Σαν σήμερα, 22 Μαΐου 1967: Η δολοφονία του Νικηφόρου Μανδηλαρά – Το πρώτο σκοτεινό έγκλημα της Χούντας

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η υπόθεση του Νικηφόρου Μανδηλαρά αποτελεί μία από τις πρώτες και πιο σκοτεινές σελίδες της επταετούς δικτατορίας. Ο νομικός, που είχε γίνει ευρύτερα γνωστός ως συνήγορος υπεράσπισης στη δίκη για την υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ, αποτελούσε δεδηλωμένο πολιτικό αντίπαλο του νέου καθεστώτος και βρέθηκε αμέσως στο στόχαστρο των συνταγματαρχών.

Το σχέδιο διαφυγής και το τραγικό τέλος

Στις 17 Μαΐου 1967, θέλοντας να διαφύγει στο εξωτερικό για να οργανώσει αντιδικτατορικό αγώνα, ο Μανδηλαράς επιβιβάστηκε κρυφά στο εμπορικό πλοίο «Ρίτα Β.», το οποίο κατευθυνόταν προς την Αμμόχωστο της Κύπρου.

Το εγχείρημα, όμως, είχε τραγική κατάληξη. Μία εβδομάδα αργότερα, το σώμα του ξεβράστηκε σε μια παραλία της Ρόδου. Στις 23 Μαΐου η χούντα ανακοίνωσε τον εντοπισμό ενός άγνωστου άνδρα και την επόμενη ημέρα επιβεβαίωσε ότι επρόκειτο για τον καταζητούμενο δικηγόρο.

 

Η επίσημη εκδοχή και η παρωδία Δίκης

Η ιατροδικαστική έκθεση του καθεστώτος απέδωσε τον θάνατο σε πνιγμό. Σύμφωνα με το επίσημο σενάριο, ο Μανδηλαράς τραυματίστηκε θανάσιμα στο κεφάλι όταν πήδηξε στη θάλασσα για να κολυμπήσει μέχρι την ακτή της Ρόδου.

Για το συμβάν παραπέμφθηκε σε δίκη μόνο ο καπετάνιος του πλοίου, Πέτρος Πόταγας, με την κατηγορία της ανθρωποκτονίας από αμέλεια. Καταδικάστηκε πρωτόδικα σε 27 μήνες φυλάκιση, ποινή που μειώθηκε στους 12 μήνες στο Εφετείο και τελικά εξαγοράστηκε. Ο Πόταγας έφυγε αργότερα για τη Νότια Αφρική, όπου και εκείνος εντοπίστηκε νεκρός κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες.

Τα σκοτεινά σημεία και οι μαρτυρίες

Από την πρώτη στιγμή, το κυβερνητικό αφήγημα αμφισβητήθηκε έντονα. Η κηδεία του νομικού έγινε κάτω από άκρα μυστικότητα, ενώ πολλά στοιχεία πρόδιδαν εγκληματική ενέργεια:

Ανθρωποκυνηγητό: Στοιχεία και αρχεία (όπως της ΕΡΤ) συνέδεσαν την υπόθεση με καταδίωξη από ένοπλα στρατιωτικά τμήματα στο νησί.

Η κατάσταση του πτώματος: Ντόπιοι ψαράδες κατέθεσαν, ότι το σώμα δεν ήταν πρησμένο από το νερό, τα ρούχα του ήταν στεγνά, ενώ έφερε χτυπήματα, αίμα στο αυτί και μια ύποπτη τρύπα κάτω από την αριστερή μασχάλη.

Παρέμβαση της Χωροφυλακής: Δημοσιογραφική έρευνα της εφημερίδας «Το Βήμα» αποκάλυψε, ότι ο τοπικός διοικητής της Χωροφυλακής είχε διατάξει τους γιατρούς της Ρόδου να μην αγγίξουν τη σορό μέχρι να φτάσει εσπευσμένα ιατροδικαστής από την Αθήνα.

Το γεγονός ότι δεν υπήρξε κανένα ναυάγιο, ούτε άλλοι πνιγμοί, ενίσχυσε την πεποίθηση ότι επρόκειτο για μια καθαρά πολιτική δολοφονία. Η λαϊκή οργή για τον θάνατό του αποτυπώθηκε μεταπολιτευτικά και στην παράδοση, μέσα από το θρηνητικό τραγούδι διαμαρτυρίας «Πώς πήγε ο Μανδηλαράς» του Ναξιώτη Γιώργου Μπίλη.

Η Μεταπολίτευση και το δικαστικό αδιέξοδο

Η δικαιοσύνη επιχείρησε να ρίξει φως στην υπόθεση πολλά χρόνια αργότερα. Το 1986, το Συμβούλιο Εφετών εξέδωσε το βούλευμα 731, με το οποίο ανέτρεψε πλήρως το σενάριο του πνιγμού:

Το δικαστικό βούλευμα χαρακτήρισε επίσημα τον θάνατο του Μανδηλαρά ως ανθρωποκτονία εκ προθέσεως.

Ως ηθικοί αυτουργοί της δολοφονίας κατονομάστηκαν κορυφαία στελέχη της ηγεσίας της χούντας, ενώ ευθύνες αποδόθηκαν σε αξιωματικούς του Λιμενικού και στον τότε επικεφαλής της ΚΥΠ. Παρά τη δικαστική αυτή εξέλιξη, οι ποινικές ευθύνες δεν προσωποποιήθηκαν ποτέ σε συγκεκριμένους φυσικούς αυτουργούς, με αποτέλεσμα η υπόθεση να οδηγηθεί οριστικά στο αρχείο.