Η «κρυφή γλώσσα» της καρδιάς: Πώς οι παλμοί αποκαλύπτουν στρες και φυσική κατάσταση

Οι μικροδιακυμάνσεις στον χρόνο ανάμεσα στους χτύπους της καρδιάς αποδεικνύονται πολύτιμος δείκτης για την ψυχική υγεία, τα επίπεδα στρες και τη φυσική κατάσταση. Μπορούν ακόμη να προσφέρουν ενδείξεις για το πόσο καλά γερνά ο οργανισμός.

Καρδιακοί παλμοί

Ο Άρτεμ Κιρίλοφ δεν είναι από τη φύση του άνθρωπος που χαλαρώνει εύκολα. «Προτιμώ να πιέζω τον εαυτό μου περισσότερο, ακόμη κι όταν δεν αισθάνομαι στα καλύτερά μου», λέει ο 40χρονος, που ζει στο Λονδίνο και εργάζεται στον τομέα της τεχνολογίας υγείας. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, ακόμη και ως ερασιτέχνης αθλούμενος, θεωρούσε περιττές τις ημέρες ξεκούρασης και συνέχιζε τις προπονήσεις παρά την κόπωση, πιστεύοντας ότι όσο περισσότερος χρόνος αφιερώνεται στη γυμναστική τόσο καλύτερα είναι τα αποτελέσματα.

Όλα αυτά άλλαξαν όταν άρχισε να παρακολουθεί τη μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού έναν από τους πολλούς δείκτες υγείας που καταγράφει το smartwatch του. Πρόκειται για μια πιο σύνθετη μέτρηση από τον καρδιακό ρυθμό – δηλαδή τον αριθμό των παλμών ανά λεπτό – καθώς αποτυπώνει το πώς μεταβάλλεται ο χρόνος ανάμεσα στους χτύπους της καρδιάς. Ένας ολοένα αυξανόμενος όγκος ερευνών δείχνει ότι η HRV αποτελεί ένδειξη της καρδιαγγειακής υγείας, των επιπέδων στρες, της αντοχής στην άσκηση και πολλών ακόμη παραγόντων, επιτρέποντας σε όσους την παρακολουθούν συστηματικά να λαμβάνουν πιο ενημερωμένες αποφάσεις για τη φυσική τους κατάσταση και τον τρόπο ζωής τους.

Σήμερα, όταν ο Κιρίλοφ διστάζει αν πρέπει να ξεκουραστεί ή να συνεχίσει την προπόνηση, συμβουλεύεται τη βαθμολογία της μεταβλητότητας του καρδιακού του ρυθμού. Από τότε που υιοθέτησε αυτή τη συνήθεια, «νιώθω πως βρίσκομαι σε καλύτερη ισορροπία με τον εαυτό μου», λέει. Μάλιστα, έχει πειστεί τόσο πολύ για τη χρησιμότητά της, ώστε δημιούργησε ακόμη και εφαρμογή αφιερωμένη στην παρακολούθηση του στρες μέσω δεδομένων HRV.

VIRAL

Ατζούν Ιλιτζαλί: Επισκέφθηκε τον Σταύρο Φλώρο και του έδωσε ένα μοναδικό δώρο – Η φωτογραφία που συγκλονίζει, ποια είναι τα δύο κορίτσια πλάι του;

Μέσα στην χλιδή τα γενέθλια της Αλεξάνδρας Νίκα: Μέσα στο νεοκλασικό της Κριθαριώτη – Δεν έλειπε η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ (βίντεο)

«Έτσι βρήκα τον Σεργιανόπουλο στο διαμέρισμα»: Ο Πάνος Σόμπολος για την εικόνα που αντίκρισε μετά τη δολοφονία

Καθώς οι φορητές συσκευές καταγραφής υγείας γίνονται ολοένα πιο διαδεδομένες και οι έρευνες γύρω από τη μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού αυξάνονται, όλο και περισσότεροι άνθρωποι αρχίζουν να παρακολουθούν αυτόν τον δείκτη, εξηγεί ο Ντιπάκ Μπατ, διευθυντής του Mount Sinai Fuster Heart Hospital στη Νέα Υόρκη. Χρειάζεται όμως πράγματι να παρακολουθεί κανείς τη μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού και τι μπορεί να μάθει από αυτή;

Τι είναι η μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού;

«Θέλουμε η καρδιά να χτυπά περισσότερο ή λιγότερο κανονικά», εξηγεί ο Μπατ. Όταν οι χτύποι της καρδιάς γίνονται εξαιρετικά ακανόνιστοι, τότε μιλάμε για αρρυθμία, η οποία σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε επιπλοκές όπως εγκεφαλικό επεισόδιο ή καρδιακή ανεπάρκεια.

Ακόμη όμως και μια υγιής καρδιά παρουσιάζει μικρές διακυμάνσεις στον χρόνο ανάμεσα στους παλμούς της. Οι διαφορές αυτές είναι ελάχιστες και μετρώνται σε χιλιοστά του δευτερολέπτου. Σε αυτή τη μικροσκοπική κλίμακα, «η μεγαλύτερη μεταβλητότητα θεωρείται γενικά καλύτερη από τη μικρότερη», λέει ο Μπατ.

