Σαν σήμερα, 29 Σεπτεμβρίου 1825: Η κρίσιμη συνάντηση Κάνινγκ – Ελλήνων: Από την «υποταγή» στον «συμβιβασμό» με τον Σουλτάνο

Λονδίνο, 29 Σεπτεμβρίου 1825. Σε μια περίοδο όπου η Ελληνική Επανάσταση βρισκόταν στη δυσκολότερη φάση της, με τον Ιμπραήμ Πασά να σαρώνει την Πελοπόννησο, οι απεσταλμένοι της προσωρινής κυβέρνησης, Ιωάννης Σπανιωλάκης, Ανδρέας Ορλάνδος και Ιωάννης Λουριώτης, χτύπησαν την πόρτα του βρετανικού Φόρειν Όφις. Σκοπός τους: να επιδώσουν το «Πράξιν Υποταγής» (ή Αίτημα Προστασίας), ένα έγγραφο με το οποίο η Ελλάδα ζητούσε επισήμως να τεθεί υπό την αποκλειστική προστασία της Μεγάλης Βρετανίας.

Η συνάντηση με τον υπουργό Εξωτερικών, Τζορτζ Κάνινγκ, στις 29 Σεπτεμβρίου 1825, αποδείχθηκε καθοριστική, καθώς έδωσε το πρώτο σαφές στίγμα της βρετανικής πολιτικής. Ο Κάνινγκ, ένας πολιτικός με φιλελεύθερες τάσεις, ευνοούσε την ελληνική υπόθεση, αλλά ήταν πρωτίστως ο φύλακας των βρετανικών αυτοκρατορικών συμφερόντων.

Η βρετανική πολιτική: Το δίλημμα του Κάνινγκ

Ο Τζορτζ Κάνινγκ (George Canning, 1770-1827) είχε διαδεχθεί τον πιο συντηρητικό Λόρδο Κάσλρη το 1822 και είχε ήδη δείξει φιλελληνικά αντανακλαστικά. Είχε αναγνωρίσει τους Έλληνες ως εμπόλεμη δύναμη το 1823 και είχε επιτρέψει τη σύναψη των δανείων του 1824 και 1825, βοηθώντας στην ενίσχυση του Αγώνα.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Θανατική ποινή για τους άνδρες που κακοποίησαν τουρίστρια μπροστά στα παιδιά της αφού το αυτοκίνητό της έμεινε από καύσιμα

Ωστόσο, η βρετανική εξωτερική πολιτική της εποχής βασιζόταν σε δύο αδιαπραγμάτευτους πυλώνες, οι οποίοι έθεταν τα όρια της υποστήριξης προς τους Έλληνες:

• Η διατήρηση της ακεραιότητας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (ή τουλάχιστον η μη βίαιη διάλυσή της). Η Πύλη αποτελούσε το φυσικό ανάχωμα στη ρωσική επέκταση προς τα Στενά και τη Μεσόγειο. Μια πλήρως ανεξάρτητη Ελλάδα, που πιθανόν θα στρεφόταν στη Ρωσία για προστασία, θα διατάρασσε τη λεπτή ισορροπία δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο, κάτι που η Βρετανία ήθελε να αποφύγει.
• Η αποφυγή μονομερών ενεργειών της Ρωσίας. Ο Κάνινγκ επιθυμούσε να ελέγξει το Ελληνικό Ζήτημα, καθιστώντας το θέμα ευρωπαϊκής συναίνεσης, ώστε να μη δώσει πάτημα στη Ρωσία να επέμβει μόνη της υπό το πρόσχημα της προστασίας των Ορθοδόξων.

