Σαν σήμερα, 23η Οκτωβρίου 1954: Η γέννηση μιας κυρίαρχης Γερμανίας και το σχίσμα του ψυχρού πολέμου

Σαν σήμερα, πριν από επτά δεκαετίες, ημερομηνία 23η Οκτωβρίου 1954, ο χάρτης της Ευρώπης άλλαζε οριστικά. Σε μια σειρά κρίσιμων συνεδριάσεων στο Παρίσι, οι σύμμαχοι νικητές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έδωσαν τέλος στο καθεστώς στρατιωτικής κατοχής της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας (Δυτική Γερμανία). Η Γερμανία, το ηττημένο έθνος που για χρόνια βρισκόταν υπό τον αυστηρό έλεγχο των τεσσάρων δυνάμεων, επανερχόταν στον διεθνή χάρτη ως κυρίαρχο κράτος. Παράλληλα, την ίδια μέρα, ιδρύθηκε η Δυτικοευρωπαϊκή Ένωση και επισφραγίστηκε η ιστορική απόφαση για την ένταξη της Δυτικής Γερμανίας στο ΝΑΤΟ, κινήσεις που όχι μόνο σφράγισαν τη μοίρα της διαιρεμένης Ευρώπης, αλλά έθεσαν και τις βάσεις για τη στρατιωτική και πολιτική αρχιτεκτονική της Δύσης κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.

Το τέλος μιας εποχής και η ανάγκη επανεξοπλισμού

Ο θρίαμβος των Συμμάχων το 1945 είχε συνοδευτεί από το δόγμα των τεσσάρων «D» για τη Γερμανία: Αφοπλισμός (Disarmament), Αποναζιστοποίηση (Denazification), Εκδημοκρατισμός (Democratisation), Αποκέντρωση (Decentralization). Ο απόλυτος αφοπλισμός ήταν το πρώτο και ίσως το πιο θεμελιώδες αξίωμα. Ωστόσο, η ραγδαία επιδείνωση των σχέσεων Ανατολής-Δύσης και η εμφάνιση του Ψυχρού Πολέμου μετέτρεψαν τη Γερμανία από ηττημένο εχθρό σε αναγκαίο ανάχωμα ενάντια στη σοβιετική απειλή. Η ίδρυση δύο ξεχωριστών γερμανικών κρατών το 1949 (της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στη Δύση και της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας στην Ανατολή) δημιούργησε ένα εκτεταμένο, αλλά στρατιωτικά αδύναμο, δυτικό σύνορο.

Η Δύση αναγνώρισε την ανάγκη να χρησιμοποιήσει το ανθρώπινο και βιομηχανικό δυναμικό της Δυτικής Γερμανίας για την κοινή άμυνα. Η πρώτη προσπάθεια, το σχέδιο για τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Κοινότητας (ΕΑΚ), το οποίο προέβλεπε έναν κοινό ευρωπαϊκό στρατό με γερμανικές μονάδες, απέτυχε παταγωδώς τον Αύγουστο του 1954, όταν η Γαλλική Εθνοσυνέλευση απέρριψε τη Συνθήκη φοβούμενη την απώλεια της εθνικής της κυριαρχίας και την πιθανή αναβίωση της γερμανικής στρατιωτικής ισχύος.

Η λύση των Παρισίων: Κυριαρχία με αντάλλαγμα ενσωμάτωση

Η αποτυχία της ΕΑΚ ήταν ένας πολιτικός σεισμός που απείλησε να εκτροχιάσει ολόκληρη την προσπάθεια ενσωμάτωσης της Δυτικής Γερμανίας στη Δύση. Η Σύνοδος του Παρισιού τον Οκτώβριο του 1954 αποτέλεσε τη δραματική απάντηση σε αυτό το αδιέξοδο.

VIRAL

Η σπαρακτική τελευταία ανάρτηση του Αλέξη Σταμάτη μέσα από το νοσοκομείο: «Δεν περιμένω ένα φάρμακο αλλά…»

Λορέντζο Καριέρε: Ραγίζει καρδιές το «αντίο» του γιου του, Ρομπέρτο – «Τίποτα δεν είναι πια όπως πριν»

«Μαμά, σώσε με»: Το 3χρονο αγγελούδι έβλεπε τον πατέρα του να σακατεύει τη μητέρα του σε διάδρομο ξενοδοχείου στο Ηράκλειο!

