Σαν σήμερα, 10 Νοεμβρίου 1989: Ανατρέπεται το κομμουνιστικό καθεστώς της Βουλγαρίας

Σαν σήμερα, τη 10η Νοεμβρίου του 1989, η Βουλγαρία βίωσε μια από τις πιο κομβικές στιγμές της σύγχρονης ιστορίας της. Μόλις μία ημέρα μετά την πανηγυρική πτώση του Τείχους του Βερολίνου, ο μακροβιότερος ηγέτης του Ανατολικού Μπλοκ, ο Τεοντόρ Ζίβκοφ (Todor Zhivkov), αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την ηγεσία του Βουλγαρικού Κομμουνιστικού Κόμματος (ΒΚΚ), τερματίζοντας έτσι μια 35ετή περίοδο απόλυτης εξουσίας. Αυτή η ανατροπή, αν και φαινομενικά αναίμακτη και προερχόμενη από τα ενδότερα του κόμματος, αποτέλεσε το οριστικό πλήγμα για το κομμουνιστικό καθεστώς της Λαϊκής Δημοκρατίας της Βουλγαρίας και σηματοδότησε την αρχή της μετάβασης της χώρας στη δημοκρατία και την οικονομία της αγοράς.

Ο Ζίβκοφ, ο οποίος ανέλαβε το αξίωμα του Πρώτου Γραμματέα της Κεντρικής Επιτροπής του ΒΚΚ το 1954, είχε κυριαρχήσει στην πολιτική σκηνή της Βουλγαρίας με έναν αυταρχικό και ιδιαίτερα προσωποπαγή τρόπο. Η διακυβέρνησή του χαρακτηρίστηκε από την απόλυτη πίστη στη Σοβιετική Ένωση, καθιστώντας τη Βουλγαρία τον πλέον πιστό δορυφόρο της Μόσχας. Υπό την ηγεσία του, η χώρα γνώρισε εκτεταμένα προγράμματα εκβιομηχάνισης και κοινωνικών μεταρρυθμίσεων, αλλά παράλληλα, βυθίστηκε σε βαθιά οικονομικά προβλήματα και συσσώρευσε τεράστιο εξωτερικό χρέος. Η οικονομία, παρά τις προσπάθειες και τα πειράματα, παρέμενε αδύναμη και δυσλειτουργική, οδηγώντας σε πτώχευση τη χώρα τρεις φορές κατά τη διάρκεια της μακρόχρονης θητείας του.

Η εσωτερική συνωμοσία και η Περεστρόικα

Η ανατροπή του Ζίβκοφ στις 10 Νοεμβρίου δεν ήταν αποτέλεσμα μαζικών λαϊκών εξεγέρσεων, όπως συνέβη σε άλλες χώρες του Ανατολικού Μπλοκ. Αντίθετα, ήταν ένα «εσωτερικό πραξικόπημα» οργανωμένο από κορυφαία στελέχη του ΒΚΚ, όπως ο τότε Υπουργός Εξωτερικών Πέταρ Μλαντένοφ (Petar Mladenov) και ο Αντρέι Λουκάνοφ (Andrei Lukanov). Αυτή η «αλλαγή φρουράς» στους κόλπους της κομματικής ελίτ υπαγορεύτηκε σε μεγάλο βαθμό από την ανάγκη απάντησης στις πολιτικές μεταρρυθμίσεις του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ στη Σοβιετική Ένωση, την περίφημη Περεστρόικα και Γκλάσνοστ.

Ο Ζίβκοφ, ένας σκληροπυρηνικός κομμουνιστής, είχε αντισταθεί σθεναρά στην υιοθέτηση της Περεστρόικα, πιστεύοντας ότι θα οδηγούσε στην αποδυνάμωση του σοσιαλιστικού συστήματος. Ωστόσο, η άρνηση του Γκορμπατσόφ να στηρίξει πλέον τα παλαιά, μη μεταρρυθμιστικά καθεστώτα και η ανάγκη του ίδιου του ΒΚΚ να διατηρήσει την εξουσία, έστρεψαν την κομματική ιεραρχία εναντίον του. Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου την προηγούμενη ημέρα αποτέλεσε το κύκνειο άσμα για όλους τους παλιούς ηγέτες του Συμφώνου της Βαρσοβίας, επιταχύνοντας τις εξελίξεις και στη Σόφια. Μάλιστα, μια από τις άμεσες αφορμές ήταν η σφοδρή καταστολή της περιβαλλοντικής ομάδας Ecoglasnost λίγο πριν, γεγονός που προκάλεσε έντονη διεθνή κατακραυγή.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Η μετάβαση και η κληρονομιά

Στη σύσκεψη της Κεντρικής Επιτροπής του ΒΚΚ στις 10 Νοεμβρίου 1989, η παραίτηση του Ζίβκοφ έγινε δεκτή χωρίς δυνατότητα τελικών λόγων εκ μέρους του. Τη θέση του Γενικού Γραμματέα ανέλαβε ο Πέταρ Μλαντένοφ. Αν και αρχικά η αλλαγή φαινόταν να είναι μια ελεγχόμενη μεταρρύθμιση από τους ίδιους τους κομμουνιστές, με στόχο τη διατήρηση της εξουσίας, η δυναμική που αναπτύχθηκε ήταν τέτοια που μέσα σε λίγες ημέρες, η κατάσταση άλλαξε άρδην.

Αμέσως μετά την ανατροπή, εμφανίστηκαν ανοιχτά αντιπολιτευόμενες οργανώσεις, όπως η Ένωση των Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDS). Η βουλγαρική κοινωνία εξέφρασε την επιθυμία της για ριζική αλλαγή και μετατόπιση προς το μοντέλο της αστικής δημοκρατίας δυτικού τύπου. Μέσα σε λίγους μήνες, η μονοκρατορία του Κομμουνιστικού Κόμματος καταργήθηκε από το Σύνταγμα, το ίδιο το κόμμα μετονομάστηκε σε Σοσιαλιστικό Κόμμα Βουλγαρίας και η Λαϊκή Δημοκρατία της Βουλγαρίας έπαψε να υφίσταται επίσημα.

Ο Τεοντόρ Ζίβκοφ, ο οποίος κατηγορήθηκε αργότερα για κατάχρηση δημοσίου χρήματος και εγκλήματα κατά της τουρκικής μειονότητας, πέρασε τα τελευταία του χρόνια σε κατ’ οίκον περιορισμό, εκφράζοντας την πεποίθησή του ότι το μεγαλύτερο λάθος του ήταν η υποχώρηση στην Περεστρόικα. Η 10η Νοεμβρίου 1989 παραμένει η μέρα που η Βουλγαρία, έστω και με καθυστέρηση και με έναν αμφιλεγόμενο τρόπο, εισήλθε στον μετακομμουνιστικό κόσμο, ξεκινώντας μια δύσκολη πορεία προς τη δημοκρατία και την ανοιχτή οικονομία.