Σε αυτό το πλαίσιο, η απάντηση του Κάνινγκ προς τους Σπανιωλάκη, Ορλάνδο και Λουριώτη ήταν διπλωματικά σκληρή, αλλά ρεαλιστική:

• Ο Βρετανός υπουργός δήλωσε με σαφήνεια ότι, ενώ η Μεγάλη Βρετανία ήταν πρόθυμη να ασκήσει την επιρροή της για έναν έντιμο συμβιβασμό μεταξύ της Πύλης και των Ελλήνων, ο οποίος θα εξασφάλιζε στους τελευταίους αυτονομία και προνόμια, δεν ήταν δυνατόν να υποστηρίξει την πλήρη και απόλυτη ανεξαρτησία της Ελλάδας. Ο συμβιβασμός, κατά τον Κάνινγκ, σήμαινε τη δημιουργία ενός φόρου υποτελείας κράτους (tributary state) υπό την επικυριαρχία του Σουλτάνου.

Το «Πράξιν Υποταγής» και η σημασία του

Η ελληνική κίνηση της υποβολής του Αιτήματος Προστασίας τον Ιούλιο του 1825 (πριν τη συνάντηση με τον Κάνινγκ) αποτελούσε μια απεγνωσμένη ενέργεια μπροστά στην πανωλεθρία του Ιμπραήμ, ο οποίος είχε αποβιβαστεί στην Πελοπόννησο τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους.

Η Πράξη, που υπογράφτηκε από πολλούς οπλαρχηγούς και πολιτικούς (πλην του Δημήτριου Υψηλάντη), ήταν προϊόν της αδυναμίας των Ελλήνων να αντιμετωπίσουν την οργανωμένη Αιγυπτιακή εισβολή και των ενδοελληνικών εμφυλίων συγκρούσεων (1824-1825).

Αν και ο Κάνινγκ απέρριψε επισήμως την Πράξη Υποταγής—αφού η αποδοχή της θα ισοδυναμούσε με κήρυξη πολέμου στην Οθωμανική Αυτοκρατορία—, η πράξη αυτή είχε τελικά θετικό αντίκτυπο για τον Αγώνα:

• Διπλωματική Αναγνώριση: Η απελπισμένη κίνηση των Ελλήνων επίσπευσε την ανάμειξη των Μεγάλων Δυνάμεων. Έκανε την Αγγλία και τη Ρωσία να συνειδητοποιήσουν ότι η Ελλάδα ήταν έτοιμη να πέσει στα χέρια του πρώτου προστάτη που θα την δεχόταν, κινδυνεύοντας έτσι η ελληνική υπόθεση να γίνει ρωσικό μονοπώλιο.
• Πρωτόκολλο της Πετρούπολης: Ο φόβος αυτός ώθησε τον Κάνινγκ σε διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία, οι οποίες κατέληξαν στο Πρωτόκολλο της Αγίας Πετρούπολης τον Απρίλιο του 1826. Αυτό το Πρωτόκολλο ήταν το πρώτο επίσημο διεθνές έγγραφο που αποδεχόταν την ανάγκη για τη δημιουργία ενός αυτόνομου ελληνικού κράτους, έστω και υποτελούς στον Σουλτάνο.

Συμπερασματικά, η συνάντηση του Σεπτεμβρίου 1825 μπορεί να απογοήτευσε τους Έλληνες αντιπροσώπους ως προς τον στόχο της πλήρους ανεξαρτησίας, αλλά η διακήρυξη του Κάνινγκ για «συμβιβασμό» ήταν η πρώτη ρωγμή στη συντηρητική πολιτική της «Ιερής Συμμαχίας» που ήθελε να αφήσει την Επανάσταση να σβήσει.

Ο Κάνινγκ, μέχρι τον θάνατό του το 1827, συνέχισε να εργάζεται για την επίτευξη αυτού του συμβιβασμού, ο οποίος τελικά οδήγησε στη Συνθήκη του Λονδίνου (1827) και στη Ναυμαχία του Ναυαρίνου (Οκτώβριος 1827), γεγονότα που σφράγισαν την πορεία προς την πλήρη ανεξαρτησία της Ελλάδας, η οποία αναγνωρίστηκε τρία χρόνια αργότερα, το 1830. Ο Τζορτζ Κάνινγκ, αν και πέθανε πριν δει το αποτέλεσμα των διπλωματικών του προσπαθειών, αναγνωρίζεται ως ένας από τους βασικούς παράγοντες που συνέβαλαν στη δημιουργία του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους.