Σαν σήμερα 14 Σεπτεμβρίου 1999: Η μοιραία πτήση του Φάλκον και ο χαμός του Γιάννου Κρανιδιώτη

Σαν σήμερα, πριν από 27 χρόνια, και ενώ η Ελλάδα προσπαθούσε ακόμη να επουλώσει τις πληγές της από τον καταστροφικό σεισμό της Πάρνηθας, μια νέα τραγωδία συγκλόνισε τη χώρα. Μόλις μία εβδομάδα μετά τον φονικό σεισμό του 1999, η Ελλάδα εξακολουθούσε να μετρά νεκρούς και τραυματίες, όταν το βράδυ της 14ης Σεπτεμβρίου μια πρωτοφανής αεροπορική τραγωδία βύθισε ξανά την κοινή γνώμη στο πένθος. Επτά άνθρωποι έχασαν τελικά τη ζωή τους, μεταξύ των οποίων ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Γιάννος Κρανιδιώτης και ο 23χρονος γιος του Νικόλας.

Λίγο πριν από τις 21:30, το πρωθυπουργικό αεροσκάφος τύπου Φάλκον απογειώθηκε από το αεροδρόμιο του Ελληνικού με προορισμό το Βουκουρέστι. Το αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος» δεν είχε ακόμη τεθεί σε λειτουργία, καθώς αυτό συνέβη το 2001. Στο αεροσκάφος επέβαιναν συνολικά 13 άνθρωποι, ανάμεσά τους ο 52χρονος Γιάννος Κρανιδιώτης, ο οποίος κατευθυνόταν στη ρουμανική πρωτεύουσα προκειμένου να συμμετάσχει στη Διαβαλκανική Διάσκεψη των υπουργών Εξωτερικών.

Η κηδεία του Γιάννου Κρανιδιώτη και του γιου του

Τα δευτερόλεπτα του τρόμου στον αέρα

Λίγα λεπτά πριν από την προσγείωση στο Βουκουρέστι και ενώ το Φάλκον βρισκόταν ήδη σε διαδικασία καθόδου, το αεροσκάφος έκανε απότομη βουτιά, αφού φέρεται να εισήλθε σε περιδίνηση. Μέσα σε ελάχιστο χρόνο έχασε τεράστιο ύψος, από περίπου 15.000 πόδια κατέβηκε στα 3.000, με την ανεξέλεγκτη καθοδική πορεία να προκαλεί χάος στο εσωτερικό. Το περιστατικό ενδέχεται να συνοδεύτηκε και από αποσυμπίεση του θαλάμου. Όσοι επιβάτες δεν είχαν δεθεί στις θέσεις τους εκσφενδονίστηκαν, με δικαστική απόφαση του Αρείου Πάγου για αποζημίωση συγγενούς θύματος να περιγράφει πως οι επιβάτες «κλυδωνίζονταν ως εάν να βρίσκονταν εντός αναδευτήρα, προσέκρουσαν στην οροφή, στα τοιχώματα, στο δάπεδο και στην επίπλωση του αεροσκάφους».

Από τους 13 επιβαίνοντες, έξι άνθρωποι σκοτώθηκαν ακαριαία, φέροντας πολλαπλά χτυπήματα στο κεφάλι. Νεκροί ήταν ο Γιάννος Κρανιδιώτης, ο 23χρονος γιος του Νικόλας, οι δημοσιογράφοι της ΕΡΤ Δημήτρης Πανταζόπουλος και Νίνα Ασημακοπούλου, ο αστυνομικός της προσωπικής ασφάλειας του υπουργού Νίκος Ασημακόπουλος και ο μηχανικός του αεροσκάφους Μιχάλης Παπαδόπουλος. Ο εικονολήπτης της ΕΡΤ Παναγιώτης Πούλος υπέστη εξαιρετικά σοβαρά τραύματα στο κεφάλι και το θώρακα και, παρά τις προσπάθειες των γιατρών, πέθανε λίγες ημέρες αργότερα, ανεβάζοντας τον αριθμό των θυμάτων στα επτά.

VIRAL

Μαζωνάκης: Η επιθυμία της οικογένειας στο προσκύνημα – «Ο Γιώργος θα ήθελε να ακούγονται οι προσευχές και όχι τα τραγούδια του»

Συνταξιούχοι: Έρχεται «δώρο» 400 ευρώ – Πότε μπαίνουν τα χρήματα

Συναγερμός για τον Αλκέτ Ριζάι: Τι συνέβη τη νύχτα των πυροβολισμών στην Ανάβυσσο – Το θρίλερ έξω από το beach bar

Σοκ στο αεροδρόμιο του Βουκουρεστίου

Σοβαρά τραυματισμένος ήταν και ο διευθυντής του διπλωματικού γραφείου του υπουργείου Εξωτερικών, Γρηγόρης Παπαδόπουλος, ο οποίος έμεινε σε κώμα, αλλά τελικά κατάφερε να επιβιώσει και έφυγε από τη ζωή τον Μάιο του 2015. Πιο ελαφρά τραυματίστηκαν η αεροσυνοδός Άννα Βελησσαρίου και ο δημοσιογράφος Αλφόνσος Βιτάλης, ο οποίος βρισκόταν δεμένος στη θέση του. Χωρίς σοβαρά τραύματα βγήκαν από το αεροσκάφος η ιδιαιτέρα του υπουργού Μαρία Μπεγλίτη και οι δύο πιλότοι. Στις 22:40 το Φάλκον προσγειώθηκε στην πίστα του αεροδρομίου Οτοπένι. Εξωτερικά, το αεροσκάφος δεν παρουσίαζε σοβαρές ζημιές και τίποτα δεν προϊδέαζε για την εικόνα που θα αντίκριζαν οι διασώστες μόλις άνοιγε η πόρτα.

Ο πρέσβης της Ελλάδας Στέλιος Μαλλικούρτης και ο υπεύθυνος Τύπου Δημήτρης Κούστας είχαν ενημερωθεί από τις ρουμανικές αρχές ότι οι επιβάτες ενδεχομένως είχαν υποστεί τροφική δηλητηρίαση. Η πληροφορία τους είχε προκαλέσει απορία, καθώς υπήρχε εμπιστοσύνη στις εταιρείες catering που εξυπηρετούσαν το αεροσκάφος. Όταν όμως άνοιξε η πόρτα και εμφανίστηκε η σκάλα, αποκαλύφθηκε μια εικόνα που δεν είχε καμία σχέση με την αρχική ενημέρωση. Η αεροσυνοδός Άννα Βελησσαρίου βρέθηκε αιμόφυρτη και ημιλιπόθυμη, σφηνωμένη στη στενή πόρτα του κόκπιτ ανάμεσα σε διαλυμένες βαλίτσες. Πίσω της, οι κυβερνήτες Γρηγόρης Σινέκογλου και Γιάννης Ανδρουλάκης βρίσκονταν σε κατάσταση σοκ, ενώ στο εσωτερικό της καμπίνας επικρατούσε χάος, με το μεγαλύτερο μέρος της να έχει σχεδόν διαλυθεί και τα σώματα των θυμάτων να βρίσκονται ανάμεσα στα συντρίμμια. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε επίσημα την τραγωδία στις 01:40 τα ξημερώματα, μέσω δήλωσης του τότε κυβερνητικού εκπροσώπου Δημήτρη Ρέππα.

Το ιστορικό του αεροσκάφους

Το συγκεκριμένο Φάλκον είχε παρουσιάσει και στο παρελθόν τεχνικά προβλήματα. Τον Ιούνιο του 1998, κατά τη διάρκεια ταξιδιού προς την Κίνα, είχε καταγραφεί βλάβη στον αυτόματο πιλότο. Μερικούς μήνες πριν από το δυστύχημα, το αεροσκάφος είχε πραγματοποιήσει αναγκαστική προσγείωση στο Καζακστάν, εξαιτίας σοβαρού τεχνικού προβλήματος που παρουσιάστηκε σε πτήση με προορισμό το Τόκιο. Παρά το ιστορικό αυτό, στις 21 Αυγούστου 1999 το Φάλκον είχε ολοκληρώσει μεγάλη επιθεώρηση στην τεχνική βάση της Ολυμπιακής Αεροπορίας. Οι τεχνικοί είχαν τότε γνωμοδοτήσει ότι δεν υπήρχε κάποια εκκρεμότητα ή πρόβλημα που να εμποδίζει την επιχειρησιακή του χρήση.

Τα παιχνίδια της μοίρας

Ο Γιάννος Κρανιδιώτης χρησιμοποιούσε συχνά το πρωθυπουργικό αεροσκάφος για τα ταξίδια του στην Ευρώπη. Εκείνη τη μοιραία ημέρα, στις 14 Σεπτεμβρίου 1999, επιβιβάστηκε την τελευταία στιγμή, παίρνοντας τη θέση του τότε υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Παπανδρέου. Μάλιστα, έπεισε και τον γιο του Νικόλα να τον συνοδεύσει, παρότι εκείνος αρχικά δεν ήθελε να ταξιδέψει. Λίγο πριν από την απογείωση, ο υπουργός φέρεται να είχε πει σε τηλεφωνική επικοινωνία: «μετά το Βουκουρέστι σκέφτομαι να μείνω λίγο στην Αθήνα, με έχουν κουράσει όλα αυτά τα αεροπλάνα βρε παιδί μου…». Λίγο αργότερα, η συγκεκριμένη πτήση θα εξελισσόταν σε μία από τις πιο τραγικές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής ιστορίας.

Τα πορίσματα και οι ευθύνες

Η επίσημη έκθεση των ρουμανικών αρχών, έκτασης 16 σελίδων και δημοσιοποιημένη τον Αύγουστο του 2000, απέδωσε την τραγωδία σε τεχνική βλάβη και λανθασμένους χειρισμούς. Παράλληλα, η οκτάμηνη έρευνα δύο πραγματογνωμόνων που ορίστηκαν από την ελληνική Δικαιοσύνη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το δυστύχημα συνδεόταν με τον ανθρώπινο παράγοντα και όχι με μηχανική βλάβη ή καιρικές συνθήκες. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, το αεροσκάφος είχε αναπτύξει υπερβολική ταχύτητα κατά την κάθοδό του από τα 15.000 στα 5.000 πόδια, με αποτέλεσμα να προκληθεί αστάθεια. Παράλληλα, καταγράφηκε λανθασμένος χειρισμός των πιλότων κατά την ενεργοποίηση του αυτόματου πιλότου, γεγονός που οδήγησε στο μπλοκάρισμά του, σε συνδυασμό με λανθασμένες οδηγίες που ακολουθούσαν οι χειριστές για περιστατικά σε υψηλές ταχύτητες.

Το ρουμανικό πόρισμα περιείχε επίσης σειρά συστάσεων προς την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας, την Ολυμπιακή Αεροπορία και την κατασκευάστρια Dassault, προκειμένου να αναθεωρηθούν εγχειρίδια, διαδικασίες συντήρησης και κανόνες ασφαλείας. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στη μη χρήση των ζωνών ασφαλείας, καθώς οι πιλότοι δεν εφάρμοσαν τον προβλεπόμενο κανονισμό για τα αεροσκάφη τύπου Φάλκον, σύμφωνα με τον οποίο οι επιβάτες έπρεπε να έχουν προσδεθεί από την έναρξη της διαδικασίας καθόδου. Στο δικαστικό σκέλος, τον Δεκέμβριο του 2000 οι δύο πιλότοι αφέθηκαν ελεύθεροι με εγγύηση. Τον Ιούλιο του 2002, το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών καταδίκασε τον κυβερνήτη Ιωάννη Ανδρουλάκη σε ποινή φυλάκισης πέντε ετών, ενώ αθώωσε τον συγκυβερνήτη Γρηγόρη Σινέκογλου και τους τεχνικούς της Ολυμπιακής. Δύο χρόνια αργότερα, το Τριμελές Εφετείο Αθηνών έκρινε ένοχο τον κυβερνήτη για επτά ανθρωποκτονίες από αμέλεια και πρόκληση δύο σωματικών βλαβών, μειώνοντας την ποινή του σε 35 μήνες φυλάκισης με τριετή αναστολή. Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, ο κυβερνήτης δεν είχε δώσει εγκαίρως την εντολή για την ενεργοποίηση της ένδειξης «προσδεθείτε».