Ο «κατά φαντασίαν ασθενής» που έσβησε πάνω στο σανίδι: Σαν σήμερα, 17 Φεβρουαρίου 1673 πεθαίνει ο Μολιέρος 

Σαν σήμερα, στις 17 Φεβρουαρίου 1673, γράφτηκε μία από τις πιο τραγικές και ταυτόχρονα εμβληματικές σελίδες στην ιστορία του παγκόσμιου πολιτισμού. Ήταν η βραδιά που ο Ζαν Μπατίστ Ποκλέν, γνωστός σε ολόκληρη την ανθρωπότητα ως Μολιέρος, άφησε την τελευταία του πνοή σχεδόν πάνω στη σκηνή, ερμηνεύοντας τον ρόλο ενός ανθρώπου που παριστάνει τον άρρωστο. Η ειρωνεία της τύχης υπήρξε συγκλονιστική, καθώς ο άνθρωπος που δίδαξε στον κόσμο να γελά με τις ανθρώπινες αδυναμίες, υπέκυψε στην πραγματική φθορά του σώματος την ώρα που το κοινό τον χειροκροτούσε για την υποτιθέμενη αδιαθεσία του ήρωα του. Σήμερα, 353 χρόνια μετά, το όνομα του παραμένει συνώνυμο της κωμωδίας, της κοινωνικής κριτικής και της αξεπέραστης θεατρικής ευφυΐας.

Από την άνεση του Παλατιού στην αβεβαιότητα της σκηνής

Γεννημένος στις 15 Ιανουαρίου 1622 στο Παρίσι, ο Ζαν Μπατίστ Ποκλέν φαινόταν προορισμένος για μια ζωή γεμάτη ασφάλεια και κοινωνικό κύρος. Ως γιος του βασιλικού επιπλοποιού, είχε μπροστά του έναν στρωμένο δρόμο προς την αυλή του Γάλλου μονάρχη. Η μόρφωση του στο ονομαστό Ιησουϊτικό Κολέγιο του Κλερμόν, δίπλα σε μελλοντικές προσωπικότητες όπως ο Βολταίρος, του προσέφερε μια βαθιά καλλιέργεια και μια κριτική ματιά που αργότερα θα μετέτρεπε σε «όπλο» μέσα από τα έργα του. Ωστόσο, η καρδιά του νεαρού Ζαν Μπατίστ δεν ανήκε στα βασιλικά έπιπλα, αλλά στο σανίδι.

Η απόφαση του να γίνει ηθοποιός

Η απόφαση του να εγκαταλείψει την πατρική οικία και να συγκροτήσει τον δικό του θίασο θεωρήθηκε τότε μια πράξη τρέλας, αν όχι κοινωνικής αυτοκτονίας. Το επάγγελμα του ηθοποιού τον 17ο αιώνα θεωρούνταν ατιμωτικό και περιθωριακό. Για να προστατεύσει το όνομα της οικογένειάς του και να μην εκθέσει τον πατέρα του, υιοθέτησε το ψευδώνυμο Μολιέρος. Ήταν μια κίνηση που σηματοδότησε τη γέννηση ενός καλλιτεχνικού γίγαντα, ο οποίος πέρασε πολλά χρόνια περιοδεύοντας στη γαλλική επαρχία, μαθαίνοντας την τέχνη του θεάτρου μέσα από τις δυσκολίες, τις αποτυχίες και την άμεση επαφή με τον απλό κόσμο.

Η επανάσταση της κωμωδίας και η ανατομία των χαρακτήρων

Η μεγάλη ανατροπή ήρθε το 1655 με την πρώτη του κωμωδία, τον «Απερίσκεπτο». Από εκείνη τη στιγμή, ο Μολιέρος άρχισε να χτίζει έναν νέο τρόπο γραφής που θα άλλαζε για πάντα το πρόσωπο του ευρωπαϊκού θεάτρου. Τα έργα του, δεν ήταν απλές φάρσες για να προκαλούν το γέλιο, ήταν βαθιές ανατομίες της ανθρώπινης ψυχής και των κοινωνικών ηθών. Μέσα από τον «Ταρτούφο» χτύπησε την υποκρισία της εποχής, με τον «Φιλάργυρο» ξεγύμνωσε την απληστία και με τον «Μισάνθρωπο» περιέγραψε την απογοήτευση του έντιμου ανθρώπου από τη διαφθορά της κοινωνίας.

