Παρότι η ακραία ζέστη επηρεάζει όλους, άτομα με νευρολογικές παθήσεις είναι συνήθως πιο ευάλωτα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η εφίδρωση μπορεί να είναι μειωμένη ή ανεπαρκής, ενώ η θερμορύθμιση μια λειτουργία του εγκεφάλου μπορεί να διαταράσσεται. Σε παθήσεις όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας, η θερμοκρασία του σώματος μπορεί να μεταβάλλεται, επιδεινώνοντας τα συμπτώματα. Επιπλέον, ορισμένα φάρμακα για ψυχιατρικές και νευρολογικές παθήσεις, όπως η σχιζοφρένεια, επηρεάζουν τη ρύθμιση της θερμοκρασίας, αυξάνοντας τον κίνδυνο θερμοπληξίας. Οι καύσωνες και ιδιαίτερα οι υψηλές νυχτερινές θερμοκρασίες επηρεάζουν επίσης τον ύπνο, γεγονός που επιδεινώνει τη διάθεση και τα συμπτώματα πολλών παθήσεων. Για πολλούς ασθενείς με επιληψία, ο κακός ύπνος αυξάνει την πιθανότητα κρίσεων.
Η επίδραση στις πιο ευάλωτες ομάδες
Έρευνες δείχνουν ότι οι εισαγωγές στα νοσοκομεία και η θνησιμότητα σε άτομα με άνοια αυξάνονται κατά τη διάρκεια καυσώνων. Αυτό οφείλεται τόσο στην ηλικία όσο και στη μειωμένη ικανότητα προσαρμογής στη ζέστη, καθώς οι ασθενείς μπορεί να ξεχνούν να ενυδατωθούν ή να αποφύγουν την έκθεση στον ήλιο. Η αύξηση της θερμοκρασίας έχει επίσης συνδεθεί με περισσότερα εγκεφαλικά επεισόδια και υψηλότερη θνησιμότητα. Μελέτη σε 25 χώρες έδειξε ότι, ανά 1.000 θανάτους από ισχαιμικό εγκεφαλικό, οι ημέρες με υψηλές θερμοκρασίες συνέβαλαν σε δύο επιπλέον θανάτους. Αν και ο αριθμός φαίνεται μικρός, σε παγκόσμιο επίπεδο αυτό μεταφράζεται σε πάνω από 10.000 επιπλέον θανάτους ετησίως, σύμφωνα με ειδικούς. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η κλιματική αλλαγή θα επιδεινώσει περαιτέρω το φαινόμενο, με δυσανάλογο αντίκτυπο σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, όπου τα ποσοστά εγκεφαλικών είναι ήδη υψηλά.
Επιπτώσεις στην εγκυμοσύνη και την ανάπτυξη
Η υπερβολική ζέστη επηρεάζει επίσης την ανάπτυξη του εγκεφάλου στα βρέφη και τα έμβρυα. Έρευνες έχουν δείξει σύνδεση μεταξύ καυσώνων και πρόωρων τοκετών, οι οποίοι μπορεί να οδηγήσουν σε αναπτυξιακές καθυστερήσεις και γνωστικές δυσκολίες. Μελέτη έδειξε ότι τα κύματα καύσωνα συνδέονται με 26% αύξηση στους πρόωρους τοκετούς. Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι πολλά παραμένουν άγνωστα σχετικά με το ποιοι πληθυσμοί είναι πιο ευάλωτοι και γιατί.
Το μέλλον του «θερμού εγκεφάλου»
Η υπερθέρμανση μπορεί επίσης να επηρεάσει τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, καθιστώντας τον πιο διαπερατό και αυξάνοντας τον κίνδυνο εισόδου τοξινών και παθογόνων στον εγκεφαλικό ιστό. Παράλληλα, η άνοδος της θερμοκρασίας διευκολύνει την εξάπλωση κουνουπιών που μεταδίδουν ιούς όπως ο Ζίκα, ο chikungunya και ο δάγκειος πυρετός, οι οποίοι μπορούν να προκαλέσουν νευρολογικές βλάβες.
Οι καύσωνες επηρεάζουν ένα ευρύ φάσμα παραγόντων, από τη λειτουργία των νευρώνων έως τον κίνδυνο αυτοκτονίας, την κλιματική ανησυχία και τη σταθερότητα των φαρμάκων. Παρότι οι επιπτώσεις διαφέρουν από άτομο σε άτομο με κάποιους να αντέχουν καλύτερα τη ζέστη και άλλους να επηρεάζονται έντονα οι επιστήμονες εξετάζουν και τον ρόλο της γενετικής προδιάθεσης. «Ίσως υπάρχουν θερμο-λανθάνοντα φαινότυπα που εκδηλώνονται μόνο όταν οι περιβαλλοντικές πιέσεις είναι αρκετά έντονες», σημειώνει ο Σισοντίγια. «Αυτό που βλέπουμε σήμερα σε άτομα με νευρολογικές διαταραχές μπορεί να γίνει σχετικό και για τον γενικό πληθυσμό καθώς η κλιματική αλλαγή εξελίσσεται».
Διαβάστε επίσης
Οι ερευνητές τονίζουν ότι κρίσιμο ζήτημα είναι ο εντοπισμός των ευάλωτων ομάδων και η ανάπτυξη στρατηγικών προστασίας, όπως συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης ή οικονομική στήριξη σε εργαζόμενους που χάνουν εισόδημα λόγω ακραίας ζέστης. Όπως δήλωσε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, μετά την ανακοίνωση ότι ο Ιούλιος του 2023 ήταν ο θερμότερος μήνας που έχει καταγραφεί ποτέ: «Η εποχή της υπερθέρμανσης τελείωσε, η εποχή του “παγκόσμιου βρασμού” έχει αρχίσει». Η κλιματική αλλαγή είναι ήδη εδώ και εντείνεται. Η εποχή του “θερμού εγκεφάλου” μόλις ξεκινά.
0 ΣΧΟΛΙΑ