«Είμαι ο Δημήτρης Κουφοντίνας και θέλω να παραδοθώ»: Η μέρα που ο «Λουκάς» της 17Ν άφησε τον «μοναχισμό» στο Αγκίστρι και παραδόθηκε στην ΓΑΔΑ

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας σημαδεύτηκε ανεξίτηλα από τη δράση και την τελική εξάρθρωση της Επαναστατικής Οργάνωσης 17 Νοέμβρη. Μέσα στο πολυεπίπεδο αυτό αφήγημα, η φιγούρα του Δημήτρη Κουφοντίνα, του ανθρώπου που υπήρξε ο επιχειρησιακός εγκέφαλος και ο «ταμίας» της οργάνωσης, παραμένει η πιο εμβληματική και ταυτόχρονα η πιο αινιγματική. Με αφορμή την ιστορική συνέντευξη που παραχώρησε στον Αλέξη Παπαχελά και την τηλεόραση του ΣΚΑΪ, ανατρέχουμε στις δραματικές ημέρες του 2002, όταν ο «Λουκάς» της 17Ν έπαιζε την τελευταία πράξη της ελευθερίας του στα δάση του Αγκιστρίου, πριν αποφασίσει να περάσει το κατώφλι της ΓΑΔΑ.

Η αρχή του τέλους: Η έκρηξη στον Πειραιά

Για 27 ολόκληρα χρόνια, η 17 Νοέμβρη θεωρούνταν μια οργάνωση-φάντασμα. Από το 1975, όταν το όνομά της εμφανίστηκε για πρώτη φορά με τη δολοφονία του σταθμάρχη της CIA, Ρίτσαρντ Γουέλς, μέχρι τις αρχές του 21ου αιώνα, η οργάνωση είχε καταφέρει να διατηρήσει έναν πυρήνα στεγανό, απρόσβλητο από τις διωκτικές αρχές. Όλα αυτά όμως κατέρρευσαν το βράδυ της 29ης Ιουνίου 2002.

Στο λιμάνι του Πειραιά, ο Σάββας Ξηρός, συνοδευόμενος από τον Δημήτρη Κουφοντίνα, επιχειρούσε να τοποθετήσει έναν εκρηκτικό μηχανισμό στα εκδοτήρια της εταιρείας Hellas Flying Dolphins. Ένα λάθος στον ωρολογιακό μηχανισμό οδήγησε σε πρόωρη έκρηξη. Ο Σάββας Ξηρός τραυματίστηκε σοβαρά, χάνοντας την όρασή του και μέρος του χεριού του. Ο Κουφοντίνας, βλέποντας τον σύντροφό του αιμόφυρτο και την αστυνομία να πλησιάζει, πήρε μια απόφαση που θα άλλαζε τον ρου της ιστορίας: εγκατέλειψε το σημείο, αφήνοντας πίσω του τον τραυματισμένο Ξηρό, αλλά και την αρχή ενός νήματος που θα οδηγούσε απευθείας στις γιάφκες των οδών Δαμάρεως και Πάτμου.

Ο «αόρατος» επιβάτης του Αγκιστρίου

Ενώ η Αντιτρομοκρατική Υπηρεσία προχωρούσε σε μπαράζ συλλήψεων (Βασίλης Ξηρός, Χριστόδουλος Ξηρός, Αλέξανδρος Γιωτόπουλος), ο Δημήτρης Κουφοντίνας παρέμενε άφαντος. Η Ελλάδα παρακολουθούσε με κομμένη την ανάσα τις εξελίξεις, με τα ΜΜΕ να οργιάζουν για το πού μπορεί να κρύβεται ο νούμερο ένα καταζητούμενος.

