Σαν σήμερα, 11 Νοεμβρίου 1912: Η ιστορική διακήρυξη της ένωσης της Σάμου – Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης και η αυγή της Ελευθερίας

Στις 11 Νοεμβρίου 1912, μια ημερομηνία χαραγμένη με χρυσά γράμματα στη νεότερη ελληνική ιστορία, η Σάμος, το νησί του Πυθαγόρα και του Ησαΐα, αναπνέει ξανά τον αέρα της εθνικής της ολοκλήρωσης. Μπροστά σε ένα ενθουσιώδες πλήθος, στο προαύλιο του Ιερού Ναού του Αγίου Σπυρίδωνα στην πρωτεύουσα του νησιού, ο μεγάλος Σάμιος πολιτικός και εθνικός αγωνιστής, Θεμιστοκλής Σοφούλης, ως πρόεδρος της Συνέλευσης των Σαμίων, διακήρυξε επίσημα την Ένωση της Σάμου με την Ελλάδα. Αυτή η στιγμή δεν ήταν απλώς μια πολιτική πράξη, αλλά η επισφράγιση ενός πολυετούς εθνικού πόθου και ενός σκληρού απελευθερωτικού αγώνα που είχε τις ρίζες του βαθιά στην Ελληνική Επανάσταση του 1821.

Η μακρά περίοδος της ηγεμονίας: Ένας ανολοκλήρωτος αγώνας

Η Σάμος, παρά την ενεργή της συμμετοχή στον Αγώνα του ’21 και την αρχική της απελευθέρωση, βρέθηκε μετά το Πρωτόκολλο του Λονδίνου του 1830 εκτός των ορίων του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Το 1832, οι Μεγάλες Δυνάμεις επέβαλαν ένα ιδιότυπο καθεστώς ημιαυτόνομης Ηγεμονίας, καθιστώντας το νησί φόρου υποτελές στον Σουλτάνο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο Ηγεμόνας, αν και ομόθρησκος με τον πληθυσμό, διοριζόταν από την Πύλη, ενώ η Σαμιακή Βουλή είχε περιορισμένη αυτονομία στα εσωτερικά ζητήματα, χωρίς καμία δυνατότητα άσκησης εξωτερικής πολιτικής. Αυτό το καθεστώς, αν και παρείχε μια σχετική ελευθερία, ήταν στην ουσία μια μόνιμη υπενθύμιση της ανολοκλήρωτης εθνικής αποκατάστασης. Ο λαός της Σάμου, με την ελληνική του συνείδηση άσβεστη, δεν έπαψε ποτέ να διεκδικεί την Ένωση με τη μητέρα πατρίδα.

Η εμφάνιση του Θεμιστοκλή Σοφούλη: Ο ηγέτης της απελευθέρωσης

Σε αυτό το πλαίσιο, αναδείχθηκε η χαρισματική προσωπικότητα του Θεμιστοκλή Σοφούλη (1860-1949), ενός Σάμιου αρχαιολόγου με λαμπρές σπουδές στη Γερμανία, ο οποίος αποφάσισε να εγκαταλείψει την ακαδημαϊκή του καριέρα για να αφιερωθεί στον πολιτικό αγώνα της γενέτειράς του. Ο Σοφούλης ηγήθηκε του φιλελεύθερου Προοδευτικού Κόμματος στη Σάμο, εκφράζοντας την ακράδαντη βούληση του σαμιακού λαού για εθνική απελευθέρωση και δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις.

Οι ενέργειές του προκάλεσαν την αντίδραση των Οθωμανικών αρχών. Το 1908, οι διαμαρτυρίες των Σαμίων κλιμακώθηκαν, οδηγώντας στην αποστολή του τουρκικού στόλου και στην αναγκαστική φυγή του Σοφούλη στην Αθήνα, όπου καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο από τις αρχές της Ηγεμονίας.

