Σαν σήμερα, 12 Δεκεμβρίου 1969: Η «σφαγή» της Πιάτσα Φοντάνα – Η βομβιστική επίθεση που συγκλόνισε την Ιταλία

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Σαν σήμερα, στις 12 Δεκεμβρίου 1969, η Ιταλία βυθίστηκε στο πένθος και την απόγνωση, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας από τις πιο σκοτεινές και βίαιες περιόδους της σύγχρονης ιστορίας της, γνωστή ως «Στρατηγική της Έντασης» (Strategia della Tensione).

Λίγο μετά τις 4:30 το απόγευμα, μία ισχυρή βόμβα εξερράγη στο κεντρικό υποκατάστημα της Εθνικής Αγροτικής Τράπεζας (Banca Nazionale dell’Agricoltura), στην Πιάτσα Φοντάνα (Piazza Fontana) του Μιλάνου. Η έκρηξη ήταν καταστροφική: 16 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και πάνω από 90 τραυματίστηκαν, στην πλειονότητά τους απλοί πολίτες που διεκπεραίωναν τις συναλλαγές τους.

Αυτή η βομβιστική επίθεση, η οποία έμεινε στην ιστορία ως η «Σφαγή της Πιάτσα Φοντάνα», δεν ήταν απλώς μια τρομοκρατική ενέργεια, αλλά η πρώτη πράξη ενός συστηματικού σχεδίου που στόχευε στην αποσταθεροποίηση της Ιταλίας, στην υπονόμευση της Δημοκρατίας και στην τρομοκράτηση του λαού.

Οι πρώτες υποψίες και η σκοτεινή αλήθεια

Αμέσως μετά την έκρηξη, οι επίσημες αρχές και τα μέσα ενημέρωσης άρχισαν να προσανατολίζουν τις έρευνες προς την αριστερή άκρα και τους αναρχικούς. Ο αναρχικός σιδηροδρομικός Τζουζέπε Πινέλι (Giuseppe Pinelli) συνελήφθη και ανακρίθηκε σκληρά. Δυστυχώς, λίγες ημέρες αργότερα, ο Πινέλι πέθανε υπό μυστηριώδεις συνθήκες, πέφτοντας από το παράθυρο του αστυνομικού τμήματος. Ο θάνατός του αρχικά αποδόθηκε σε αυτοκτονία, αλλά η υπόθεση παρέμεινε ανοιχτή και προκάλεσε την οργή της κοινής γνώμης.

Ο αληθινός δράστης, ωστόσο, αποδείχθηκε ότι βρισκόταν στην άκρα δεξιά του πολιτικού φάσματος.

Η «στρατηγική της έντασης» (Strategia della Tensione)

Η Σφαγή της Πιάτσα Φοντάνα ήταν η επίσημη έναρξη της «Στρατηγικής της Έντασης», μιας άτυπης, αλλά καλά οργανωμένης, εκστρατείας τρομοκρατικών ενεργειών που διήρκεσε μέχρι τη δεκαετία του ’80. Ο στόχος αυτής της στρατηγικής ήταν:

• Δημιουργία χάους: Να δημιουργηθεί ένα κλίμα πανικού, αστάθειας και φόβου στην ιταλική κοινωνία.
• Καθοδήγηση της κοινής γνώμης: Να πειστεί ο λαός ότι η χώρα απειλείται από την «κομμουνιστική ανατροπή» ή την «αριστερή τρομοκρατία».
• Δικαιολόγηση αυταρχισμού: Να δοθεί έτσι το πρόσχημα σε ακραίες δεξιές δυνάμεις, σε τμήματα των μυστικών υπηρεσιών και σε παρακρατικές οργανώσεις, να επέμβουν, δικαιολογώντας τη λήψη αυταρχικών μέτρων ή ακόμα και ένα στρατιωτικό πραξικόπημα.

Οι έρευνες αποκάλυψαν μετέπειτα τη συμμετοχή νεοφασιστικών ομάδων (όπως το Ordine Nuovo), σε συνεργασία με σκοτεινούς κύκλους των ιταλικών μυστικών υπηρεσιών (όπως η διαβόητη Propaganda Due – P2), οι οποίοι επιδίωκαν να αποτρέψουν μια πιθανή πολιτική στροφή της Ιταλίας προς τα αριστερά.

Η μακρά πορεία προς τη δικαιοσύνη

Η δικαστική διερεύνηση της σφαγής ήταν μια επίπονη και γεμάτη σκάνδαλα διαδικασία που κράτησε δεκαετίες. Πολλές δίκες ακυρώθηκαν, βασικοί μάρτυρες πέθαναν ή εξαφανίστηκαν, και πολιτικές παρεμβάσεις εμπόδισαν τη διαλεύκανση της υπόθεσης.

• 1987: Η Ιταλική Δικαιοσύνη έστρεψε επίσημα τις κατηγορίες προς νεοφασίστες τρομοκράτες.
• 2005: Μετά από πολυετείς ανατροπές και αθωώσεις, το Ανώτατο Δικαστήριο της Ιταλίας απέδωσε οριστικά την ευθύνη σε νεοφασίστες τρομοκράτες, οι οποίοι ωστόσο είτε είχαν ήδη πεθάνει είτε είχαν αθωωθεί σε προηγούμενες δίκες λόγω διαδικαστικών λαθών.

Αν και οι δικαστικές αποφάσεις αναγνώρισαν τη νεοφασιστική προέλευση της βόμβας, πολλοί από τους φυσικούς αυτουργούς και τους υποκινητές δεν εξέτισαν ποτέ ποινή φυλάκισης. Η αλήθεια για την πλήρη έκταση της εμπλοκής των κρατικών μηχανισμών παραμένει, για πολλούς, ακόμα και σήμερα, «θολή».

Η Σφαγή της Πιάτσα Φοντάνα, μαζί με τη Σφαγή του τρένου Italicus (1974) και τη Σφαγή της Μπολόνια (1980), αποτελούν τα σύμβολα μιας εποχής όπου η τρομοκρατία χρησιμοποιήθηκε με κυνισμό για πολιτικούς σκοπούς, αφήνοντας πίσω της ένα βαθύ, ανεπανόρθωτο τραύμα στην ιταλική Δημοκρατία.