Όπως αποκαλύφθηκε εκ των υστέρων, ο Κουφοντίνας είχε επιλέξει ως κρησφύγετο το μικρό νησί του Αργοσαρωνικού, το Αγκίστρι. Εκεί, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας και την έντονη αστυνόμευση της Αθήνας, έζησε για περίπου 40 ημέρες σε μια σκηνή, σε μια απόκρημνη και δασώδη περιοχή. Η επιλογή του Αγκιστρίου δεν ήταν τυχαία· το νησί προσέφερε τη δυνατότητα της απομόνωσης αλλά και της γρήγορης διαφυγής μέσω θαλάσσης αν χρειαζόταν.

Στη σκηνή-κρησφύγετο, ο Κουφοντίνας ζούσε σε συνθήκες απόλυτης λιτότητας, θυμίζοντας περισσότερο αντάρτη πόλης σε υποχώρηση παρά τον άνθρωπο που επί δεκαετίες κινούσε τα νήματα των επιθέσεων. Όταν οι άνδρες της Αντιτρομοκρατικής ανακάλυψαν τελικά το σημείο, βρήκαν μέσα στη σκηνή προσωπικά του αντικείμενα: ρούχα, ραδιόφωνα που του επέτρεπαν να παρακολουθεί τις ειδήσεις για τις συλλήψεις των συντρόφων του, εφημερίδες και πλήθος από κονσέρβες.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι κάτοικοι του νησιού αλλά και της γειτονικής Αίγινας είχαν δει τον Κουφοντίνα να κινείται ύποπτα. Μάλιστα, υπήρχαν προφορικές καταθέσεις που ανέφεραν ότι τον είχαν αναγνωρίσει, αλλά δεν ειδοποίησαν τις αρχές. Ο λόγος; Ο Κουφοντίνας ήταν πλέον ξυρισμένος και με κοντοκουρεμένο μαλλί, γεγονός που τον έκανε να διαφέρει σημαντικά από τη φωτογραφία με το μουστάκι και τα πυκνά μαλλιά που η αστυνομία είχε δώσει στη δημοσιότητα.

Το ταξί της 5ης Σεπτεμβρίου

Η απομόνωση στο Αγκίστρι έφτασε στο τέλος της όταν ο Κουφοντίνας συνειδητοποίησε ότι ο κύκλος της 17Ν είχε κλείσει οριστικά. Το μεσημέρι της 5ης Σεπτεμβρίου 2002, αποφάσισε να γράψει ο ίδιος τον επίλογο.

Ένα ταξί σταμάτησε έξω από το μέγαρο της ΓΑΔΑ στη λεωφόρο Αλεξάνδρας. Ένας άνδρας με μαύρο παντελόνι και κοντά μαλλιά κατέβηκε ήρεμα. Άφησε στον οδηγό 100 ευρώ –ένα ποσό πολύ μεγαλύτερο από την αξία της διαδρομής– και χωρίς να πει λέξη, περπάτησε προς τη σκοπιά. «Είμαι ο Δημήτρης Κουφοντίνας και θέλω να παραδοθώ», είπε στον εμβρόντητο φρουρό. Η είδηση έπεσε σαν κεραυνός. Ο άνθρωπος που καταζητούνταν από τις μυστικές υπηρεσίες πολλών χωρών, παραδιδόταν μόνος του, οικειοθελώς, χωρίς δικηγόρο στο πλευρό του εκείνη τη στιγμή.

Λίγο αργότερα, η δικηγόρος του, Ιωάννα Κούρτοβικ, θα έδινε στη δημοσιότητα τη δήλωσή του, η οποία αποτέλεσε το μανιφέστο της στάσης του: ανέλαβε την πολιτική ευθύνη για τη δράση της οργάνωσης, αρνούμενος όμως την ποινική ενοχή όπως περιγραφόταν στο κατηγορητήριο. Η φράση του για την «αξιοπρέπεια» του αγωνιστή έμελλε να συζητηθεί επί χρόνια στους κύκλους της αριστεράς και της τρομοκρατίας.

Η πολιτική διαδρομή: Από το ΠΑΣΟΚ στη 17Ν

Για να κατανοήσει κανείς την πορεία του Κουφοντίνα, πρέπει να ανατρέξει στα νεανικά του χρόνια. Γεννημένος το 1958 στην Τερπνή Σερρών, μετακόμισε στην Αθήνα στα 14 του. Ήταν ένα παιδί της μεταπολίτευσης, μια εποχής έντονης πολιτικοποίησης.

