«Στο χιλιοστό»: Οι άγνωστοι διάλογοι της κρίσης και η οργισμένη αντίδραση του Γιούνκερ όταν προτάθηκε να πουληθεί η Ακρόπολη

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Το δεύτερο επεισόδιο του ντοκιμαντέρ «Στο χιλιοστό» επαναφέρει στο προσκήνιο μία από τις πιο ταραγμένες περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Μέσα από μαρτυρίες πρωταγωνιστών, άγνωστους διαλόγους και παρασκηνιακές αφηγήσεις, παρουσιάζεται το κλίμα που επικράτησε στην Ευρώπη από την αποκάλυψη του δημοσιονομικού εκτροχιασμού του 2009 έως τις έντονες διαπραγματεύσεις της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ–ΑΝΕΛ το 2015.

Το ντοκιμαντέρ των Ελένης Βαρβιτσιώτη και Βικτωρίας Δενδρινού επιχειρεί να καταγράψει τις στιγμές κατά τις οποίες η Ελλάδα βρέθηκε στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους. Οι αφηγήσεις αποτυπώνουν όχι μόνο την οικονομική πίεση που αντιμετώπιζε η χώρα, αλλά και το τεράστιο έλλειμμα εμπιστοσύνης που είχε διαμορφωθεί ανάμεσα στην Αθήνα και τους εταίρους της.

Οι άγνωστοι διάλογοι, η καχυποψία των Ευρωπαίων και το παρασκήνιο της κρίσης

Κομβικό σημείο της αφήγησης είναι η περίοδος του 2009, όταν οι ελληνικές αρχές ενημέρωσαν τους Ευρωπαίους ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα ήταν πολύ υψηλότερο από τις προηγούμενες εκτιμήσεις. Η ανακοίνωση αυτή προκάλεσε σοκ στους θεσμούς και στα κράτη-μέλη της ευρωζώνης, καθώς η εικόνα που είχε διαμορφωθεί έως τότε για την ελληνική οικονομία ανατράπηκε πλήρως. Ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, τότε επικεφαλής του Eurogroup, εμφανίζεται στο ντοκιμαντέρ ιδιαίτερα αιχμηρός για εκείνη την περίοδο. Περιγράφει τη στιγμή ως το τέλος μιας αυταπάτης, τονίζοντας ότι η Ελλάδα είχε χάσει μεγάλο μέρος της αξιοπιστίας της επειδή οι εταίροι θεωρούσαν πως είχαν παραπλανηθεί για την πραγματική κατάσταση των δημόσιων οικονομικών.

Σύμφωνα με όσα αναφέρονται, η απώλεια εμπιστοσύνης ήταν τόσο μεγάλη ώστε στις ευρωπαϊκές συζητήσεις ακούγονταν ακόμη και ακραίες προτάσεις. Ο Γιούνκερ αποκαλύπτει ότι σε συνεδρίαση του Eurogroup υπουργός Οικονομικών άλλης χώρας πρότεινε να πουληθεί η Ακρόπολη. Η απάντησή του, όπως τη μεταφέρει ο ίδιος, ήταν ιδιαίτερα έντονη, καθώς θεώρησε την πρόταση προσβλητική και απαράδεκτη.

Στο ίδιο κλίμα κινείται και η μαρτυρία του Κλάους Ρέγκλινγκ, ο οποίος περιγράφει την αντίδραση των Ευρωπαίων όταν αντιλήφθηκαν το πραγματικό μέγεθος του ελληνικού προβλήματος. Όπως εξηγεί, η απόκλιση των στοιχείων ήταν τέτοια που κλόνισε σοβαρά την εμπιστοσύνη προς την ελληνική πλευρά και επηρέασε καθοριστικά τη στάση των εταίρων τα επόμενα χρόνια.

Το ντοκιμαντέρ περνά στη συνέχεια στο 2015, μια περίοδο εξίσου δραματική. Η νέα κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ είχε εκλεγεί με υποσχέσεις για αλλαγή πορείας, όμως πολύ γρήγορα ήρθε αντιμέτωπη με τη σκληρή πραγματικότητα των δημόσιων ταμείων. Στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, τα διαθέσιμα ήταν εξαιρετικά περιορισμένα και οι υποχρεώσεις του Δημοσίου άμεσες και πιεστικές.

