«Ριφιφί»: Η αληθινή ιστορία του Παναγιώτη που συγκλόνισε την Ελλάδα – «Μαμά, θα κάνω νάνι»

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Πίσω από την «Όλγα» που υποδύεται η Ευαγγελία Μουμούρη στο «Ριφιφί» του Σωτήρη Τσαφούλια βρίσκεται η έμπνευση από μια πραγματική ιστορία που είχε συγκλονίσει την Ελλάδα πριν από περίπου 25 χρόνια. Είναι η υπόθεση του μικρού Παναγιώτη Βασιλέλλη, ενός παιδιού από τη Λέσβο που έδωσε σκληρή μάχη με τον καρκίνο, την ώρα που οι γονείς του προσπαθούσαν να εξασφαλίσουν τη μετάβασή του στις ΗΠΑ για θεραπεία. Η ελληνική κοινωνία κατάφερε να συγκεντρώσει ένα τεράστιο για την εποχή ποσό, όμως η εκταμίευσή του συνάντησε ένα γραφειοκρατικό και νομικό αδιέξοδο.

Η πραγματική ιστορία του Παναγιώτη που ενέπνευσε το «Ριφιφί»

Ο Παναγιώτης Βασιλέλλης ήταν μόλις 18 μηνών όταν διαγνώστηκε με νευροβλάστωμα τέταρτου σταδίου, μια ιδιαίτερα σοβαρή μορφή παιδικού καρκίνου. Για την οικογένειά του ξεκίνησε τότε ένας αγώνας στον οποίο κάθε ημέρα είχε σημασία. Οι γονείς του, Στρατής Βασιλέλλης και Γεωργία Πιτσιλάδη, έφυγαν από τη Λέσβο και ήρθαν στην Αθήνα, αναζητώντας θεραπεία για το παιδί τους στο νοσοκομείο Παίδων «Αγία Σοφία». Ο Παναγιώτης υποβλήθηκε σε σειρά θεραπειών. Χειρουργικές επεμβάσεις, χημειοθεραπείες και μεταμόσχευση μυελού αποτέλεσαν μέρος μιας εξαιρετικά δύσκολης προσπάθειας, χωρίς όμως να φέρουν το αποτέλεσμα που προσδοκούσαν οι δικοί του άνθρωποι.

Κάποια στιγμή παρουσιάστηκε ως επιλογή η μετάβασή του στις Ηνωμένες Πολιτείες και συγκεκριμένα στο Memorial. Το οικονομικό κόστος, ωστόσο, ήταν δυσβάσταχτο για την οικογένεια: περίπου 100 εκατομμύρια δραχμές. Ο πατέρας του, οικοδόμος στο επάγγελμα, αποφάσισε να απευθυνθεί δημόσια στους πολίτες. Η ιστορία του μικρού παιδιού έγινε γνωστή σε ολόκληρη τη χώρα και η ανταπόκριση υπήρξε εντυπωσιακή. Σε μια εποχή χωρίς social media και διαδικτυακές καμπάνιες χρηματοδότησης, άνθρωποι από διαφορετικές περιοχές έσπευσαν να βοηθήσουν.

Στις 5 Μαΐου 2000 άνοιξε τραπεζικός λογαριασμός και οι δωρεές άρχισαν να συγκεντρώνονται με μεγάλη ταχύτητα. Η οικογένεια κατάφερε να φτάσει στο απαιτούμενο ποσό και όλα έδειχναν ότι το ταξίδι θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί. Η μητέρα του Παναγιώτη περιέγραψε χρόνια αργότερα πόσο κοντά πίστευαν ότι βρίσκονταν στην αναχώρηση. «Στείλαμε τα χαρτιά και μας είπαν ότι μπορείτε να το φέρετε το παιδάκι, βγάλαμε τα εισιτήρια, ετοιμάσαμε διαβατήρια και απομείναμε με βαλίτσες και διαβατήρια στο χέρι». Όμως στις 13 Ιουνίου 2000 συνέβη κάτι που ανέτρεψε τον σχεδιασμό τους. Ο λογαριασμός δεσμεύτηκε, με το ζήτημα να συνδέεται με το νομικό πλαίσιο που ίσχυε για τη διενέργεια εράνων και την εκταμίευση των χρημάτων.