VIRAL

Η σπαρακτική τελευταία ανάρτηση του Αλέξη Σταμάτη μέσα από το νοσοκομείο: «Δεν περιμένω ένα φάρμακο αλλά…»

Λορέντζο Καριέρε: Ραγίζει καρδιές το «αντίο» του γιου του, Ρομπέρτο – «Τίποτα δεν είναι πια όπως πριν»

«Μαμά, σώσε με»: Το 3χρονο αγγελούδι έβλεπε τον πατέρα του να σακατεύει τη μητέρα του σε διάδρομο ξενοδοχείου στο Ηράκλειο!

Η επανάσταση του 1912 και η διακήρυξη της ένωσης

Το κλίμα του Πρώτου Βαλκανικού Πολέμου (Οκτώβριος 1912), με τις νίκες του Ελληνικού Στρατού και Στόλου, δημιούργησε την ιδανική συγκυρία για την οριστική αποτίναξη του ηγεμονικού ζυγού. Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, επιστρέφοντας κρυφά στο νησί, τέθηκε επικεφαλής του ένοπλου επαναστατικού κινήματος. Οι Σάμιοι επαναστάτες, μετά από σκληρές μάχες με τις τουρκικές δυνάμεις που είχαν απομείνει στο νησί, κατάφεραν να τις εκδιώξουν. Στις 23 Σεπτεμβρίου 1912 υπογράφηκε ανακωχή, και οι Τούρκοι αποχώρησαν.

Σε αυτό το κλίμα νίκης, συγκλήθηκε η Συνέλευση των Σαμίων Πληρεξουσίων, η οποία εξέλεξε τον Σοφούλη ως Πρόεδρό της. Η κορυφαία στιγμή όμως ήταν η 11η Νοεμβρίου 1912. Η Συνέλευση, εκφράζοντας την ομόθυμη λαϊκή βούληση, προχώρησε στο ιστορικό ψήφισμα: την επίσημη διακήρυξη της ένωσης της Σάμου με το Βασίλειο της Ελλάδος. Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, με την ιστορική του ομιλία, παρέδωσε το νησί στην αγκαλιά της Ελλάδας, σηματοδοτώντας το τέλος μιας περιόδου 80 περίπου ετών ημιαυτονομίας.

Από τη διακήρυξη στην τυπική ενσωμάτωση

Η διακήρυξη της 11ης Νοεμβρίου ήταν η αρχή της de facto ελληνικής διοίκησης. Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης ανέλαβε Πρόεδρος της Προσωρινής Κυβέρνησης της Σάμου έως το 1914, οργανώνοντας τη διοίκηση του νησιού σύμφωνα με τα ελληνικά πρότυπα. Η τυπική αποδοχή της Ένωσης από τις Μεγάλες Δυνάμεις και την Οθωμανική Αυτοκρατορία έγινε τον Μάρτιο του 1913, με τη Συνθήκη του Λονδίνου, η οποία ακολούθησε τους Βαλκανικούς Πολέμους, και οριστικοποιήθηκε με τη Συνθήκη των Αθηνών το 1914. Από εκείνη τη στιγμή, η Σάμος αποτελεί αναπόσπαστο και ακλόνητο τμήμα της ελληνικής επικράτειας.

Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, ο πρωτεργάτης αυτής της ιστορικής στιγμής, συνέχισε την πολιτική του σταδιοδρομία στην Αθήνα, όπου εξελίχθηκε σε ηγετική μορφή του Κόμματος των Φιλελευθέρων, διατελώντας βουλευτής, πρόεδρος της Βουλής και, σε κρίσιμες περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, ακόμη και Πρωθυπουργός της Ελλάδας. Η παρακαταθήκη του αγώνα του, όμως, παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με την απελευθέρωση και την εθνική αποκατάσταση της Σάμου, μια πράξη που τον καθιέρωσε ως μία από τις κορυφαίες μορφές του Ελληνισμού. Η 11η Νοεμβρίου δεν είναι απλώς μια επέτειος, αλλά ο θρίαμβος της εθνικής θέλησης ενάντια στις διεθνείς συνθήκες και η επιβεβαίωση πως ο αγώνας για την ελευθερία βρίσκει πάντα τον δρόμο του.