Σαν σήμερα, 24 Σεπτεμβρίου 1908: Οι Κρητικοί κηρύσσουν την Ένωση με την Ελλάδα στο Ηράκλειο, υψώνοντας την ελληνική σημαία

Μια ημερομηνία λιγότερο γνωστή από την επίσημη Ένωση του 1913, αλλά εξίσου καθοριστική. Σαν σήμερα, 24 Σεπτεμβρίου 1908, οι Κρητικοί κήρυξαν με τολμηρό τρόπο την de facto ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, υψώνοντας παντού την ελληνική σημαία. Η πράξη αυτή, που συντελέστηκε κυρίως στο Ηράκλειο και τα Χανιά, δεν αναγνωρίστηκε αμέσως από τις Μεγάλες Δυνάμεις. Ωστόσο, ήταν το αποφασιστικό βήμα που άνοιξε τον δρόμο για την οριστική και επίσημη ενσωμάτωση της Μεγαλονήσου στο ελληνικό κράτος πέντε χρόνια αργότερα.

Ο θεσμός του Κρητικού Ζητήματος αποτελούσε για δεκαετίες μια διαρκή πηγή έντασης στην ευρωπαϊκή διπλωματία. Μετά από αλλεπάλληλες επαναστάσεις εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι Μεγάλες Δυνάμεις (Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία και Ιταλία) είχαν επιβάλει, το 1898, το καθεστώς της Κρητικής Πολιτείας. Ήταν μια ημιαυτόνομη οντότητα, υπό την επικυριαρχία του Σουλτάνου, αλλά με Ύπατο Αρμοστή τον Έλληνα Πρίγκιπα Γεώργιο. Για τους Κρητικούς, αυτό δεν ήταν παρά μια ενδιάμεση λύση, καθώς ο απώτερος σκοπός τους ήταν πάντα η Κρήτης με την Κρήτης .

Το διπλωματικό παρασκήνιο του 1908: Ο αλγόριθμος της ιστορίας

Το 1908, οι διεθνείς συνθήκες ήταν ρευστές και ο κόσμος έμοιαζε να αλλάζει με ταχύτητα. Τον Ιούλιο του ίδιου έτους, ξέσπασε το Κίνημα των Νεοτούρκων, το οποίο είχε ως στόχο την αποκατάσταση του οθωμανικού συντάγματος και τον περιορισμό των εξουσιών του Σουλτάνου. Η πολιτική αναταραχή στην Οθωμανική Αυτοκρατορία προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις στα Βαλκάνια. Η Βουλγαρία κήρυξε την πλήρη ανεξαρτησία της, ενώ η Αυστροουγγαρία προχώρησε στην προσάρτηση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Θανατική ποινή για τους άνδρες που κακοποίησαν τουρίστρια μπροστά στα παιδιά της αφού το αυτοκίνητό της έμεινε από καύσιμα

Μέσα σε αυτό το ευμετάβλητο περιβάλλον, οι Κρητικοί διέκριναν την ιδανική ευκαιρία για να προχωρήσουν αποφασιστικά. Η αποχώρηση των στρατευμάτων των Μεγάλων Δυνάμεων από το νησί το Κρήτης , αν και σταδιακή, είχε ενδυναμώσει το αίσθημα της αυτονομίας και είχε ανοίξει τον δρόμο για ριζοσπαστικές κινήσεις. Η Κρητική Βουλή, με τη στήριξη του λαού, αποφάσισε να δράσει άμεσα.

Η κίνηση αυτή δεν ήταν απλά μια αυθόρμητη πράξη. Ήταν αποτέλεσμα στρατηγικής σκέψης και πολιτικής τόλμης. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος είχε ήδη αναδειχθεί ως ηγετική φυσιογνωμία του νησιού, είχε παίξει κρίσιμο ρόλο στην προετοιμασία του εδάφους. Ωστόσο, η επίσημη ελληνική κυβέρνηση του Γεωργίου Θεοτόκη, φοβούμενη μια πολεμική σύρραξη με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, δεν αναγνώρισε αμέσως την πράξη. Η στάση της Κρήτης ήταν επιφυλακτική και προσεκτική, καθώς η Ελλάδα δεν ήταν στρατιωτικά έτοιμη για έναν νέο πόλεμο.

Η ημέρα της μεγάλης διακήρυξης: 24 Σεπτεμβρίου 1908

Στις 24 Σεπτεμβρίου, η Κρητική Βουλή συνήλθε σε έκτακτη συνεδρίαση και εξέδωσε επίσημο ψήφισμα, το οποίο δημοσιεύθηκε ως «Παράρτημα της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως εν Κρήτη» με τον υπέρτιτλο «Βασίλειον της Ελλάδος». Το ψήφισμα ήταν σαφές: κήρυσσε την Ένωση με την Ελλάδα και καλούσε τον βασιλιά Γεώργιο Α’ να αναλάβει τη διακυβέρνηση της νήσου.

