Σαν σήμερα, 18 Φεβρουαρίου 1828: Το τέλος της ανομίας στο Αιγαίο – Όταν ο Μιαούλης «καθάρισε» τις Σποράδες για χάρη του Καποδίστρια

Η 18η Φεβρουαρίου του 1828 δεν ήταν απλώς μια κρύα χειμωνιάτικη μέρα στις απαρχές του ελληνικού κράτους. Ήταν η στιγμή που η νεαρή Ελληνική Πολιτεία αποφάσισε να κοιτάξει τον εαυτό της στον καθρέφτη και να αποφασίσει αν θα είναι ένα οργανωμένο κράτος ή ένα άτακτο καταφύγιο οπλαρχηγών και θαλασσόλυκων. Εκείνη την ημέρα, ο Ιωάννη Καποδίστρια., ο θρυλικός ναύαρχος της Επανάστασης, ξεκίνησε μια από τις πιο άχαρις αλλά και πιο κρίσιμες αποστολές της καριέρας του: την εκκαθάριση των Βορείων Σποράδων από την πειρατεία, κατ’ εντολή του πρώτου Κυβερνήτη, Ιωάννη Καποδίστρια.

Ένα κράτος στα σπάργανα και μια θάλασσα στις φλόγες

Όταν ο Ιωάννης Καποδίστριας αποβιβάστηκε στο Ναύπλιο και την Αίγινα τον Ιανουάριο του 1828, βρήκε μια χώρα που έμοιαζε περισσότερο με σωρό ερειπίων παρά με συγκροτημένη επικράτεια. Τα ταμεία ήταν άδεια, ο στρατός ήταν κατακερματισμένος σε φατρίες και το Αιγαίο είχε μετατραπεί σε μια «ζώνη του λυκόφωτος». Η πειρατεία, η οποία κατά τη διάρκεια του Αγώνα είχε συχνά το πρόσχημα της καταδρομής κατά του εχθρού, είχε πλέον ξεφύγει από κάθε έλεγχο.

Οι Σποράδες, και κυρίως η Σκιάθος, η Σκόπελος και η Αλόννησος, είχαν γίνει τα ορμητήρια χιλιάδων πειρατών. Δεν επρόκειτο μόνο για επαγγελματίες εγκληματίες της θάλασσας, αλλά και για εξαθλιωμένους αγωνιστές, πρόσφυγες από τον Όλυμπο και τη Μακεδονία, που χωρίς πόρους ζωής στράφηκαν στη λεηλασία. Το πρόβλημα όμως δεν ήταν μόνο εσωτερικό. Οι Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής, η Αγγλία, η Γαλλία και η Ρωσία, πίεζαν αφόρητα τον Καποδίστρια. Αν η Ελλάδα δεν μπορούσε να εγγυηθεί την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, τότε οι Ευρωπαίοι θα το έκαναν μόνοι τους, αμφισβητώντας στην πράξη την εθνική κυριαρχία του νεοσύστατου κράτους.

Το διπλωματικό στοίχημα του Καποδίστρια

Ο Καποδίστριας, έμπειρος διπλωμάτης και βαθιά ρεαλιστής, γνώριζε ότι η αναγνώριση της Ελλάδας περνούσε μέσα από την επιβολή του νόμου. Δεν αρκούσαν οι ηρωισμοί στα πεδία των μαχών χρειαζόταν η απόδειξη ότι η Ελλάδα μπορούσε να αστυνομεύσει τα του οίκου της. Η πειρατεία ήταν το μεγαλύτερο «ρεζιλίκι» της χώρας στο εξωτερικό. Τα εμπορικά πλοία των ξένων δυνάμεων δέχονταν επιθέσεις μέρα μεσημέρι, και οι πειρατές συχνά χρησιμοποιούσαν την ελληνική σημαία για να καλύψουν τις παράνομες πράξεις τους.

VIRAL

Στις τουαλέτες με σεντόνι: Έτσι αυτοκτόνησε η πρώην σύζυγος του Πολωνού καθηγητή – Οι τελευταίες λέξεις πριν το τέλος

«Δεν ρίχνεις λάδι στη φωτιά…»: Όλοι τον κατηγορούν πως δικαιολογεί τον συζυγοκτόνο της Καλαμάτας αλλά αυτός ο τύπος λέει την μεγαλύτερη αλήθεια

Κι άλλη μάνα δολοφονημένη μετά την Βασιλική: Την σκότωσε ο 30χρονος πατέρας των παιδιών και αυτοκτόνησε – «Με αναγκάζεις να σου κάνω κακό»

Ιωάννης Καποδίστριας

Η εντολή προς τον Μιαούλη ήταν σαφής και αυστηρή: «Καθαρίστε το Αιγαίο». Ο Καποδίστριας δεν ζητούσε απλώς μια περιπολία. Ζητούσε την πλήρη εξάρθρωση των πειρατικών δικτύων, την κατάσχεση των πλοίων και τη σύλληψη των υπαιτίων. Ήταν μια κίνηση που απαιτούσε έναν άνθρωπο με το κύρος του Μιαούλη, κάποιον που οι ναυτικοί σέβονταν και έτρεμαν ταυτόχρονα.

