Ελευθέριος Βενιζέλος (1864-1936): 90 χρόνια από τον θάνατο του «Εθνάρχη» – Ο άνθρωπος που μεγάλωσε την Ελλάδα και δίχασε τις καρδιές της

Σήμερα, Τετάρτη 18 Μαρτίου 2026, συμπληρώνονται ακριβώς 90 χρόνια από την ημέρα που η καρδιά του μεγαλύτερου πολιτικού της νεότερης Ελλάδας έπαψε να χτυπά στο Παρίσι. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο άνθρωπος που το όνομά του έγινε συνώνυμο με το όραμα της «Μεγάλης Ελλάδας», πέρασε στην αθανασία το 1936, αφήνοντας πίσω του μια χώρα που είχε αλλάξει ριζικά υπό την καθοδήγησή του. Από το 1910 έως το 1936, ο Βενιζέλος δεν κυβέρνησε απλώς, δέσποσε, ενέπνευσε και δίχασε, δημιουργώντας τα ανεξίτηλα ρεύματα του «Βενιζελισμού» και του «Αντιβενιζελισμού» που καθόρισαν την ελληνική ψυχή για δεκαετίες.

Διετέλεσε επτά φορές πρωθυπουργός, υπηρετώντας τη χώρα συνολικά για πάνω από δώδεκα χρόνια. Η πορεία του, από τις επαναστατημένες Μουρνιές των Χανίων μέχρι τα σαλόνια της ευρωπαϊκής διπλωματίας, είναι μια ιστορία θριάμβων, τραγωδιών και μιας ακλόνητης πίστης στην εθνική ολοκλήρωση.

Από την Κρήτη στα θρανία της Νομικής: Η γέννηση ενός ηγέτη

Γεννημένος στις 23 Αυγούστου 1864, ο Ελευθέριος ήταν το πέμπτο παιδί του Κυριάκου Βενιζέλου και της Στυλιανής Πλουμιδάκη. Η παιδική του ηλικία σημαδεύτηκε από την προσφυγιά στη Σύρο, καθώς η οικογένειά του κυνηγήθηκε από τους Τούρκους. Αν και ο πατέρας του τον προόριζε για το εμπόριο, ο νεαρός Ελευθέριος είχε άλλα σχέδια. Η δίψα του για γνώση τον έφερε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, όπου το 1886 αναγορεύτηκε διδάκτορας Νομικής με άριστα.

Επιστρέφοντας στα Χανιά, η δικηγορία ήταν μόνο το πρόσχημα. Η πραγματική του κλήση ήταν η πολιτική. Στη Βουλή της Κρήτης, ο Βενιζέλος ξεχώρισε αμέσως για τη ρητορική του δεινότητα. Ως ηγέτης των «Ξυπόλητων», της παράταξης των Φιλελευθέρων που υποστηριζόταν από τις λαϊκές τάξεις, δεν άργησε να γίνει το πρόσωπο της κρητικής αντίστασης. Η σύγκρουσή του με τον Ύπατο Αρμοστή, πρίγκιπα Γεώργιο, και η Επανάσταση του Θερίσου το 1905, ήταν η «πυριτιδαποθήκη» που εκτόξευσε τη φήμη του πέρα από τα σύνορα της μεγαλονήσου.

VIRAL

10 μονάδες κάτω: Το σοκαριστικό αποτέλεσμα δημοσκόπησης που έφερε νευρική κρίση στη Νέα Δημοκρατία

Ποια είναι η Γιου Τινγκ: Είναι η 50χρονη επιχειρηματίας η νεκρή της βαλίτσας στην Κυψέλη; – Ο σύζυγος, η εξαφάνιση και τα 500.000 ευρώ

Χριστίνα Σούζη: «Έρχεται κόλαση 44 βαθμών – Δείτε πότε και πού θα ψηθεί η χώρα!»