Δεν υπάρχει μία ιδανική τιμή HRV, καθώς επηρεάζεται από την ηλικία, τη φυσική κατάσταση, το φύλο, τη συσκευή καταγραφής και τη μέθοδο υπολογισμού. Σύμφωνα με εταιρεία κατασκευής wearables, ο μέσος όρος των χρηστών της – οι οποίοι συνήθως είναι δραστήριοι και προσανατολισμένοι στην υγεία – είναι 65 χιλιοστά του δευτερολέπτου για τους άνδρες και 62 για τις γυναίκες. Οι διαφορές μεταξύ ηλικιακών ομάδων είναι σημαντικές: στους 25χρονους ο μέσος όρος φτάνει τα 78, ενώ στους 55χρονους πέφτει στα 44.

Αν και τα μαθηματικά πίσω από αυτούς τους αριθμούς είναι περίπλοκα, μπορεί κανείς να τους αντιληφθεί ως μια προσέγγιση της μέσης διακύμανσης του χρόνου ανάμεσα στους καρδιακούς παλμούς.

Η επιδίωξη υψηλής μεταβλητότητας καρδιακού ρυθμού ίσως ακούγεται αντιφατική, δεδομένου ότι ο χαμηλός καρδιακός ρυθμός σε κατάσταση ηρεμίας θεωρείται ένδειξη καλής καρδιαγγειακής κατάστασης. Ωστόσο, η υψηλή HRV δείχνει πόσο αποτελεσματικά το νευρικό σύστημα εναλλάσσεται ανάμεσα στη λειτουργία «μάχης ή φυγής» και στη λειτουργία «ηρεμίας και πέψης».

RHR 49

Πώς λειτουργεί

Όταν χρειάζεται να ξεφύγουμε από έναν κίνδυνο – ή απλώς να βγούμε για τρέξιμο – το νευρικό σύστημα ενεργοποιεί μια σειρά φυσιολογικών αντιδράσεων που προσφέρουν ενέργεια και εγρήγορση. Ανάμεσα σε αυτές είναι και η αύξηση του καρδιακού ρυθμού. Τότε, η μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού μειώνεται, επειδή η καρδιά πρέπει να χτυπά γρήγορα και σταθερά ώστε να στηρίξει τον οργανισμό.

Όταν το σώμα επιστρέφει σε κατάσταση ηρεμίας, το νευρικό σύστημα επαναφέρει σταδιακά τις λειτουργίες του οργανισμού σε φυσιολογικά επίπεδα. Σε αυτή την κατάσταση χαλάρωσης, η καρδιά χτυπά με πιο μεταβλητό ρυθμό – για παράδειγμα, επιταχύνει ελαφρώς κατά την εισπνοή και επιβραδύνεται κατά την εκπνοή.

«Η υψηλή μέση μεταβλητότητα καρδιακού ρυθμού δείχνει ότι το σύστημά σου μπορεί, όταν χρειαστεί, να προσαρμόσει γρήγορα τον καρδιακό ρυθμό και την αρτηριακή πίεση ανάλογα με το περιβάλλον ή τις συνθήκες», εξηγεί ο Ντένις Λάρσον, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Κιέλου στη Γερμανία, ο οποίος έχει μελετήσει εκτενώς τη συγκεκριμένη μέτρηση. Αυτό σημαίνει ότι ο οργανισμός μπορεί να ενεργοποιείται όταν απαιτείται, αλλά και να χαλαρώνει όταν δεν υπάρχει λόγος για ένταση.

Αντίθετα, η χαμηλή μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού υποδηλώνει ότι ο οργανισμός «κολλά» σε μία κατάσταση – συνήθως στη στρεσογόνα λειτουργία «μάχης ή φυγής». Και η σύγχρονη ζωή είναι γεμάτη από παράγοντες που κρατούν το νευρικό σύστημα σε διαρκή εγρήγορση: από την κίνηση στους δρόμους μέχρι τις επαγγελματικές προθεσμίες.

Ένα παράδειγμα είναι το αυτόματο σύστημα ρύθμισης θερμοκρασίας ενός κτιρίου. Ιδανικά, το σύστημα πρέπει να προσαρμόζεται στις μικρές αλλαγές του εξωτερικού περιβάλλοντος ώστε να διατηρεί ευχάριστη τη θερμοκρασία στο εσωτερικό. Αν όμως «κολλήσει» σε μία ρύθμιση – για παράδειγμα συνεχίζοντας να λειτουργεί σε υψηλή θέρμανση ενώ έξω έχει ζέστη – τότε προκύπτει πρόβλημα. Το ίδιο ισχύει και για τον ανθρώπινο οργανισμό: όταν βρίσκεται σε ισορροπία, πρέπει να ανταποκρίνεται ευέλικτα τόσο στα εσωτερικά όσο και στα εξωτερικά ερεθίσματα.

Τι αποκαλύπτει η HRV για την υγεία

Οι καρδιολόγοι χρησιμοποιούν τη μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού, σε συνδυασμό με άλλους δείκτες, για να αξιολογήσουν τη λειτουργία της καρδιάς και να εντοπίσουν προειδοποιητικά σημάδια ασθενειών. Έρευνα του Μπατ, για παράδειγμα, δείχνει ότι τα δεδομένα HRV μπορούν να συμβάλουν στον εντοπισμό της κολπικής μαρμαρυγής, μιας δυνητικά σοβαρής μορφής αρρυθμίας.