Ο Ανδρέας Μιαούλης απέναντι στους «δικούς του»

Για τον Μιαούλη, η επιχείρηση αυτή είχε μια πικρή γεύση. Πολλοί από αυτούς που τώρα καλούνταν να κυνηγήσει, ήταν άνδρες που είχαν πολεμήσει πλάι του στις μεγάλες ναυμαχίες του Αγώνα. Όμως, ο Υδραίος ναύαρχος είχε αντιληφθεί ότι η εποχή του ρομαντικού επαναστάτη είχε τελειώσει και η εποχή του πολίτη είχε ανατείλει.

Ανδρέας Μιαούλης

Στις 18 Φεβρουαρίου 1828, η ελληνική μοίρα υπό την ηγεσία του κατέπλευσε προς τις Σποράδες. Ο Μιαούλης δεν κρύφτηκε πίσω από γραφειοκρατικές διατυπώσεις. Εμφανίστηκε με τη δύναμη των κανονιών του, αλλά και με την ισχύ του νόμου που του είχε παραχωρήσει ο Κυβερνήτης. Η παρουσία του και μόνο προκάλεσε ρίγη στους πειρατές, οι οποίοι μέχρι τότε θεωρούσαν ότι το κράτος ήταν πολύ αδύναμο για να τους αγγίξει.

Η επιχείρηση στις Σποράδες και η αποκατάσταση της τάξης

Η επιχείρηση δεν ήταν μια απλή παρέλαση. Ο Μιαούλης χρησιμοποίησε στρατηγική «σιδηράς πυγμής». Απέκλεισε τα λιμάνια της Σκιάθου και της Σκοπέλου, απαιτώντας την παράδοση όλων των πειρατικών σκαφών. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι μέσα σε λίγες εβδομάδες κατασχέθηκαν δεκάδες πλοία, από μικρά τρεχαντήρια μέχρι μεγάλα εξοπλισμένα σκάφη.

Ο Μιαούλης στις Σποράδες

Το πιο σημαντικό όμως δεν ήταν η υλική επιτυχία, αλλά η ψυχολογική. Ο Μιαούλης κατέστησε σαφές ότι η ελληνική σημαία δεν ήταν πλέον ένα «πασπαρτού» για ληστείες, αλλά το σύμβολο μιας έννομης τάξης. Όσοι πειρατές αρνήθηκαν να συμμορφωθούν, είδαν τα πλοία τους να βυθίζονται ή να καίγονται. Η αποφασιστικότητα του ναυάρχου λειτούργησε ως καταλύτης. Οι τοπικές κοινωνίες, που συχνά ήταν όμηροι των πειρατών ή συνεργάζονταν μαζί τους από ανάγκη, άρχισαν να εμπιστεύονται ξανά την κεντρική διοίκηση.

Η επιτυχής εκκαθάριση των Σποράδων από την πειρατεία

Η κληρονομιά μιας τολμηρής απόφασης

Η εκκαθάριση των Σποράδων το 1828 ήταν η πρώτη μεγάλη νίκη του Καποδίστρια στο εσωτερικό μέτωπο. Με αυτή την κίνηση, ο Κυβερνήτης κατάφερε τρία πράγματα: Πρώτον, αφαίρεσε από τις Μεγάλες Δυνάμεις κάθε πρόσχημα για επέμβαση στα ελληνικά χωρικά ύδατα. Δεύτερον, απελευθέρωσε το εγχώριο εμπόριο, επιτρέποντας στους Έλληνες εμπόρους να ταξιδεύουν ξανά με ασφάλεια. Τρίτον, και ίσως σημαντικότερο, έθεσε τα θεμέλια του Πολεμικού Ναυτικού ως οργάνου εθνικής ασφάλειας και όχι ως αθροίσματος ιδιωτικών πλοίων.

Σήμερα, η 18η Φεβρουαρίου μας θυμίζει ότι η ελευθερία ενός έθνους δεν κρίνεται μόνο στα σύνορα, αλλά και στην ικανότητά του να επιβάλλει τη δικαιοσύνη στο εσωτερικό του. Ο Μιαούλης, αφήνοντας στην άκρη τις συναισθηματικές δεσμεύσεις του παρελθόντος, υπηρέτησε το μέλλον. Χωρίς εκείνη την εκκαθάριση, το Αιγαίο μπορεί να παρέμενε για δεκαετίες μια θάλασσα ανομίας, καθυστερώντας την ένταξη της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή οικογένεια των εθνών.