Κούβα: Το σκοτάδι, οι μισθοί 16 δολαρίων και η ολική κατάρρευση – Γιατί το εμπάργκο δεν είναι η μόνη αιτία της εξαθλίωσης

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η Κούβα βιώνει σήμερα μία από τις πιο δραματικές στιγμές της σύγχρονης ιστορίας της. Η εικόνα ενός νησιού που βυθίζεται στο σκοτάδι δεν είναι πλέον μεταφορική, αλλά μια εφιαλτική πραγματικότητα. Οι μαζικές διακοπές ρεύματος, που σε πολλές περιοχές ξεπερνούν τις 20 ώρες ημερησίως, η ολική κατάρρευση του ενεργειακού δικτύου και οι πρωτοφανείς ελλείψεις σε καύσιμα και τρόφιμα, συνθέτουν το σκηνικό μιας χώρας που πνέει τα λοίσθια κάτω από το βάρος ενός αποτυχημένου οικονομικού μοντέλου και μιας ασφυκτικής διεθνούς πίεσης.

Η ενεργειακή ασφυξία και η κατάρρευση των υποδομών

Η πρόσφατη ανακοίνωση της κρατικής εταιρείας ηλεκτρισμού (UNE) για πλήρη διακοπή λειτουργίας του εθνικού δικτύου άφησε 10 εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς ρεύμα. Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι συγκυριακό. Οι θερμοηλεκτρικοί σταθμοί της χώρας, γερασμένοι και χωρίς συντήρηση, λειτουργούν πλέον οριακά. Όπως επισημαίνουν αναλυτές, οι τεχνικοί που προσπαθούν να κρατήσουν το δίκτυο σε λειτουργία μοιάζουν με «μάγους», καθώς οι υποδομές έχουν ξεπεράσει προ πολλού το όριο της ωφέλιμης ζωής τους.

Η κατάσταση επιδεινώθηκε ραγδαία μετά τη διακοπή των αποστολών πετρελαίου από τη Βενεζουέλα, η οποία επιταχύνθηκε από τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από αμερικανικές ειδικές δυνάμεις στις αρχές Ιανουαρίου. Με το τελευταίο φορτίο πετρελαίου να έχει φτάσει στο νησί από το Μεξικό στις 9 Ιανουαρίου, η Κούβα στερεύει πλέον από καύσιμα, την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ απειλεί με δασμούς οποιαδήποτε χώρα επιχειρήσει να σπάσει τον ενεργειακό αποκλεισμό.

Η πραγματικότητα των αριθμών

Για δεκαετίες, η επίσημη ρητορική του καθεστώτος και των υποστηρικτών του απέδιδε κάθε δεινό στο αμερικανικό εμπάργκο. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Ενώ οι ΗΠΑ διατηρούν τους περιορισμούς τους, η Κούβα μπορούσε και διεξήγαγε εμπόριο με τον υπόλοιπο πλανήτη: Καναδάς, Μεξικό, Ευρωπαϊκή Ένωση, Ρωσία και Κίνα υπήρξαν εμπορικοί εταίροι της Αβάνας για γενιές. Παρά ταύτα, η οικονομία παρέμεινε σε κατάσταση εξαθλίωσης, ακόμα και την εποχή που η Σοβιετική Ένωση παρείχε γενναιόδωρες επιδοτήσεις.

Σήμερα, ο μέσος μηνιαίος μισθός στην Κούβα έχει κατρακυλήσει στα 16 δολάρια. Είναι ένα ερώτημα που ζητά επίμονα απάντηση: Πώς είναι δυνατόν, με το σύνολο σχεδόν του πλανήτη να είναι ανοιχτό σε εμπορικές συναλλαγές, η χώρα να μην μπορεί να θρέψει τον πληθυσμό της; Η απάντηση φαίνεται να κρύβεται στον στραβό «αρμενισμό» ενός συστήματος που θυσίασε την παραγωγή στον βωμό του κρατικού ελέγχου.

Συχνά ακούγεται το επιχείρημα ότι ο Κάστρο χάρισε στους Κουβανούς «αξιοπρέπεια». Όμως, η καθημερινότητα διαψεύδει το αφήγημα. Η αξιοπρέπεια χάνεται όταν μια μητέρα βλέπει το λιγοστό φαγητό που αγόρασε με εμβάσματα από το εξωτερικό να σαπίζει στο ψυγείο λόγω των διακοπών ρεύματος. Χάνεται όταν ο απλός πολίτης νοσηλεύεται σε τρώγλες χωρίς φάρμακα, ενώ η ελίτ και οι τουρίστες απολαμβάνουν νοσοκομεία αμερικανικών προδιαγραφών.

Η πιο σκληρή πτυχή αυτής της «αξιοπρέπειας» αντανακλάται στις γωνίες των δρόμων και στα νυχτερινά μαγαζιά της Αβάνας. Εκεί όπου νεαρά κορίτσια εκπορνεύονται για ένα σάντουιτς ή λίγα δολάρια από ξένους τουρίστες, σε μια προσπάθεια επιβίωσης που διαρκεί τρεις γενιές. Όπως λέει και η παραφρασμένη ρήση, η αξιοπρέπεια είναι λέξη χωρίς νόημα όταν το στομάχι είναι άδειο.

Το μέλλον

Στο διεθνές προσκήνιο, ο Ντόναλντ Τραμπ κλιμακώνει την πίεση, δηλώνοντας πως θα έχει την «τιμή να απελευθερώσει ή να πάρει την Κούβα», χαρακτηρίζοντάς την ένα «εξασθενημένο έθνος». Η Ουάσιγκτον πιέζει πλέον ανοιχτά για την απομάκρυνση του Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ από την εξουσία, την ώρα που η Μόσχα δηλώνει έτοιμη να παρέμβει αν υπάρξει αμερικανική στρατιωτική επέμβαση.

Μέσα σε αυτό το γεωπολιτικό πόκερ, η κυβέρνηση της Αβάνας προσπαθεί απεγνωσμένα να βρει διεξόδους, ανοίγοντας το δρόμο για επενδύσεις από Κουβανούς του εξωτερικού. Όμως, για τον απλό Κουβανό που περιμένει στις άδειες λεωφόρους, η λύση δεν φαίνεται να έρχεται από τη διπλωματία, αλλά από την ανάγκη για ριζική αλλαγή. Η ελευθερία και η πραγματική αξιοπρέπεια για το νησί της Καραϊβικής ίσως ξεκινήσουν τη μέρα που οι πολίτες του δεν θα χρειάζεται πια να είναι «μάγοι» για να επιβιώσουν την επόμενη ώρα.