Η Ευρώπη μπροστά στην πρόκληση της υβριδικής απειλής: Η παρέμβαση Μητσοτάκη στο Politico για το μεταναστευτικό και ο νέος μηχανισμός έκτακτης ανάγκης
Την ανάγκη να θωρακιστεί άμεσα και αποτελεσματικά η Ευρωπαϊκή Ένωση απέναντι σε μια νέα, ύπουλη μορφή απειλής υπογραμμίζει με εμφατικό τρόπο ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, μέσα από εκτενές και παρεμβατικό άρθρο του στο έγκυρο ευρωπαϊκό ενημερωτικό δίκτυο Politico. Στο επίκεντρο της τοποθέτησής του βρίσκεται η επιτακτική απαίτηση να αντιμετωπιστεί συνολικά και συντονισμένα από τις Βρυξέλλες η συστηματική χρήση του μεταναστευτικού ζητήματος ως μοχλού υβριδικής πίεσης, ο οποίος εργαλειοποιείται απροκάλυπτα από κρατικούς παράγοντες, τρίτες χώρες αλλά και από σκοτεινά, οργανωμένα δίκτυα διακινητών με γεωπολιτικές ή οικονομικές επιδιώξεις.
Φέρνοντας ως χαρακτηριστικά και αδιάψευστα παραδείγματα τα πρόσφατα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν στη Θέουτα, καθώς και τις πρωτοφανείς καταστάσεις κρίσης που αντιμετώπισε η Ελλάδα στα σύνορα του Έβρου ήδη από την άνοιξη του 2020, ο Έλληνας πρωθυπουργός υπενθυμίζει στην ευρωπαϊκή κοινή γνώμη ότι τα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης δεν αποτελούν απλώς τα σύνορα ενός κράτους-μέλους, αλλά την πρώτη και κρίσιμη γραμμή άμυνας ολόκληρης της ευρωπαϊκής οικογένειας. Όταν οι ροές δεν αποτελούν προϊόν αυθόρμητης μετακίνησης πληθυσμών, αλλά οργανωμένη και κατευθυνόμενη επιχείρηση αποσταθεροποίησης, τα συνηθισμένα εργαλεία παύουν να αποδίδουν.
Η ανεπάρκεια των υφιστάμενων εργαλείων και η πρόταση για νέο μηχανισμό
Σύμφωνα με την ανάλυση του Κυριάκου Μητσοτάκη, οι ισχύοντες ευρωπαϊκοί μηχανισμοί διαχείρισης κρίσεων και ασύλου αποδεικνύονται στην πράξη ξεπερασμένοι και ανεπαρκείς, κυρίως επειδή σχεδιάστηκαν για να αντιμετωπίζουν παραδοσιακές μεταναστευτικές ροές και όχι καταστάσεις όπου η ανθρώπινη ροή μετατρέπεται σε όπλο πολιτικού εκβιασμού. Όταν τρίτες χώρες χρησιμοποιούν τους κατατρεγμένους ανθρώπους ως πιόνια στη σκακιέρα της γεωπολιτικής πίεσης, η Ευρώπη οφείλει να προσαρμόσει τακτικές και νομικά εργαλεία.
Για τον λόγο αυτό, ο πρωθυπουργός καταθέτει μια συγκεκριμένη και ολοκληρωμένη πρόταση: τη δημιουργία ενός ειδικού ευρωπαϊκού πλαισίου και μηχανισμού έκτακτης ανάγκης. Ο προτεινόμενος αυτός μηχανισμός δεν θα ενεργοποιείται αυθόρμητα, αλλά βάσει αυστηρών και αντικειμενικών ποσοτικών και ποιοτικών κριτηρίων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ο απόλυτος όγκος των ξαφνικών αφίξεων, η ταχύτητα με την οποία εκδηλώνονται οι πιέσεις στα χερσαία ή θαλάσσια σύνορα, καθώς και σαφείς ενδείξεις ή αποδεικτικά στοιχεία συντονισμένης και καθοδηγούμενης δράσης από εξωτερικούς παράγοντες.
VIRAL
Η προσωρινή αναστολή αιτήσεων ασύλου και η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη
Ένα από τα πιο καίρια και συζητημένα σημεία της παρέμβασης του Κυριάκου Μητσοτάκη αφορά την ανάγκη ευελιξίας σε περιπτώσεις ακραίας κρίσης. Ο Έλληνας πρωθυπουργός εισηγείται ανοιχτά να παρασχεθεί στα κράτη-μέλη της πρώτης γραμμής η δυνατότητα προσωρινής αναστολής της υποβολής νέων αιτήσεων ασύλου, πάντα υπό αυστηρότατες προϋποθέσεις και με απόλυτο σεβασμό στις θεμελιώδεις αρχές του ευρωπαϊκού και του διεθνούς δικαίου. Η ρύθμιση αυτή, όπως τονίζει, δεν αποσκοπεί στην κατάργηση των ανθρωπιστικών κανόνων, αλλά στην προστασία της δημόσιας τάξης και της εθνικής ασφάλειας έναντι τεχνητά προκαλούμενων μαζικών εισβολών.
