Ο τελευταίος επαναστάτης: 9 χρόνια από τον θάνατο του Φιντέλ Κάστρο

Η 25η Νοεμβρίου 2016 έμελλε να είναι η ημέρα που έπεσε η αυλαία σε ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα, εμβληματικά και ανθεκτικά πολιτικά δράματα του 20ού αιώνα. Ο Φιντέλ Κάστρο Ρουζ (Fidel Castro Ruz), ο Κουβανός πολιτικός και ηγέτης της Κουβανικής Επανάστασης, ο οποίος κυβέρνησε τη χώρα του για περισσότερο από μισό αιώνα, άφησε την τελευταία του πνοή στην Αβάνα, σε ηλικία 90 ετών. Ο θάνατός του σηματοδότησε το τέλος μιας εποχής, αφήνοντας πίσω του μια βαθιά και πολωμένη κληρονομιά που συνεχίζει να διχάζει την παγκόσμια κοινή γνώμη.

Η γέννηση του Comandante

Ο Φιντέλ Κάστρο γεννήθηκε στις 13 Αυγούστου 1926, γιος ενός πλούσιου ιδιοκτήτη φυτείας. Σπούδασε νομικά και σύντομα στράφηκε προς τον ριζοσπαστικό ακτιβισμό, με την πεποίθηση ότι η Κούβα είχε ανάγκη από ριζική κοινωνική και πολιτική αλλαγή. Η στιγμή που τον καθόρισε ήταν η επίθεση στο στρατόπεδο Μονκάδα το 1953, μια αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος κατά του δικτάτορα Φουλχένσιο Μπατίστα. Η αποτυχία αυτή τον οδήγησε στη φυλακή, όπου εκφώνησε την περίφημη απολογία του: «Η ιστορία θα με αθωώσει».

Μετά την αποφυλάκισή του, οργάνωσε την Επανάσταση από το Μεξικό. Το 1956, μαζί με τον αδελφό του Ραούλ και τον Ερνέστο «Τσε» Γκεβάρα, αποβιβάστηκαν στην Κούβα με το πλοίο Granma. Από τα βουνά της Σιέρα Μαέστρα, ο Κάστρο ηγήθηκε του αντάρτικου αγώνα. Η Κουβανική Επανάσταση θριάμβευσε την 1η Ιανουαρίου 1959, ανατρέποντας τον Μπατίστα και φέρνοντας τον 32χρονο Φιντέλ στην εξουσία.

VIRAL

10 μονάδες κάτω: Το σοκαριστικό αποτέλεσμα δημοσκόπησης που έφερε νευρική κρίση στη Νέα Δημοκρατία

Ποια είναι η Γιου Τινγκ: Είναι η 50χρονη επιχειρηματίας η νεκρή της βαλίτσας στην Κυψέλη; – Ο σύζυγος, η εξαφάνιση και τα 500.000 ευρώ

Χριστίνα Σούζη: «Έρχεται κόλαση 44 βαθμών – Δείτε πότε και πού θα ψηθεί η χώρα!»

Η μετατροπή της Κούβας σε Σοσιαλιστικό κράτος

Αν και αρχικά ο Κάστρο υποσχέθηκε εκδημοκρατισμό, γρήγορα εφάρμοσε ριζοσπαστικές αγροτικές μεταρρυθμίσεις και προχώρησε σε εθνικοποιήσεις των αμερικανικών επιχειρήσεων και περιουσιών, γεγονός που τον έφερε σε άμεση σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Μέσα σε λίγα χρόνια, η Κούβα μετατράπηκε σε σοσιαλιστικό κράτος και έγινε στενός σύμμαχος της Σοβιετικής Ένωσης. Η επιλογή αυτή προκάλεσε διεθνείς αντιδράσεις, καθώς η Κούβα βρισκόταν μόλις 90 μίλια από τις ακτές της Φλόριντα, αποτελώντας ένα κομμουνιστικό προπύργιο στη «πίσω αυλή» της Αμερικής.

