Σαν σήμερα, 24 Ιουνίου 1812: Οι γαλλικές δυνάμεις υπό τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη εισβάλλουν στη Ρωσία

Σαν σήμερα, στις 24 Ιουνίου, ο Ναπολέων Βοναπάρτης εισέβαλε στη Ρωσία, ξεκινώντας μια από τις πιο φιλόδοξες αλλά και πιο καταστροφικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στην παγκόσμια ιστορία.

Ήταν το καλοκαίρι του 1812, μια εποχή που η Γαλλική Αυτοκρατορία βρισκόταν στο απόγειο της ισχύος της, έχοντας υποτάξει το μεγαλύτερο μέρος της ηπειρωτικής Ευρώπης.

Ωστόσο, η απόφαση του Γάλλου αυτοκράτορα να διαβεί τον ποταμό Νέμαν επικεφαλής της «Μεγάλης Στρατιάς» (Grande Armée) αποτέλεσε την αρχή του τέλους για την παντοδυναμία του.

Το ρήγμα των δύο Αυτοκρατόρων και η αφορμή του πολέμου

Η βασική αιτία της σύγκρουσης κρυβόταν στον οικονομικό πόλεμο κατά της Μεγάλης Βρετανίας. Ο Ναπολέων είχε επιβάλει τον Ηπειρωτικό Αποκλεισμό, απαγορεύοντας στις ευρωπαϊκές χώρες το εμπόριο με τους Βρετανούς.

Ο Τσάρος Αλέξανδρος Α΄ της Ρωσίας, βλέποντας τη ρωσική οικονομία να καταρρέει, άρχισε να χαλαρώνει τα μέτρα και να παραβιάζει τους όρους της συμμαχίας. Αυτή η «ανυπακοή», σε συνδυασμό με τις γαλλικές γεωπολιτικές επεκτάσεις στην Πολωνία που απειλούσαν τα ρωσικά συμφέροντα, εξόργισε τον Ναπολέοντα.

Ο Γάλλος μονάρχης αποφάσισε να συγκεντρώσει μια ανεπανάληπτη στρατιωτική δύναμη για να συνετίσει τον πρώην σύμμαχό του.

Η γιγαντιαία προέλαση και η παγίδα της «καμένης γης»

Η Μεγάλη Στρατιά που εισέβαλε στη ρωσική επικράτεια αριθμούσε περίπου 690.000 άνδρες, αποτελούμενη όχι μόνο από Γάλλους, αλλά και από Ιταλούς, Γερμανούς, Πολωνούς και άλλους συμμάχους. Απέναντί τους, ο ρωσικός στρατός διέθετε σαφώς λιγότερους στρατιώτες.

Αντί, λοιπόν, να δώσουν μια αποφασιστική μάχη εκ παρατάξεως, οι Ρώσοι, υπό την καθοδήγηση του στρατηγού Μιχαήλ Κουτούζοφ, εφάρμοσαν μια ιδιοφυή και σκληρή τακτική: υποχωρούσαν διαρκώς, παρασύροντας τους Γάλλους βαθιά στην ενδοχώρα, ενώ παράλληλα έκαιγαν καλλιέργειες, αποθήκες και υποδομές.

Η τακτική της «καμένης γης» άφησε τον γαλλικό στρατό χωρίς εφόδια και τρόφιμα, εξαντλώντας τον προτού καν αρχίσουν οι μεγάλες μάχες.

Από το ματωμένο Μποροντίνο στις φλόγες της Μόσχας

Οι δύο στρατοί αναμετρήθηκαν τελικά σε σκληρές μάχες, με αποκορύφωμα τη Μάχη του Μποροντίνο στις 7 Σεπτεμβρίου 1812. Ήταν η πιο αιματηρή μονοήμερη μάχη των Ναπολεόντειων Πολέμων, με τεράστιες απώλειες και για τις δύο πλευρές. Αν και ο Ναπολέων επικράτησε οριακά και άνοιξε τον δρόμο για τη Μόσχα, ο ρωσικός στρατός δεν διαλύθηκε.

Μια εβδομάδα αργότερα, ο Ναπολέων εισήλθε θριαμβευτικά στη Μόσχα, αλλά βρήκε μια πόλη-φάντασμα, εγκαταλελειμμένη από τους κατοίκους της. Σαν να μην έφτανε αυτό, μια τεράστια πυρκαγιά ξέσπασε σχεδόν αμέσως, καταστρέφοντας το μεγαλύτερο μέρος της πόλης.

Ο Τσάρος αρνήθηκε πεισματικά να συνθηκολογήσει, αφήνοντας τους Γάλλους παγιδευμένους και απομονωμένους μέσα στα ερείπια, με τον βαρύ ρωσικό χειμώνα προ των πυλών.

Μπερεζίνα: Το συνώνυμο της απόλυτης καταστροφής

Στα μέσα Οκτωβρίου, ο Ναπολέων συνειδητοποίησε το αδιέξοδο και διέταξε την υποχώρηση. Αυτή η επιστροφή μετατράπηκε σε ζωντανό εφιάλτη. Οι πολικές θερμοκρασίες, οι ασθένειες, η πείνα και οι συνεχείς, αιφνιδιαστικές επιθέσεις των Κοζάκων αποδεκάτισαν τους στρατιώτες.

Η χαριστική βολή δόθηκε στα τέλη Νοεμβρίου κατά τη διάβαση του ποταμού Μπερεζίνα, όπου οι γαλλικές δυνάμεις κυκλώθηκαν και υπέστησαν πανωλεθρία. Έκτοτε, η λέξη «Μπερεζίνα» παρέμεινε στη γαλλική γλώσσα ως συνώνυμο της απόλυτης καταστροφής.

Μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου του 1812, η εκστρατεία είχε λήξει. Από τους 690.000 άνδρες που πέρασαν τον Νέμαν, μόλις 22.000 κατάφεραν να επιστρέψουν ζωντανοί. Οι συνολικές απώλειες εκακατέρωθεν (στρατιωτών και αμάχων) άγγιξαν το ένα εκατομμύριο.

Η καταστροφή αυτή απομυθοποίησε το αήττητο του Ναπολέοντα, αφύπνισε τον εθνικισμό στην Ευρώπη και σήμανε την αντίστροφη μέτρηση για την τελική του πτώση.