Σαν σήμερα, 9 Σεπτεμβρίου 1861: Δημήτριος Παπαρρηγόπουλος – Η πρώτη αναρχική φωνή στην Ελλάδα – Η έκδοση που τόλμησε να αμφισβητήσει τον Βασιλιά
Σαν σήμερα, στις 9 Σεπτεμβρίου του 1861, γράφτηκε μια από τις πιο τολμηρές και πρωτοποριακές σελίδες στην ιστορία του νεοελληνικού κράτους. Το πρώτο μέρος του άρθρου «Αναρχία» δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Φως» του Σοφοκλή Kαρύδη, και θεωρείται το πρώτο αναρχικό δημοσίευμα στον ελλαδικό χώρο. Ως συγγραφέας του φέρεται ο φοιτητής Νομικής Δημήτριος Παπαρρηγόπουλος, γιος του ιστορικού Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου. Η πράξη αυτή, που προκάλεσε την άμεση δίωξη της εφημερίδας και την κατάσχεση του φύλλου, σηματοδότησε την αρχή του τέλους για τον βασιλιά Όθωνα και τη γέννηση μιας νέας, ριζοσπαστικής πολιτικής σκέψης στην Ελλάδα.
Για να κατανοήσουμε το μέγεθος της πράξης του Δημήτριου Παπαρρηγόπουλου, πρέπει να δούμε το πολιτικό κλίμα που επικρατούσε στην Ελλάδα το 1861. Το βασίλειο βρισκόταν υπό την αυταρχική διακυβέρνηση του βασιλιά Όθωνα, η οποία είχε γίνει ιδιαίτερα αντιδημοφιλής. Ο λαός, απογοητευμένος από την πολιτική αστάθεια, την οικονομική κρίση και την απουσία πραγματικών δημοκρατικών θεσμών, ζητούσε την απομάκρυνση του μονάρχη.
Η Αθήνα ήταν ένα ζωντανό πνευματικό κέντρο, με φοιτητές και νέους διανοούμενους να παρακολουθούν με ενδιαφέρον τις εξελίξεις στην Ευρώπη. Οι ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης, του φιλελευθερισμού και του σοσιαλισμού είχαν αρχίσει να επηρεάζουν τη σκέψη της ελληνικής διανόησης. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η εφημερίδα «Φως» ήταν μια από τις φωνές της αντιπολίτευσης, που με κριτικό πνεύμα αμφισβητούσε την εξουσία του Όθωνα.
VIRAL
Η ανατρεπτική γραφή του γιου του Ιστορικού
Ο συγγραφέας του άρθρου «Αναρχία», ο Δημήτριος Παπαρρηγόπουλος, ήταν μια ιδιαίτερη περίπτωση. Ως φοιτητής Νομικής, έδειχνε την κλίση του προς την πολιτική σκέψη. Ωστόσο, το όνομά του συνδέεται με μια μεγάλη αντίθεση: ήταν ο γιος του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου, του εθνικού ιστορικού που με την «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους» έθεσε τα θεμέλια της εθνικής μας ιστοριογραφίας.
Η πράξη του Δημήτριου Παπαρρηγόπουλου, λοιπόν, ήταν κάτι παραπάνω από ένα απλό άρθρο. Ήταν μια πράξη εσωτερικής σύγκρουσης, μια αποστασιοποίηση από την καθεστωτική σκέψη που εκπροσωπούσε ο πατέρας του. Το περιεχόμενο του άρθρου «Αναρχία», αν και δεν σώζεται πλήρως, εκτιμάται ότι ήταν μια κριτική στην κρατική εξουσία και τον θεσμό της μοναρχίας. Ο Δημήτριος Παπαρρηγόπουλος, βασιζόμενος στις ριζοσπαστικές ιδέες της εποχής, υποστήριζε την κατάργηση των εξουσιών και την απελευθέρωση του ανθρώπου. Η έννοια της «αναρχίας» τότε δεν ήταν συνώνυμη με το χάος και τη βία, αλλά με την ιδέα ενός πολιτικού συστήματος χωρίς εξουσιαστές.
Η άμεση αντίδραση και η καταστολή
Η αντίδραση του κράτους ήταν άμεση και σκληρή. Η κυβέρνηση του Όθωνα, βλέποντας την απειλή που εγκυμονούσε το άρθρο, διέταξε την κατάσχεση του φύλλου της εφημερίδας «Φως». Ο Σοφοκλής Καρύδης, ο ιδιοκτήτης της εφημερίδας, διώχθηκε, καθώς το άρθρο θεωρήθηκε ως «προτροπή σε ανατροπή της έννομης τάξης». Η πράξη αυτή, όμως, είχε το αντίθετο αποτέλεσμα από το επιθυμητό. Αντί να καταστείλει τη φωνή της αντιπολίτευσης, την ενίσχυσε. Η δίωξη της εφημερίδας «Φως» έγινε σύμβολο της κρατικής αυθαιρεσίας και της έλλειψης ελευθερίας του Τύπου.
Η κληρονομιά μιας πρωτοποριακής πράξης
Η 9η Σεπτεμβρίου 1861, λοιπόν, παραμένει μια ημέρα ορόσημο για τον ελληνικό πολιτικό και πνευματικό χώρο. Η έκδοση του άρθρου «Αναρχία» ήταν η πρώτη φορά που μια ριζοσπαστική πολιτική ιδέα εκφράστηκε δημόσια στην Ελλάδα. Η πράξη αυτή δεν ήταν απλώς μια διαμαρτυρία, αλλά μια προειδοποίηση για το τι θα ακολουθούσε. Λίγους μήνες αργότερα, το 1862, ο βασιλιάς Όθωνας θα εκθρονιζόταν.
Η ιστορία του Δημήτριου Παπαρρηγόπουλου και του άρθρου του μας υπενθυμίζει ότι η πολιτική σκέψη, ακόμα και στις πιο δύσκολες εποχές, βρίσκει τον τρόπο να εκφραστεί. Η πρωτοποριακή του πράξη, παρά την καταστολή που δέχθηκε, άφησε μια κληρονομιά που συνεχίζει να εμπνέει και να μας υπενθυμίζει ότι η ελευθερία της σκέψης είναι το θεμέλιο κάθε δημοκρατίας.
0 ΣΧΟΛΙΑ