Καταλήγοντας, ο πρωθυπουργός υπογραμμίζει με έμφαση ότι η αποτελεσματική προστασία των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αδύνατον να υλοποιηθεί χωρίς την έμπρακτη και ουσιαστική επίδειξη ευρωπαϊκής αλληλεγγύης. Οι χώρες που βρίσκονται γεωγραφικά στην πρώτη γραμμή, όπως η Ελλάδα, δεν επιτρέπεται να αφήνονται μόνες να σηκώνουν ένα δυσβάστακτο βάρος που αφορά την ασφάλεια και τη σταθερότητα ολόκληρης της ηπείρου. Η αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών απαιτεί κοινή στρατηγική, αποφασιστικότητα και κοινή ευθύνη από όλους τους Ευρωπαίους εταίρους.
Ολόκληρο το άρθρο του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Politico
Το περιβάλλον ασφάλειας της Ευρώπης έχει αλλάξει ριζικά.
Πέρα από τις συμβατικές στρατιωτικές απειλές και τις κυβερνοεπιθέσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται ολοένα και πιο συχνά αντιμέτωπη με μια πιο ύπουλη μορφή υβριδικής πίεσης: τη σκόπιμη εργαλειοποίηση της μετανάστευσης από κρατικούς και μη κρατικούς παράγοντες, οι οποίοι επιδιώκουν να δοκιμάσουν την ανθεκτικότητα της Ευρώπης, να υπονομεύσουν τη συνοχή της και να αποσπάσουν πολιτικές παραχωρήσεις.
Τα πρόσφατα γεγονότα στα ευρωπαϊκά σύνορα, και ιδιαίτερα στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα, υπενθυμίζουν ότι η μετανάστευση δεν αποτελεί πλέον μόνο ανθρωπιστικό ζήτημα ή πρόκληση διαχείρισης. Σε ορισμένες περιπτώσεις έχει μετατραπεί σε εργαλείο γεωπολιτικού εξαναγκασμού.
Η ΕΕ έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο με το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, θεσπίζοντας μηχανισμούς διαχείρισης των μεταναστευτικών πιέσεων, με μεγαλύτερη ευελιξία στις διαδικασίες και αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών-μελών. Ωστόσο, τα εργαλεία αυτά σχεδιάστηκαν για καταστάσεις που παραμένουν διαχειρίσιμες. Δεν επαρκούν για περιπτώσεις όπου η μετανάστευση χρησιμοποιείται ως “όπλο” ή όπου οι μεταναστευτικές ροές οργανώνονται, ενισχύονται ή διευκολύνονται με τρόπο που δημιουργεί μια υβριδική απειλή.
Βεβαίως, ακόμη δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς προκάλεσε τα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν στη Θέουτα την περασμένη εβδομάδα. Ωστόσο, παρόμοια περιστατικά δεν είναι πρωτόγνωρα.
Η Ελλάδα αντιμετώπισε αντίστοιχη κατάσταση στα χερσαία σύνορά της με την Τουρκία στον Έβρο το 2020, ενώ παρόμοιες πιέσεις δέχθηκαν η Λιθουανία, η Πολωνία και η Λετονία στα σύνορά τους με τη Λευκορωσία το 2021. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν παρατηρείται μια σταδιακή αύξηση των αφίξεων, αλλά ξαφνικές, μαζικές και συχνά συντονισμένες μετακινήσεις ανθρώπων, ακόμη και δεκάδων χιλιάδων μέσα σε λίγες ημέρες, που υπερβαίνουν τις δυνατότητες των κρατών και δοκιμάζουν συνολικά την ανθεκτικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σε τόσο ακραίες συνθήκες, η άμεση και πλήρης εφαρμογή των συνήθων διαδικασιών ασύλου και υποδοχής για όλους τους νεοεισερχόμενους δεν είναι απλώς δύσκολη, πολλές φορές είναι αδύνατη. Τα συστήματα κινδυνεύουν να παραλύσουν, η εμπιστοσύνη των πολιτών υποχωρεί και τίθεται υπό πίεση η ίδια η λειτουργία της ζώνης Σένγκεν.
Η Ευρώπη πρέπει να αναγνωρίσει αυτό το κενό και να δράσει αποφασιστικά.