Στις 23 Οκτωβρίου υπογράφηκαν οι Συμφωνίες του Παρισιού, μια περίπλοκη δέσμη νομικών κειμένων που εκπλήρωσε έναν διπλό στόχο: έδωσε τέλος στο Καθεστώς Κατοχής της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας και παράλληλα εξασφάλισε τη στρατιωτική της δέσμευση με τη Δύση. Με την υπογραφή του «Πρωτοκόλλου για τον Τερματισμό του Καθεστώτος Κατοχής στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας», η χώρα απέκτησε την κυρίαρχη εξουσία στις εξωτερικές και εσωτερικές της υποθέσεις. Ωστόσο, οι Σύμμαχοι διατήρησαν ορισμένα εξαιρετικά δικαιώματα, όπως αυτά που αφορούσαν το Βερολίνο και την τελική ενοποίηση της Γερμανίας, υπογραμμίζοντας ότι η πλήρης και οριστική κυριαρχία θα ερχόταν μόνο με μια τελική Συνθήκη Ειρήνης.

Η κυριότερη πολιτική συνέπεια ήταν η άμεση πρόσκληση προς τη Δυτική Γερμανία να γίνει μέλος του Οργανισμού του Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ). Η ένταξη, η οποία τυπικά ολοκληρώθηκε τον Μάιο του 1955, σήμανε την επανένοπλη της Δυτικής Γερμανίας – μια πλήρης ανατροπή της αρχικής συμμαχικής πολιτικής. Η Bundeswehr, ο νέος γερμανικός στρατός, θα δημιουργούνταν υπό αυστηρούς όρους και θα εντασσόταν πλήρως στη δομή διοίκησης του ΝΑΤΟ, καθησυχάζοντας έτσι, ιδιαίτερα τη Γαλλία, ότι η γερμανική στρατιωτική ισχύς θα ελέγχεται από ένα πολυεθνικό πλαίσιο.

Η Δυτικοευρωπαϊκή Ένωση: Το «αμυντικό δίχτυ»

Για να αντιμετωπιστούν οι γαλλικές ανησυχίες, οι Συμφωνίες του Παρισιού αναβίωσαν και διεύρυναν το Σύμφωνο των Βρυξελλών του 1948, οδηγώντας στην ίδρυση της Δυτικοευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ). Η ΔΕΕ, στην οποία προσχώρησαν η Δυτική Γερμανία και η Ιταλία μαζί με τα αρχικά πέντε μέλη (Βρετανία, Γαλλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο), λειτούργησε ως μηχανισμός αμοιβαίας άμυνας. Η Συνθήκη της ΔΕΕ περιείχε μια ακόμη πιο δεσμευτική ρήτρα συλλογικής άμυνας από το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, διαβεβαιώνοντας τους Ευρωπαίους ότι σε περίπτωση επίθεσης – είτε σοβιετικής είτε (υπόγεια) από αναζωπυρωμένη γερμανική επιθετικότητα – θα υπήρχε άμεση βοήθεια.

Επιπλέον, στο πλαίσιο της ΔΕΕ, η Δυτική Γερμανία δεσμεύτηκε να μην παράγει στο έδαφός της όπλα μαζικής καταστροφής, όπως ατομικά, βιολογικά και χημικά όπλα, προσφέροντας περαιτέρω διαβεβαιώσεις για τον αμυντικό χαρακτήρα του επανεξοπλισμού της. Η ΔΕΕ αποτέλεσε έτσι το αναγκαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο που επέτρεψε την ένταξη της Γερμανίας στο ΝΑΤΟ.

Η 23η Οκτωβρίου 1954 δεν ήταν απλώς μια ημερομηνία υπογραφών. Ήταν η στιγμή που οριστικοποιήθηκε το ιδεολογικό και στρατιωτικό σχίσμα της Ευρώπης. Η ένταξη της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στο ΝΑΤΟ, και η επιτρέπουσα λύση της ΔΕΕ, ήταν η τελευταία πράξη στην οργάνωση του δυτικού μπλοκ. Η απάντηση της Σοβιετικής Ένωσης ήρθε γρήγορα: το 1955 με την ίδρυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας, στο οποίο προσχώρησε και η Ανατολική Γερμανία το 1956, σφραγίζοντας έτσι τη στρατιωτική αντιπαράθεση που θα διαρκούσε για τέσσερις δεκαετίες.

Η πολιτική του καγκελαρίου Κόνραντ Αντενάουερ, ο οποίος υποστήριζε σθεναρά την ενσωμάτωση της Γερμανίας στη Δύση – «προτιμώ την ενότητα της Ευρώπης από την ενότητα της χώρας μου», φέρεται να είχε δηλώσει – δικαιώθηκε ως προς την άμεση ασφάλεια και την οικονομική ανάκαμψη. Ταυτόχρονα, όμως, πάγωσε το όνειρο της εθνικής επανένωσης για δεκαετίες. Οι Συμφωνίες του Παρισιού του 1954 ήταν το τίμημα της ασφάλειας και της κυριαρχίας: ένα τίμημα που έθεσε τη Δυτική Γερμανία στην καρδιά της ευρωατλαντικής συμμαχίας, αλλά ταυτόχρονα όρισε τα χαρακώματα του Ψυχρού Πολέμου.