Σαν σήμερα, 20 Ιανουαρίου 250 μ.Χ.: Ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Δέκιος εξαπολύει άγριο διωγμό κατά των Χριστιανών στη Ρώμη

Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στα μέσα του 3ου αιώνα θύμιζε οικοδόμημα που κλονιζόταν από τα θεμέλια. Οι εισβολές των Γότθων στα σύνορα, οι εσωτερικές συνωμοσίες και ένας θανατηφόρος λοιμός που αποδεκάτιζε τον πληθυσμό είχαν δημιουργήσει ένα κλίμα απόλυτης ανασφάλειας. Μέσα σε αυτό το χάος, ο αυτοκράτορας Δέκιος, ένας άνδρας με βαθύτατα συντηρητικές πεποιθήσεις, πίστεψε πως η μόνη σωτηρία βρισκόταν στην επιστροφή στις πατροπαράδοτες αξίες και τη λατρεία των αρχαίων θεών. Για εκείνον, η «Pax Deorum» (η ειρήνη των θεών) είχε διαρραγεί εξαιτίας της ασέβειας μιας νέας, αναπτυσσόμενης θρησκείας που αρνούνταν να προσφέρει τις απαραίτητες θυσίες για την ευημερία του κράτους.

Το διάταγμα της υποχρεωτικής πίστης

Η στρατηγική του Δεκίου δεν βασίστηκε σε τυφλό μίσος, αλλά σε μια τρομακτικά οργανωμένη γραφειοκρατία που στόχευε στην καρδιά της κοινωνικής συνοχής. Στις αρχές του 250, ο αυτοκράτορας εξέδωσε ένα διάταγμα που απαιτούσε από κάθε κάτοικο της αυτοκρατορίας, με μόνη εξαίρεση τους Εβραίους, να προσφέρει δημόσια θυσία και να κάψει λιβάνι προς τιμήν των ρωμαϊκών θεών και της ευημερίας του ίδιου του ηγεμόνα. Δεν επρόκειτο για μια απλή τυπική διαδικασία, αλλά για μια καθολική εξέταση νομιμοφροσύνης που έπρεπε να πραγματοποιηθεί ενώπιον ειδικών επιτροπών. Για πρώτη φορά στην ιστορία, ο διωγμός δεν ήταν τοπικός ή σποραδικός, αλλά μια συστηματική, παν-αυτοκρατορική επιχείρηση που επηρέαζε εκατομμύρια ανθρώπους από τη Ρώμη μέχρι την Αίγυπτο και την Αντιόχεια.

Αυτοκράτορας Δέκιος

Η γραφειοκρατία του τρόμου και το «Libellus»

Η καινοτομία αυτού του διωγμού βρισκόταν στην έκδοση των πιστοποιητικών θυσίας, των λεγόμενων «libelli». Κάθε πολίτης που ολοκλήρωνε την τελετή, γευόταν από το κρέας των θυσιών και έχυνε σπονδές στους θεούς, λάμβανε ένα έγγραφο υπογεγραμμένο από μάρτυρες και αξιωματούχους, το οποίο λειτουργούσε ως ασπίδα προστασίας από τη φυλάκιση ή τον θάνατο. Σήμερα, σώζονται δεκάδες τέτοιοι πάπυροι, όπως αυτός του Αυρήλιου Διογένη, ενός 72χρονου από την Αίγυπτο, που βεβαίωνε εγγράφως πως «πάντα θυσίαζα στους θεούς και τώρα, σύμφωνα με το διάταγμα, έπραξα το ίδιο παρουσία σας». Αυτή η απαίτηση έφερε τους Χριστιανούς προ ενός ανυπέρβλητου ηθικού διλήμματος: η υπακοή στο κράτος σήμαινε άρνηση της πίστης τους, ενώ η άρνηση οδηγούσε σε βασανιστήρια, δήμευση περιουσίας και εκτέλεση.

Η πτώση του «ασύγκριτου» Ποιμένα

Στην κορυφή της χριστιανικής ιεραρχίας στη Ρώμη βρισκόταν ο Πάπας Φαβιανός, ένας άνδρας που η εκλογή του το 236 θεωρήθηκε θαύμα, όταν ένα περιστέρι κάθισε στο κεφάλι του κατά τη διάρκεια της συνέλευσης για τη διαδοχή. Ο Φαβιανός είχε αφιερώσει τη θητεία του στην οργάνωση της Εκκλησίας και τη διάσωση των αρχείων των μαρτύρων, όμως η μοίρα του σφραγίστηκε την 20ή Ιανουαρίου του 250. Ως ηγέτης της κοινότητας, αποτέλεσε έναν από τους πρώτους στόχους της αυτοκρατορικής οργής. Αρνούμενος να συμβιβαστεί με τις απαιτήσεις του Δεκίου, συνελήφθη και πέθανε από τις κακουχίες στη φυλακή, αποτελώντας το πρώτο εμβληματικό θύμα αυτής της νέας εποχής των μαρτύρων. Ο θάνατός του συγκλόνισε την Εκκλησία, με τον Άγιο Κυπριανό να τον χαρακτηρίζει αργότερα ως «ασύγκριτο» άνδρα, του οποίου η δόξα στο θάνατο ταίριαζε με την αγνότητα της ζωής του.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Αυτοκράτορας Δέκιος

Μια εκκλησία διχασμένη ανάμεσα στο αίμα και τον φόβο

Ο διωγμός του Δεκίου δεν δημιούργησε μόνο ήρωες, αλλά προκάλεσε και μια βαθιά εσωτερική κρίση που θα ταλάνιζε τον Χριστιανισμό για δεκαετίες. Υπό την απειλή του rack (τροχού) και της φωτιάς, χιλιάδες πιστοί υπέκυψαν. Εμφανίστηκαν διάφορες κατηγορίες «πεπτωκότων» (lapsi): οι sacrificati, που θυσίασαν πραγματικά στα είδωλα, και οι libellatici, που εξαγόρασαν δωροδοκώντας τους Ρωμαίους αξιωματούχους για να λάβουν το πιστοποιητικό χωρίς να ασεβήσουν στην πράξη. Όταν ο διωγμός κόπασε μετά τον θάνατο του Δεκίου στο πεδίο της μάχης το 251, η Εκκλησία βρέθηκε διχασμένη ανάμεσα στους σκληροπυρηνικούς που αρνούνταν να δεχτούν πίσω τους αποστάτες και στους μετριοπαθείς που αναζητούσαν δρόμους μετάνοιας.

Παρά τη σκληρότητα και την έκτασή του, ο διωγμός απέτυχε στον τελικό του στόχο να ξεριζώσει τη χριστιανική πίστη. Αντιθέτως, η Εκκλησία αναδύθηκε από τη δοκιμασία πιο οργανωμένη και με ανανεωμένο κύρος, καθώς το παράδειγμα του Φαβιανού και άλλων επισκόπων όπως ο Βαβύλας της Αντιόχειας λειτούργησε ως φάρος για τους πιστούς. Η 20ή Ιανουαρίου παραμένει μέχρι σήμερα μια ημέρα που θυμίζει πως, ακόμη και απέναντι στην πιο οργανωμένη κρατική καταστολή, η πίστη και η προσωπική ακεραιότητα μπορούν να γίνουν το ανάχωμα που θα αλλάξει την πορεία της ιστορίας.