Σαν σήμερα, 23 Μαΐου 1878: Η Κύπρος αλλάζει σελίδα και περνά στη Βρετανία

Σαν σήμερα υπενθυμίζεται η υπογραφή της Συνθήκης της Κωνσταντινούπολης το 1878, μιας συμφωνίας που σηματοδότησε καθοριστική καμπή στην ιστορία της Κύπρου, καθώς οδήγησε στη σταδιακή μεταβίβαση της διοίκησης του νησιού από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στη Μεγάλη Βρετανία. Η συνθήκη αυτή, γνωστή και ως Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, αποτέλεσε διμερή συμφωνία μεταξύ της Βρετανικής Αυτοκρατορίας και της Οθωμανικής Πύλης και υπεγράφη με ιδιαίτερη μυστικότητα στις 4 Ιουνίου 1878, την περίοδο που βρισκόταν σε εξέλιξη το Συνέδριο του Βερολίνου. Στο ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο της εποχής, η συμφωνία εντασσόταν στις ισορροπίες ισχύος που είχαν διαμορφωθεί στην Ευρώπη, με κύριο άξονα την ανάσχεση της ρωσικής επιρροής στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η αγγλοκρατία στην Κύπρο

Η περίοδος που η Κύπρος ήταν υπό Αγγλική κατοχή

Ιστορικοί και ερευνητές αναλύουν στον Χρίστο Βασιλόπουλο τις συνθήκες κάτω από τις οποίες η Κύπρος, το 1878, ενώ βρισκόταν ακόμη υπό οθωμανική κυριαρχία, πέρασε υπό βρετανική διοίκηση μέσω μιας ιδιότυπης συμφωνίας που συχνά περιγράφεται ως «ενοικίαση» του νησιού από τη Μεγάλη Βρετανία. Η στρατηγική θέση της Κύπρου στην Ανατολική Μεσόγειο θεωρούνταν ιδιαίτερα κρίσιμη για τα βρετανικά συμφέροντα, καθώς λειτουργούσε ως κομβικό σημείο ελέγχου των θαλάσσιων δρόμων προς τη Μέση Ανατολή και τις αποικίες της στη δυτική Ασία. Με την πάροδο του χρόνου, η προσωρινή αυτή ρύθμιση εξελίχθηκε ουσιαστικά σε μόνιμη βρετανική παρουσία, οδηγώντας στη διαμόρφωση μιας αποικιακής πραγματικότητας στο νησί. Η διοίκηση των Βρετανών εγκαθιδρύθηκε σταδιακά, μετατρέποντας την Κύπρο σε αποικία της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, με σημαντικές αλλαγές στη διοικητική και πολιτική της δομή.

Αξιοσημείωτο είναι ότι, σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες, ένα μέρος του κυπριακού πληθυσμού υποδέχθηκε αρχικά τη βρετανική διοίκηση με προσδοκίες για σταθερότητα και μεταρρυθμίσεις, θεωρώντας πως η παρουσία της Μεγάλης Βρετανίας θα ήταν προσωρινή. Παράλληλα, υπήρχε η ελπίδα ότι σε βάθος χρόνου θα ανοίξει ο δρόμος για την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, κάτι που αποτελούσε ήδη τότε σημαντικό πολιτικό και κοινωνικό αίτημα για μεγάλο μέρος της κυπριακής κοινωνίας.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Αν και τυπικά είχε χαρακτήρα αμυντικής συνεργασίας, η συνθήκη προέβλεπε συγκεκριμένες υποχρεώσεις για τις δύο πλευρές. Η Βρετανία αναλάμβανε τη δέσμευση να υποστηρίξει στρατιωτικά την Οθωμανική Αυτοκρατορία σε περίπτωση ρωσικής επιθετικότητας σε κρίσιμες περιοχές της Ασίας, όπως το Βατούμ, το Αρνταχάν και το Καρς. Παράλληλα, η Υψηλή Πύλη δεσμευόταν να προχωρήσει σε εσωτερικές διοικητικές μεταρρυθμίσεις και να διασφαλίσει την προστασία των χριστιανικών και άλλων μη μουσουλμανικών πληθυσμών της αυτοκρατορίας.

Το πιο καθοριστικό σημείο της συμφωνίας, ωστόσο, ήταν η παραχώρηση της διοίκησης της Κύπρου στη Μεγάλη Βρετανία. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία αποδέχθηκε την εκχώρηση του δικαιώματος διοίκησης και κατοχής του νησιού, με αντάλλαγμα τη βρετανική πολιτική και στρατιωτική στήριξη. Η ρύθμιση αυτή αποτέλεσε τη βάση για την εγκαθίδρυση της βρετανικής παρουσίας στην Κύπρο.

Τη συμφωνία υπέγραψαν οι πληρεξούσιοι των δύο πλευρών, ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών Όστιν Λέιαρντ και ο Μεχμέτ Σαφβέτ Πασάς, ο οποίος την ίδια ημέρα ανέλαβε και καθήκοντα Μεγάλου Βεζίρη. Σημειώνεται ότι η ημερομηνία της συνθήκης αποδίδεται με το νέο ημερολόγιο, ενώ με το παλαιό αντιστοιχεί στις 22 Μαΐου 1878. Η εφαρμογή της συμφωνίας υπήρξε άμεση. Στις 28 Ιουνίου 1878 υψώθηκε επίσημα η βρετανική σημαία στη Λευκωσία, σηματοδοτώντας την έναρξη της βρετανικής διοίκησης στην Κύπρο. Την ίδια περίοδο διορίστηκε ως πρώτος Ύπατος Αρμοστής ο στρατηγός Sir Garnet Joseph Wolseley, ο οποίος έγινε δεκτός στο νησί σε τελετή όπου παρευρέθηκε και ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Σωφρόνιος Γ΄.

Η εξέλιξη αυτή σηματοδότησε την έναρξη μιας νέας ιστορικής περιόδου για την Κύπρο, η οποία πέρασε από την οθωμανική στη βρετανική διοικητική σφαίρα επιρροής. Η βρετανική παρουσία στο νησί επρόκειτο να διαρκέσει δεκαετίες, διαμορφώνοντας βαθιά τις πολιτικές, κοινωνικές και θεσμικές εξελίξεις που οδήγησαν τελικά στη σύγχρονη ιστορική πορεία της Κύπρου.