Απαιτείται ένα ειδικό ευρωπαϊκό πλαίσιο για περιπτώσεις μαζικής και εργαλειοποιημένης μεταναστευτικής πίεσης, με σαφή και αντικειμενικά κριτήρια ενεργοποίησης. Τα κριτήρια αυτά θα πρέπει να συνδυάζουν ποσοτικά στοιχεία, όπως η κλίμακα και η ταχύτητα των αφίξεων σε σχέση με τις δυνατότητες κάθε χώρας, με ποιοτικούς δείκτες, όπως ενδείξεις συντονισμού, διευκόλυνσης ή εμπλοκής τρίτων χωρών ή οργανωμένων εγκληματικών δικτύων.
Μόλις ενεργοποιείται ένα ειδικά καθορισμένο ευρωπαϊκό καθεστώς έκτακτης ανάγκης, ένας τέτοιος μηχανισμός θα μπορούσε να επιτρέπει προσωρινές, αναλογικές και αυστηρά ελεγχόμενες προσαρμογές στις συνήθεις διαδικασίες. Οι ταχείες διαδικασίες ασύλου θα πρέπει επίσης να παραμείνουν διαθέσιμο εργαλείο, ιδιαίτερα για άτομα που προέρχονται από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας.
Ωστόσο, αυτό δεν αρκεί.
Διαβάστε επίσης
Η Ευρώπη οφείλει να αναγνωρίσει τα όρια των διαδικασιών ταχείας εξέτασης αιτήσεων ασύλου. Σε σαφώς καθορισμένες εξαιρετικές περιστάσεις, όπου υπάρχει ακραία και δυσανάλογη πίεση είτε στα χερσαία σύνορα είτε έπειτα από μαζικές αφίξεις διά θαλάσσης, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα, στο πλαίσιο ενός ειδικού ευρωπαϊκού καθεστώτος έκτακτης ανάγκης, να αναστέλλουν προσωρινά την υποβολή αιτήσεων ασύλου από τους νεοαφιχθέντες, προχωρώντας παράλληλα στην ταχεία επιστροφή όσων δεν δικαιούνται να παραμείνουν, με πλήρη συμμόρφωση προς τις νομικές υποχρεώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αυτό, σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, δεν συνιστά απομάκρυνση από τις ευρωπαϊκές αξίες, αλλά αναγκαία προσαρμογή στις νέες συνθήκες.
Παράλληλα, κάθε τέτοιο μέτρο θα πρέπει να έχει αυστηρά περιορισμένη χρονική διάρκεια, να είναι αναλογικό και να συνοδεύεται από ισχυρές δικλίδες ασφαλείας. Ο πλήρης σεβασμός στο ευρωπαϊκό δίκαιο, στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ και στην αρχή της μη επαναπροώθησης παραμένει αδιαπραγμάτευτος. Ταυτόχρονα, η προστασία των διεθνών υποχρεώσεων πρέπει να συμβαδίζει με την ικανότητα της Ένωσης να προστατεύει τα εξωτερικά της σύνορα και να διατηρεί την εσωτερική της σταθερότητα.
Καθοριστικής σημασίας είναι επίσης η ουσιαστική ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Κανένα κράτος-μέλος που δέχεται τέτοιου είδους πίεση δεν θα πρέπει να μένει μόνο του. Η επιχειρησιακή στήριξη από τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς, οι συντονισμένες επιστροφές, καθώς και η οικονομική και τεχνική βοήθεια θα πρέπει να ενεργοποιούνται αυτόματα όταν τίθεται σε εφαρμογή ο σχετικός μηχανισμός.
Χωρίς ένα τέτοιο πλαίσιο, οι κίνδυνοι είναι προφανείς: οι χώρες πρώτης γραμμής παραμένουν εκτεθειμένες, ενισχύονται τα κίνητρα εχθρικών παραγόντων να χρησιμοποιούν τη μετανάστευση για γεωπολιτικούς σκοπούς και βαθαίνουν οι εσωτερικές διαιρέσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Κυρίως όμως, θα συνεχίσει να υποχωρεί η εμπιστοσύνη των πολιτών στην ικανότητα της Ευρώπης να διαχειρίζεται αποτελεσματικά, δίκαια και συλλογικά τα σύνορά της.
Η Ευρώπη πάντοτε προσαρμοζόταν στις νέες συνθήκες και η μετανάστευση δεν αποτελεί εξαίρεση. Η αναγνώριση ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο πίεσης δεν είναι κινδυνολογία, αλλά ρεαλισμός.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, καταλήγει ο Κυριάκος Μητσοτάκης, πρέπει πλέον να αποκτήσει τα αναγκαία νομικά και επιχειρησιακά εργαλεία ώστε να προστατεύει τα εξωτερικά της σύνορα, να αποτρέπει όσους επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν την ανοιχτή φύση της και να ανταποκρίνεται στη νέα αυτή πραγματικότητα με αποφασιστικότητα, νομιμότητα και συλλογική δράση.
0 ΣΧΟΛΙΑ