Η προσωπική τραγωδία πίσω από τη χαρακτηριστική γενειάδα

Υπάρχει μια λεπτομέρεια στην εμφάνιση του Βενιζέλου που πολλοί θεωρούν απλώς στυλιστική επιλογή, αλλά κρύβει έναν βαθύ πόνο. Το 1891 νυμφεύθηκε τη Μαρία Κατελούζου, μια γυναίκα που αγάπησε παράφορα. Μαζί απέκτησαν δύο γιους, τον Κυριάκο και τον Σοφοκλή. Όμως, η μοίρα στάθηκε σκληρή: το 1894, η Μαρία πέθανε από επιλόχεια μόλυνση μετά τη γέννηση του Σοφοκλή. Ο Βενιζέλος συγκλονίστηκε. Σε ένδειξη πένθους για την πρόωρα χαμένη σύντροφό του, άφησε τη χαρακτηριστική του γενειάδα, την οποία διατήρησε μέχρι το τέλος της ζωής του. Η προσωπική του ζωή παρέμεινε σε δεύτερη μοίρα για πολλά χρόνια, μέχρι τον δεύτερο γάμο του το 1921 με την Έλενα Σκυλίτση, η οποία στάθηκε πολύτιμος αρωγός στο έργο του.

Σε ένδειξη πένθους για την πρόωρα χαμένη σύντροφό του, άφησε τη χαρακτηριστική του γενειάδα

1909-1913: Ο εκσυγχρονιστής και ο θρίαμβος των Βαλκανικών

Το κίνημα στο Γουδή το 1909 ήταν η πύλη του Βενιζέλου για την Αθήνα. Με την πρόσκληση του Στρατιωτικού Συνδέσμου, ο Κρητικός πολιτικός ανέλαβε τα ηνία μιας χώρας που χρειαζόταν ριζική ανανέωση. Το Σύνταγμα του 1911 και οι σαρωτικές μεταρρυθμίσεις του έβαλαν τις βάσεις του σύγχρονου ελληνικού κράτους. Η αναδιοργάνωση του στρατού και η διπλωματική του οξύτητα οδήγησαν στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913). Υπό την ηγεσία του, η Ελλάδα διπλασιάστηκε σε έκταση και πληθυσμό. Ήταν η εποχή της εθνικής ανάτασης, όπου ο Βενιζέλος και ο τότε διάδοχος Κωνσταντίνος συνεργάζονταν για το κοινό όραμα. Όμως, αυτή η σύμπνοια δεν θα κρατούσε για πολύ.

Εθνικός Διχασμός και η Ελλάδα των «Δύο Ηπείρων»

Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος έφερε τη μεγάλη ρήξη. Η διαφωνία του Βενιζέλου (υπέρ της Αντάντ) με τον βασιλιά Κωνσταντίνο (υπέρ της ουδετερότητας) γέννησε τον Εθνικό Διχασμό, μια πληγή που αιμορράγησε για χρόνια. Ο Βενιζέλος δημιούργησε το κράτος της Θεσσαλονίκης, οδήγησε την Ελλάδα στον πόλεμο και τελικά πέτυχε τον διπλωματικό θρίαμβο της Συνθήκης των Σεβρών το 1920. «Η Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών» ήταν πλέον γεγονός.

Πέθανε στο Παρίσι στις 18 Μαρτίου 1936

Ωστόσο, η απόπειρα δολοφονίας του στο Παρίσι και η απρόσμενη εκλογική ήττα του τον Νοέμβριο του 1920 έδειξαν ότι ο λαός είχε κουραστεί από τις διαρκείς πολεμικές εμπλοκές. Η Μικρασιατική Καταστροφή που ακολούθησε βρήκε τον Βενιζέλο εκτός εξουσίας, αλλά ήταν εκείνος που κλήθηκε να υπογράψει τη Συνθήκη της Λωζάνης το 1923, διασώζοντας ό,τι ήταν δυνατό από τα ερείπια.

Η τελευταία τετραετία και η φυγή στο Παρίσι

Η επάνοδός του το 1928 σηματοδότησε μια περίοδο σημαντικών έργων (Αγροτική Τράπεζα, ΣτΕ, Εθνικό Θέατρο), αλλά και μεγάλων δυσκολιών λόγω του παγκόσμιου οικονομικού κραχ του 1929. Η χρεοκοπία του 1932 και οι αλλεπάλληλες απόπειρες δολοφονίας εναντίον του δηλητηρίασαν το πολιτικό κλίμα. Μετά το αποτυχημένο κίνημα του 1935, ο Βενιζέλος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Ελλάδα για τελευταία φορά. Πέθανε στο Παρίσι στις 18 Μαρτίου 1936. Η σορός του, υπό τον φόβο ταραχών στην Αθήνα, μεταφέρθηκε κατευθείαν στην αγαπημένη του Κρήτη. Ενταφιάστηκε στο Ακρωτήρι των Χανίων, κοιτώντας αιώνια τη γη που τόσο αγάπησε και τη θάλασσα που κάποτε έκανε ελληνική.