Πρώην κυβερνητικά στελέχη περιγράφουν την αγωνία των πρώτων ημερών, όταν έπρεπε να βρεθεί λύση ώστε να πληρωθούν μισθοί και συντάξεις. Η εικόνα που παρουσιάζεται είναι εκείνη μιας χώρας που βρισκόταν στα όρια της ταμειακής ασφυξίας, με την απειλή στάσης πληρωμών να μην αποτελεί πλέον θεωρητικό σενάριο αλλά υπαρκτό κίνδυνο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η αναφορά του Γιούνκερ στην πρώτη του συνάντηση με τον Αλέξη Τσίπρα στις Βρυξέλλες. Ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιγράφει ότι προσπάθησε να υποδεχθεί τον νέο Έλληνα πρωθυπουργό με φιλική διάθεση, θέλοντας να δείξει πως η Ευρώπη δεν τον αντιμετώπιζε ως αντίπαλο.

Ωστόσο, ο διάλογος που αποκαλύπτει είναι χαρακτηριστικός του κλίματος που επικρατούσε. Όταν ο Αλέξης Τσίπρας φέρεται να επικαλέστηκε το εκλογικό ποσοστό του 36% ως επιχείρημα που έπρεπε να ληφθεί σοβαρά υπόψη από τους εταίρους, ο Γιούνκερ απάντησε με αιχμηρό τρόπο ότι με ένα τόσο ελκυστικό προεκλογικό πρόγραμμα θα μπορούσε κανείς να λάβει ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό.

Οι μαρτυρίες Ευρωπαίων αξιωματούχων για τις πρώτες επαφές με τη νέα ελληνική κυβέρνηση καταγράφουν ένα κλίμα αμηχανίας και έντασης. Ο Μάρτιν Σέλμαϊρ, τότε στενός συνεργάτης του Γιούνκερ, περιγράφει την ελληνική αντιπροσωπεία ως μια ομάδα που έμοιαζε να έρχεται από πολιτική σύγκρουση και όχι από θεσμική διαπραγμάτευση. Σύμφωνα με την αφήγησή του, οι πρώτες συζητήσεις χαρακτηρίστηκαν από έντονη απαίτηση για χρηματοδότηση και περιορισμένη σαφήνεια ως προς το σχέδιο.

Κεντρικό πρόσωπο των διαπραγματεύσεων εμφανίζεται ο Γιάνης Βαρουφάκης. Στο ντοκιμαντέρ καταγράφονται αρνητικές εκτιμήσεις Ευρωπαίων αξιωματούχων για τον τρόπο με τον οποίο χειρίστηκε τα Eurogroup. Ο Γερούν Ντάισελμπλουμ υποστηρίζει ότι ο τότε Έλληνας υπουργός Οικονομικών προκάλεσε εκνευρισμό στους ομολόγους του, καθώς συχνά εμφανιζόταν να τους κάνει μαθήματα για την οικονομική κατάσταση και να αμφισβητεί ανοιχτά τη λογική των ευρωπαϊκών διαδικασιών.

Αναφορά γίνεται και σε περιστατικό κατά το οποίο, ενώ φαινόταν να υπάρχει μια αρχική συμφωνία για τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων, ο Βαρουφάκης ζήτησε να επικοινωνήσει με την Αθήνα. Σύμφωνα με την περιγραφή Ντάισελμπλουμ, το τηλεφώνημα διήρκεσε αρκετή ώρα μέσα στην αίθουσα, με αποτέλεσμα υπουργοί άλλων χωρών να αποχωρήσουν σταδιακά και η συνεδρίαση να οδηγηθεί σε πλήρες αδιέξοδο. Άλλοι Ευρωπαίοι παράγοντες, όπως ο Πιερ Μοσκοβισί, εμφανίζονται επίσης επικριτικοί, θεωρώντας ότι ο τότε Έλληνας υπουργός υπερεκτίμησε την ικανότητά του να πείσει προσωπικά τους υπόλοιπους υπουργούς Οικονομικών.