Η Γεωργία Πιτσιλάδη εξακολουθεί μέχρι σήμερα να θυμάται εκείνη τη στιγμή με οργή. «Μας λέει τα λεφτά δεσμεύτηκαν. Έχουν βγάλει έναν νόμο το ’31. Τι να τον κάνω εγώ τον νόμο; Το δικό μου το μωρό ήταν γεννημένο το ’31; Βοηθάει ο κόσμος από το υστέρημά του. Η τράπεζα γιατί να τα δεσμεύει; Είναι δικά της; Ο κόσμος τα έδωσε για το μωρό. Να γιατρευτεί το μωρό. Δώστα. Ήταν δικά σας; Αλλιώς να μην τα έπαιρναν [τα χρήματα]. Γιατί να τα πάρουν από τον κόσμο; Για να πουν ότι είμαστε κλέφτες κι απατεώνες; Ότι θα τα βάλετε, αλλά εμείς θα τα πάρουμε;»

Από εκείνη τη στιγμή άρχισε ένας διαφορετικός αγώνας. Η οικογένεια δεν είχε πλέον να αντιμετωπίσει μόνο την ασθένεια του παιδιού, αλλά και μια σειρά διοικητικών και νομικών εμποδίων. Ο Στρατής Βασιλέλλης, μιλώντας χρόνια αργότερα στις «Εξελίξεις Τώρα», εξέφρασε τη δική του πεποίθηση για όσα είχαν συμβεί: «Όλοι ήταν συνεννοημένοι. Από τράπεζα, νοσοκομείο, τα πάντα. Μέχρι της Αθήνας ο διοικητής. Ήταν μπλεγμένοι όλοι μέσα. Για τα χρήματα…. Κλίκα». Ένα μέρος των χρημάτων φέρεται να αποδεσμεύτηκε στη συνέχεια ως δωρεά, όμως η οικογένεια δεν κατάφερε να εξασφαλίσει εγκαίρως όσα απαιτούνταν για το ταξίδι και τη θεραπεία στις ΗΠΑ. Τον Δεκέμβριο του 2000 η υγεία του μικρού Παναγιώτη επιδεινώθηκε. Τον Φεβρουάριο του 2001 ψηφίστηκε ειδική ρύθμιση που επέτρεπε υπό προϋποθέσεις την κατ’ εξαίρεση αποδέσμευση χρημάτων για περιπτώσεις σοβαρής ασθένειας και στις αρχές Μαρτίου εκδόθηκε η σχετική υπουργική απόφαση. Για τον Παναγιώτη, όμως, ο χρόνος είχε σχεδόν τελειώσει.

Στις 5 Μαρτίου 2001 άφησε την τελευταία του πνοή. Η μητέρα του έχει μεταφέρει ως τελευταία λόγια του παιδιού τη φράση: «Μαμά, θα κάνω νάνι». Δύο ημέρες μετά τον θάνατό του εκταμιεύτηκαν 12 εκατομμύρια δραχμές, τα οποία στη συνέχεια δόθηκαν σε ιδρύματα. Η οικογένεια προσέφυγε στη Δικαιοσύνη αναζητώντας ευθύνες. Η δικαστική διαδρομή, ωστόσο, δεν οδήγησε στη δικαίωση που προσδοκούσαν οι γονείς. Η υπόθεση έφτασε ακόμη και στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, χωρίς να διαπιστωθεί παραβίαση του δικαιώματος στη ζωή από τις ελληνικές αρχές. Περίπου ένα τέταρτο του αιώνα αργότερα, η ιστορία του Παναγιώτη επέστρεψε στη δημόσια συζήτηση μέσα από το «Ριφιφί».

Η σειρά του Σωτήρη Τσαφούλια συνδυάζει μυθοπλαστικά δύο διαφορετικές ιστορίες: το περίφημο ριφιφί στην Τράπεζα Εργασίας το 1992 και την τραγωδία της οικογένειας Βασιλέλλη. Δεν πρόκειται, επομένως, για κυριολεκτική αναπαράσταση των πραγματικών γεγονότων. Η «Όλγα», την οποία ενσαρκώνει η Ευαγγελία Μουμούρη, είναι μυθοπλαστικός χαρακτήρας που αντλεί στοιχεία και συναισθηματικό βάρος από την πραγματική ιστορία. Η ίδια η ηθοποιός έχει περιγράψει το νόημα που είδε πίσω από το φινάλε: «Πολιτισμός δεν είναι μόνο να ακολουθούμε τους νόμους, πολιτισμός είναι η εξαίρεση που θα κάνεις για να τιμήσεις τον άνθρωπο. Εκεί δεν έγινε αυτή η εξαίρεση. Αυτό που έγινε στο Ριφιφί ήταν σαν ένα μνημόσυνο για αυτό το παιδί».

Για τους πραγματικούς γονείς του Παναγιώτη, η επιστροφή της ιστορίας στην επικαιρότητα έχει δύο όψεις. Από τη μία, η πληγή ανοίγει ξανά. Από την άλλη, η μνήμη του παιδιού τους παραμένει ζωντανή. «Απ’ τη μια νιώθω χαρά, απ’ την άλλη είμαι στεναχωρημένη. Πάλι ανοίγει η πληγή, αλλά δεν θέλω να ξεχαστεί ο Παναγιώτης», έχει πει η μητέρα του. Και το αίτημά της, τόσα χρόνια αργότερα, παραμένει το ίδιο: «Το μόνο που θέλω είναι να δικαιωθεί ο Παναγιώτης, τίποτε άλλο. Τον είδα στον ύπνο μου και μου ζήτησε δικαίωση».