Η κήρυξη της Ένωσης προκάλεσε κύμα ενθουσιασμού σε ολόκληρο το νησί. Στο Ηράκλειο και τις άλλες πόλεις, οι κάτοικοι κατέβηκαν στους δρόμους και ύψωσαν την ελληνική σημαία σε δημόσια κτήρια και μνημεία, όπως στο φρούριο του Φιρκά στα Χανιά. Η Κρητική Πολιτοφυλακή, η οποία είχε σχηματιστεί με Έλληνες αξιωματικούς, ορκίστηκε πίστη στον Έλληνα βασιλιά. Ουσιαστικά, η Κρητική Πολιτεία έπαψε να υφίσταται και το νησί πέρασε σε ένα καθεστώς de facto ελληνικής διοίκησης. Ακόμη και οι Οθωμανοί υπάλληλοι αποχώρησαν, αφήνοντας την πολιτική εξουσία στα χέρια των Κρητικών.

Αντίδραση και διπλωματικό αδιέξοδο: Η απάντηση των μεγάλων δυνάμεων

Η πράξη των Κρητικών, αν και αποτελούσε την απόλυτη έκφραση της λαϊκής βούλησης, δεν έτυχε της άμεσης διεθνούς αναγνώρισης. Οι Μεγάλες Δυνάμεις τη θεώρησαν μονομερή ενέργεια και απέφυγαν να την επιδοκιμάσουν, φοβούμενες την αναστάτωση των ισορροπιών στην περιοχή και έναν πιθανό πόλεμο με την Τουρκία. Οι Κρήτες βουλευτές, παρά τις προσπάθειές τους, δεν μπόρεσαν να λάβουν μέρος στις εργασίες της Ελληνικής Βουλής, καθώς κάτι τέτοιο θα σήμαινε την επίσημη αναγνώριση της Ένωσης, κάτι που η ελληνική κυβέρνηση ήθελε να αποφύγει προς το παρόν.

Ακολούθησε μια περίοδος αβεβαιότητας, κατά την οποία το νησί λειτουργούσε με καθεστώς ελληνικής διοίκησης, αλλά χωρίς επίσημη διεθνή αναγνώριση. Αυτή η «αόρατη» ένωση, που εγκαινιάστηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 1908, αποδείχθηκε μια σοφή στρατηγική επιλογή. Ενίσχυσε τη θέση της Ελλάδας και έδειξε στη διεθνή κοινότητα την αδιαπραγμάτευτη βούληση του κρητικού λαού.

Από το 1908 στο 1913: Η ασύγχρονη πραγματικότητα

Η οριστική και επίσημη ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα θα πραγματοποιηθεί στις 1η Δεκεμβρίου 1913. Το αποφασιστικό γεγονός που άνοιξε τον δρόμο ήταν οι νικηφόροι Βαλκανικοί Πόλεμοι του 1912-1913. Η επιτυχία του ελληνικού στρατού και η απελευθέρωση μεγάλων περιοχών της Μακεδονίας και της Ηπείρου άλλαξαν ριζικά τον συσχετισμό δυνάμεων στα Βαλκάνια. Η Τουρκία, ηττημένη, αναγκάστηκε να αποδεχθεί την απώλεια της Κρήτης.

Με τη Συνθήκη του Λονδίνου (1913), ο Σουλτάνος παραιτήθηκε από κάθε δικαίωμα επί της Μεγαλονήσου. Η πολυπόθητη στιγμή έφτασε. Την 1η Δεκεμβρίου 1913, σε μια πανηγυρική τελετή στο φρούριο του Φιρκά στα Χανιά, ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος και ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α’ παρακολούθησαν την τελετή υποστολής της τουρκικής σημαίας και την ύψωση της ελληνικής. Ήταν η κορύφωση ενός αιώνα αιματηρών αγώνων και θυσιών.

Η πράξη της 24ης Σεπτεμβρίου 1908 ήταν κάτι παραπάνω από μια επαναστατική διακήρυξη. Ήταν μια στρατηγική κίνηση που εκμεταλλεύτηκε τη συγκυρία και έδειξε την πολιτική ωριμότητα του κρητικού λαού. Παρά το γεγονός ότι η επίσημη αναγνώριση άργησε, η διακήρυξη του 1908 αποτελεί τη θεμελιώδη πράξη που έδωσε την τελική ώθηση για την ολοκλήρωση της Ένωσης. Η Κρήτη, με τη δράση αυτή, δεν περίμενε πλέον τις αποφάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων. Έκανε το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα μόνη της, δείχνοντας ότι η ιστορική της πορεία θα καθοριζόταν από την ίδια τη βούλησή της.

Σήμερα, η 24η Σεπτεμβρίου είναι μια ημέρα μνήμης για τους ιστορικούς και τους Κρητικούς, καθώς υπενθυμίζει ότι οι μεγάλες αλλαγές ξεκινούν συχνά από τολμηρές πράξεις που δεν περιμένουν την επίσημη έγκριση, αλλά την επιβάλλουν. Η Ένωση της Κρήτης δεν ήταν απλώς ένα τυπικό γεγονός, αλλά το επιστέγασμα ενός αγώνα που ξεκίνησε με την Επανάσταση του 1821 και σφραγίστηκε με το αίμα γενεών Κρητικών, δικαιώνοντας έναν αιώνιο πόθο.