VIRAL

Γιώργος Καλλιακμάνης: Αποκάλυψε αυτό που όλοι φοβόντουσαν για το γυναικείο πτώμα σε βαλίτσα!

Έθαψε την οικογένειά του κάτω από τη βεράντα και έγινε καπνός: Το άλυτο θρίλερ που παγώνει το αίμα

Τραγωδία στον Πειραιά: Μετά τα αποτελέσματα της ιατροδικαστικής – Ποιο ήταν το μοναδικό «παράθυρο σωτηρίας» των δύο νέων που έχασαν τη ζωή τους στο γκαράζ

Μετάφραση έργων του στα ελληνικά

Η επίδρασή του στον ελληνικό πολιτισμό υπήρξε επίσης καθοριστική. Ήδη από τις αρχές του 19ου αιώνα, τα έργα του μεταφράστηκαν και παρουσιάστηκαν στο ελληνικό κοινό, με εμβληματική τη μετάφραση του Κωνσταντίνου Οικονόμου για τον «Φιλάργυρο», τον οποίο μετονόμασε σε «Εξηνταβελώνη». Η ικανότητα του Μολιέρου να δημιουργεί αρχέτυπους χαρακτήρες —τον Δον Ζουάν, τον Αρχοντοχωριάτη, τον Κατά Φαντασίαν Ασθενή— τον κατέστησε σημείο αναφοράς για κάθε μεταγενέστερο κωμωδιογράφο. Παρά την τεράστια επιτυχία του, ο ίδιος βίωνε μια συνεχή αντίφαση, καθώς η προσωπική του επιθυμία να διακριθεί σε τραγικούς ρόλους προσέκρουε στο μοναδικό του ταλέντο για την κωμωδία, το οποίο το κοινό απαιτούσε συνεχώς.

Ο ηθοποιός που κατέρρευσε στην σκηνή

Η τελευταία πράξη και το άδοξο τέλος

Το τέλος του Μολιέρου υπήρξε όσο δραματικό ήταν και τα έργα του. Προσβεβλημένος από φυματίωση και με την υγεία του σε οριακό σημείο, επέμενε να συνεχίσει να παίζει. Στις 17 Φεβρουαρίου 1673, κατά τη διάρκεια της τέταρτης παράστασης του έργου του «Ο κατά φαντασίαν ασθενής», ο οργανισμός του τον πρόδωσε. Ενώ ερμήνευε τον πρωταγωνιστικό ρόλο, κατέρρευσε μπροστά στα μάτια των θεατών. Μεταφέρθηκε εσπευσμένα στο σπίτι του, όπου άφησε την τελευταία του πνοή λίγες ώρες αργότερα, χωρίς να προλάβει να λάβει τη θεία μετάληψη.

Ακόμα και μετά θάνατον, ο Μολιέρος βρέθηκε αντιμέτωπος με τη συντηρητική κοινωνία που τόσο εύστοχα είχε σατιρίσει. Επειδή δεν είχε αποκηρύξει το επάγγελμα του ηθοποιού, κάτι που η Εκκλησία απαιτούσε για μια κανονική κηδεία, του αρνήθηκαν την ταφή σε καθαγιασμένο έδαφος. Χρειάστηκε η παρέμβαση του ίδιου του Βασιλιά Λουδοβίκου ΙΔ’ για να επιτραπεί η ταφή του, η οποία ωστόσο έγινε κρυφά, μετά τη δύση του ηλίου και χωρίς καμία θρησκευτική τελετή, στις 21 Φεβρουαρίου. Αυτή η άδικη αντιμετώπιση δεν στάθηκε ικανή να σβήσει τη λάμψη του. Σήμερα, ο Μολιέρος δεν θεωρείται απλώς ένας συγγραφέας, αλλά ο θεμέλιος λίθος του γαλλικού πνεύματος, με τη Γαλλική Ακαδημία να ονομάζει τη γαλλική γλώσσα «γλώσσα του Μολιέρου».