Σαν σήμερα, 29 Οκτωβρίου 1923: Η γέννηση μιας νέας εποχής – Όταν ο Κεμάλ Ατατούρκ ανακήρυξε την Τουρκική Δημοκρατία

Σαν σήμερα, 29 Οκτωβρίου του 1923, περίπου έναν χρόνο μετά την ολοκλήρωση της Μικρασιατικής Καταστροφής και την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης, ο Μουσταφά Κεμάλ Πασάς (ο μετέπειτα Ατατούρκ) ανακήρυξε επίσημα την Τουρκική Δημοκρατία (Türkiye Cumhuriyeti). Το γεγονός αυτό αποτέλεσε την κορύφωση του Τουρκικού Πολέμου της Ανεξαρτησίας, σήμανε το οριστικό τέλος της χιλιόχρονης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και εγκαινίασε μια ριζικά νέα εποχή για τον τουρκικό λαό, βασισμένη στις αρχές του εκκοσμικευμένου και δυτικότροπου εθνικισμού.

Από την κατάρρευση στην ανεξαρτησία

Η ανακήρυξη της Δημοκρατίας δεν ήταν μια τυχαία πράξη, αλλά το τελικό στάδιο μιας επαναστατικής διαδικασίας που ξεκίνησε μέσα από τις στάχτες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και της Συνθήκης των Σεβρών του 1920, η οποία προέβλεπε τη διανομή μεγάλου μέρους της Ανατολίας στους Συμμάχους. Η Συνθήκη αυτή προκάλεσε την άμεση αντίδραση του Κεμάλ και των Τούρκων εθνικιστών, οι οποίοι οργάνωσαν τον Τουρκικό Πόλεμο της Ανεξαρτησίας.

Η νίκη των κεμαλικών δυνάμεων επί των ξένων στρατών, κυρίως απέναντι στον ελληνικό στρατό στη Μικρά Ασία, επέτρεψε στον Κεμάλ να ακυρώσει τις διατάξεις των Σεβρών. Το πρώτο αποφασιστικό βήμα προς τη Δημοκρατία έγινε την 1η Νοεμβρίου 1922, όταν η Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας αποφάσισε την κατάργηση του Σουλτανάτου και την εκδίωξη του τελευταίου Σουλτάνου, Μωάμεθ ΣΤ’. Αυτή η πράξη σήμανε το επίσημο τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Στη συνέχεια, ακολούθησε η υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης στις 24 Ιουλίου 1923, η οποία οριστικοποίησε τα σύνορα του νέου τουρκικού κράτους, περιόρισε τις αξιώσεις του σε περιοχές που κάποτε ήταν υπό τον έλεγχο της Αυτοκρατορίας, και επέβαλε την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών με την Ελλάδα. Μόλις το νέο κράτος απέκτησε διεθνή νομιμοποίηση και σαφή γεωγραφικά όρια, ο Κεμάλ προχώρησε στην ανακήρυξη της αβασίλευτης Δημοκρατίας στις 29 Οκτωβρίου 1923 και ορκίστηκε ο πρώτος Πρόεδρος της Τουρκίας.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Οι έξι αρχές του Κεμαλισμού και ο εκσυγχρονισμός

Μετά την ανακήρυξη της Δημοκρατίας, ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ (Πατέρας των Τούρκων) ξεκίνησε ένα τεράστιο έργο ριζοσπαστικών μεταρρυθμίσεων με στόχο τον πολιτικό και πολιτιστικό επαναπροσανατολισμό της τουρκικής κοινωνίας από την Ανατολή στη Δύση. Οι δομές του νέου τουρκικού κράτους βασίστηκαν στις έξι βασικές αρχές του Κεμαλισμού, οι οποίες ενσωματώθηκαν στο σύνταγμα το 1937:

• Ρεπουπλικανισμός: Η αρχή της αβασίλευτης Δημοκρατίας.
• Εθνικισμός: Η δημιουργία μιας ενιαίας εθνικής ταυτότητας και η πολιτική τουρκοποίησης.
• Κοσμικότητα (Laïcité): Ο αυστηρός διαχωρισμός της θρησκείας από το κράτος και η περιορισμός του Ισλάμ στην ιδιωτική σφαίρα της ζωής.
• Λαϊκισμός: Η ενίσχυση της λαϊκής κυριαρχίας.
• Κρατισμός: Ο έλεγχος της οικονομίας από το κράτος.
• Επαναστατικότητα: Η συνεχής αλλαγή και πρόοδος προς τον εκσυγχρονισμό.

Οι κυριότερες μεταρρυθμίσεις περιλάμβαναν την κατάργηση του Χαλιφάτου το 1924, το κλείσιμο των θρησκευτικών ιδρυμάτων, την απαγόρευση παραδοσιακών συμβόλων όπως το φέσι και ο φερετζές, και την εισαγωγή ευρωπαϊκής νομοθεσίας (Ελβετικός Αστικός Κώδικας, Ιταλικός Ποινικός Κώδικας). Η καθιέρωση του λατινικού αλφαβήτου το 1928 ήταν ένα κρίσιμο βήμα για τον εκσυγχρονισμό της εκπαίδευσης και την καταπολέμηση του αναλφαβητισμού.

Η κληρονομιά και οι σύγχρονες αμφισβητήσεις

Το κεμαλικό κράτος, αν και αρχικά λειτούργησε ως μονοκομματικό σύστημα, κατάφερε να μετατρέψει την Τουρκία σε μία μοναδική περίπτωση στη Μέση Ανατολή, υιοθετώντας μια πολιτική «Ειρήνη στην Πατρίδα, Ειρήνη στον Κόσμο» και αποτελώντας μια αντι-αναθεωρητική δύναμη για πολλά χρόνια.

Σήμερα, έναν αιώνα μετά την ανακήρυξη, η επιρροή και η λατρεία στο πρόσωπο του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ εξακολουθεί να επηρεάζει βαθιά τη σύγχρονη Τουρκία. Ωστόσο, ο χαρακτήρας και τα επιτεύγματα της Δημοκρατίας αποτελούν πλέον «σημείον αντιλεγόμενον». Η άνοδος του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης και του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, με το ισλαμο-συντηρητικό του πρόγραμμα, έχει αμφισβητήσει την αυστηρή κοσμικότητα του κεμαλικού κράτους, επικαλούμενος τη δόξα του οθωμανικού παρελθόντος.

Η 29η Οκτωβρίου 1923, λοιπόν, παραμένει μια ημέρα εθνικής μνήμης και εορτασμού για τους Τούρκους, αλλά ταυτόχρονα και το σημείο εκκίνησης για τη διαρκή ιδεολογική μάχη μεταξύ της δυτικότροπης κοσμικότητας του Ατατούρκ και των νέων ισλαμιστικών ρευμάτων.