Η αντοχή απέναντι στον γίγαντα: Ψυχρός Πόλεμος και ΗΠΑ

Η σχέση του Κάστρο με τις ΗΠΑ ορίστηκε από μια διαρκή εχθρότητα και πολιορκία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, υπό την ηγεσία διαδοχικών Προέδρων (από τον Αϊζενχάουερ και τον Κένεντι μέχρι τον Ομπάμα), εφάρμοσαν μια πολιτική οικονομικού εμπάργκο και επιχείρησαν την ανατροπή του με κάθε μέσο:

• Εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων (1961): Μια αποτυχημένη, υποστηριζόμενη από τη CIA, απόπειρα Κουβανών εξόριστων να ανατρέψουν τον Κάστρο. Η συντριπτική ήττα των εισβολέων ενίσχυσε τη θέση του Κάστρο.
• Κρίση των Πυραύλων (1962): Η εγκατάσταση σοβιετικών πυραύλων στην Κούβα οδήγησε τον κόσμο στο χείλος του πυρηνικού πολέμου. Ο Κάστρο διαδραμάτισε κρίσιμο ρόλο στην κρίση, η οποία τελικά διευθετήθηκε μεταξύ ΗΠΑ και ΕΣΣΔ.
• Πολλές απόπειρες δολοφονίας: Σύμφωνα με αναφορές, η CIA επιχείρησε να δολοφονήσει τον Κάστρο δεκάδες φορές, χρησιμοποιώντας ευφάνταστα μέσα, γεγονός που ενίσχυε τον μύθο της αντοχής του.

Η ικανότητα του Κάστρο να αντέχει επί δεκαετίες στον πιο ισχυρό αντίπαλο του κόσμου του χάρισε θαυμασμό από κινήματα απελευθέρωσης και αριστερούς σε όλο τον κόσμο, οι οποίοι τον έβλεπαν ως σύμβολο αντι–ιμπεριαλισμού και ανεξαρτησίας.

Η διχασμένη κληρονομιά: Κοινωνική πρόοδος vs. Καταστολή

Η εσωτερική κληρονομιά του Φιντέλ Κάστρο είναι βαθιά αμφιλεγόμενη.

Από τη μία πλευρά, το καθεστώς του Κάστρο πέτυχε εντυπωσιακά αποτελέσματα σε τομείς όπως:

• Υγεία: Δημιούργησε ένα από τα καλύτερα δημόσια συστήματα υγείας στον αναπτυσσόμενο κόσμο, με υψηλό προσδόκιμο ζωής.
• Εκπαίδευση: Εξάλειψε σχεδόν πλήρως τον αναλφαβητισμό μέσω μαζικών εκστρατειών.
• Ισότητα: Κατήργησε τις φυλετικές διακρίσεις και βελτίωσε τη θέση των γυναικών.

Από την άλλη πλευρά, η διακυβέρνησή του χαρακτηρίστηκε από αυταρχισμό και καταστολή:

• Έλλειψη Πολιτικών Ελευθεριών: Καταργήθηκαν τα πολιτικά κόμματα, η ελευθερία του Τύπου και η ελευθερία της έκφρασης.
• Ανθρώπινα Δικαιώματα: Χιλιάδες αντιφρονούντες φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν ή εκτελέστηκαν.
• Οικονομική Δυσπραγία: Η κεντρικά σχεδιασμένη οικονομία και το αμερικανικό εμπάργκο οδήγησαν σε ελλείψεις αγαθών και μαζικές φυγές Κουβανών προς τις ΗΠΑ, ιδιαίτερα μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.

Το τέλος μιας εποχής

Λόγω της επιβαρυμένης υγείας του, ο Κάστρο μεταβίβασε επίσημα την εξουσία στον αδελφό του, Ραούλ Κάστρο, το 2008. Τα τελευταία του χρόνια τα έζησε ως «απόμαχος Comandante», παρακολουθώντας την ιστορική προσέγγιση της Κούβας με τις ΗΠΑ υπό τον Πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα, μια κίνηση που φάνηκε να αναιρεί την πολιτική του ζωής, αν και ο ίδιος παρέμεινε σκεπτικιστής.

Ο θάνατός του στις 25 Νοεμβρίου 2016 προκάλεσε μαζικό πένθος στην Κούβα, με την κυβέρνηση να κηρύσσει εννέα ημέρες εθνικού πένθους. Ωστόσο, η είδηση έγινε δεκτή με πανηγυρισμούς από την κοινότητα των Κουβανών εξόριστων στο Μαϊάμι, οι οποίοι έβλεπαν στον θάνατό του την ελπίδα για μια ελεύθερη Κούβα.

Ο Φιντέλ Κάστρο υπήρξε, αναμφίβολα, μία εμβληματική προσωπικότητα, ένας χαρισματικός οραματιστής και ένας αδίστακτος δικτάτορας. Η παγκόσμια πολιτική ιστορία δεν μπορεί να αγνοήσει την επίδρασή του στον Ψυχρό Πόλεμο, την επανάσταση και την αντίσταση στην αμερικανική κυριαρχία. Ο θάνατός του έκλεισε οριστικά το κεφάλαιο της γενιάς που έφερε τον κομμουνισμό στη Δύση, αφήνοντας την Κούβα να αναζητά τον δικό της δρόμο στον 21ο αιώνα.