Η ένταξή του στην ΠΑΜΚ (μαθητική οργάνωση του ΠΑΣΟΚ) και αργότερα στη Νεολαία του ΠΑΣΟΚ δείχνει έναν άνθρωπο που ξεκίνησε από τον κεντροαριστερό χώρο, ο οποίος τότε είχε έντονα ριζοσπαστικά χαρακτηριστικά. Ωστόσο, οι απόψεις του Κουφοντίνα ήταν πολύ πιο ακραίες από τη γραμμή του κόμματος, γεγονός που οδήγησε στη διαγραφή του. Μετά από ένα πέρασμα από την εξωκοινοβουλευτική αριστερά, η «στρατολόγησή» του στη 17Ν στις αρχές του 1980 τον μετέτρεψε στον άνθρωπο των ειδικών αποστολών.

Ο Κουφοντίνας δεν ήταν ένας απλός εκτελεστής. Ήταν ο άνθρωπος που οργάνωνε τα οικονομικά, φρόντιζε για τις γιάφκες και συμμετείχε στις περισσότερες από τις 11 ανθρωποκτονίες για τις οποίες καταδικάστηκε. Η δράση του ήταν μεθοδική και ψυχρή, βασισμένη σε μια πίστη για την «οικοδόμηση ενός επαναστατικού κινήματος».

Η καταδίκη και η ζωή στη φυλακή

Η δίκη της 17 Νοέμβρη στον Κορυδαλλό ήταν μια από τις σημαντικότερες δικαστικές διαδικασίες στην ιστορία της Ελλάδας. Ο Κουφοντίνας βρέθηκε αντιμέτωπος με 200 αδικήματα. Η απόφαση ήταν συντριπτική: 11 φορές ισόβια και 25 χρόνια κάθειρξη.

Μέσα στη φυλακή, η στάση του παρέμεινε αμετακίνητη. Το 2014, η έκδοση του βιβλίου του «Γεννήθηκα 17 Νοέμβρη» προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων, καθώς περιέγραφε εκ των έσω τη λειτουργία της οργάνωσης. Για 15 χρόνια, ο Κουφοντίνας δεν ζήτησε και δεν έλαβε άδεια. Η πρώτη του έξοδος από τις φυλακές στις 9 Νοεμβρίου 2017 προκάλεσε πολιτική αντιπαράθεση σε ανώτατο επίπεδο, διχάζοντας την κοινή γνώμη ανάμεσα σε εκείνους που πίστευαν στην εφαρμογή του νόμου για όλους τους κρατούμενους και σε εκείνους που θεωρούσαν προκλητική την έξοδο ενός αμετανόητου δολοφόνου.

Η σημασία της συνέντευξης στον Παπαχελά

Η πρόσφατη αναφορά στη συνέντευξή του στον ΣΚΑΪ και τον Αλέξη Παπαχελά επαναφέρει στο προσκήνιο τα ερωτήματα που έμειναν αναπάντητα. Τι ώθησε έναν νέο φοιτητή της Νομικής να επιλέξει τον δρόμο του αίματος; Πώς κατάφερε μια ολιγομελής ομάδα να κρατήσει μια χώρα σε ομηρία για τρεις δεκαετίες;

Ο Κουφοντίνας, μέσα από τη δική του οπτική, επιχειρεί να δώσει ιδεολογικό υπόβαθρο σε πράξεις που η κοινωνία και η δικαιοσύνη χαρακτήρισαν ως στυγνή τρομοκρατία. Η αφήγησή του για το Αγκίστρι, την παράδοση και τα χρόνια της παρανομίας παραμένει μια σκοτεινή υπενθύμιση μιας εποχής που η πολιτική βία θεωρήθηκε από κάποιους ως μέσο κοινωνικής αλλαγής.