Σαν σήμερα, 16 Αυγούστου 1960: Η επίσημη ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας με Πρόεδρο τον αρχιεπίσκοπο Μακάριο – Ο ρόλος της Ελλάδας

Η Κυπριακή Δημοκρατία ανακηρύχθηκε ανεξάρτητο και κυρίαρχο κράτος στις 16 Αυγούστου 1960, ως αποτέλεσμα των Συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου το 1959. Οι Συμφωνίες ξεκίνησαν με τη Συμφωνία της Ζυρίχης (11 Φεβρουαρίου 1959) μεταξύ των πρωθυπουργών της Ελλάδας, Κωνσταντίνου Καραμανλή, και της Τουρκίας, Αντνάν Μεντερές, και ολοκληρώθηκαν με τη Συμφωνία του Λονδίνου (19 Φεβρουαρίου 1959), όπου συμμετείχαν οι Υπουργοί Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας, της Ελλάδας και της Τουρκίας, καθώς και εκπρόσωποι των Ελληνοκυπριακής και Τουρκοκυπριακής κοινότητας, αν και λίγα χρόνια αργότερα ήρθε ο Αττίλας.

Το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας προέκυψε από αυτές τις Συμφωνίες και καταρτίστηκε από μια ειδική συνταγματική επιτροπή, όπου συμμετείχαν εμπειρογνώμονες από την Ελλάδα, την Τουρκία, και τις δύο κοινότητες της Κύπρου. Την Ελληνοκυπριακή κοινότητα εκπροσώπησαν οι Γλαύκος Κληρίδης, Γεώργιος Πολυβίου, Μιχαλάκης Τριανταφυλλίδης και Τάσσος Παπαδόπουλος, ενώ τη νομική υποστήριξη παρείχε ο Κρίτων Τορναρίτης. Αντίστοιχα, την Τουρκοκυπριακή κοινότητα εκπροσώπησαν οι Ραούφ Ντενκτάς, Χαλίτ Αλί Ριζά, Χακκί Σουλεϊμάν και Αλί Ντάνα, με νομικό σύμβουλο τον Μεχμέτ Νεντζιάτι. Στην προετοιμασία του Συντάγματος συμμετείχε και ο Ελβετός συνταγματολόγος καθηγητής Μαρσέλ Μπρίτελ.

Όλα όσα προέβλεπε το Σύνταγμα για την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας

Το τελικό κείμενο του Συντάγματος υπογράφηκε στις 6 Απριλίου 1960 στη Λευκωσία και τέθηκε σε εφαρμογή στις 16 Αυγούστου 1960, μαζί με την επίσημη ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Παράλληλα, τέθηκαν σε ισχύ τρεις σημαντικές διεθνείς συνθήκες:

• Η Συνθήκη Εγκαθίδρυσης: Ρυθμίζει την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας ως ανεξάρτητου κράτους, την παραμονή δύο βρετανικών στρατιωτικών βάσεων και άλλων στρατιωτικών διευκολύνσεων.
• Η Συνθήκη Εγγύησης: Δεσμεύει την Κύπρο να διατηρήσει την ανεξαρτησία, την εδαφική ακεραιότητα και την ασφάλειά της, αποτρέποντας την ένωση ή τη διχοτόμηση. Παρέχει δικαίωμα στις εγγυήτριες δυνάμεις (Βρετανία, Ελλάδα, Τουρκία) να επέμβουν αν κινδυνεύει η συνταγματική τάξη.
• Η Συνθήκη Συμμαχίας: Διασφαλίζει την προστασία της Κύπρου από εξωτερικές επιθέσεις, με στρατιωτικές δυνάμεις από την Ελλάδα και την Τουρκία να εγκαθίστανται στο νησί.

Το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας, αν και νομοθετικά κατοχυρωμένο, δεν εγκρίθηκε ποτέ με δημοψήφισμα από τον κυπριακό λαό, γεγονός που το καθιστά δοτό.

VIRAL

Τραγωδία στην Καλλιθέα: Διαμελίστηκε οδηγός μηχανής αφού παρέσυρε πεζή – Βίντεο από το σημείο

Σπαραγμός στην Καλαμάτα: Τα δύο κοριτσάκια ζωγράφισαν τη μητέρα τους μετά τη δολοφονία – Τα σκίτσα που σοκάρουν

«Τι σου έκανα και με σπρώχνεις έτσι;» – Γείτονας καταγράφει τον καβγά ζευγαριού σε πολυκατοικία και φέρνει μνήμες… Καλαμάτας

Σύμφωνα με το Άρθρο 181 του Συντάγματος, «η Συνθήκη Εγγυήσεως της ανεξαρτησίας, της εδαφικής ακεραιότητος και του Συντάγματος της Δημοκρατίας, η συνομολογηθείσα μεταξύ της Δημοκρατίας και του Βασιλείου της Ελλάδος, της Τουρκικής Δημοκρατίας και του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και Βορείου Ιρλανδίας ως και η συνθήκη στρατιωτικής συμμαχίας η συνομολογηθείσα μεταξύ της Δημοκρατίας, του Βασιλείου της Ελλάδος και της Τουρκικής Δημοκρατίας, τα κείμενα των οποίων είναι προσηρτημένα τω παρόντι Συντάγματι ως Παραρτήματα Ι και ΙΙ κέκτηνται συνταγματικήν ισχύν».

Σχετικά με την Συνθήκη Εγκαθιδρύσεως δεν υπάρχει συνταγματική πρόνοια. Στην υπόθεση Ex parte Samuel N. Samuel 3 R.S.C.C. 76 το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι: «Η Συνθήκη Εγκαθιδρύσεως δεν αποτελεί μέρος του Συντάγματος. Τα άρθρα 181, 195 και 198 του Συντάγματος δεν αφήνουν περιθώρια ως προς το σημείο αυτό».

Στο βιβλίο του «Η Νέα Κοινοπολιτεία και τα Συντάγματά της» ο S.A. De Smith καταλήγει ότι «το Κυπριακό Σύνταγμα ουδέποτε θα προσελκύσει ενθουσιώδεις μιμητές, αλλά πρέπει να κριθεί ως η μόνη αποδεχτή θεραπεία σε μία απελπιστική κατάσταση στην οποία η βούληση της τοπικής πλειοψηφίας έπρεπε αν υποταχθεί στα συμφέροντα της διεθνούς ειρήνης» και συνεχίζει: «Το Κυπριακό Σύνταγμα είναι ένα από τα πιο άκαμπτα και λεπτομερειακά συντάγματα του κόσμου και αρκετά περίπλοκο. Περιέχει ανακοπές και ισορροπήσεις, διαδικαστικές και ουσιαστικές εγγυήσεις, διασφαλίσεις και απαγορεύσεις. Το δε κοινοτικό πνεύμα συνυπάρχει με τη συνταγματική αντίληψη».

Ανεξάρτητα, όμως, από την πολυπλοκότητα και ιδιομορφίες του Συντάγματος, είναι αδιαμφισβήτητο ότι ενσωματώνονται σε αυτό θεμελιώδεις αρχές Δικαίου, οι οποίες καθιερώνουν την Κυπριακή Δημοκρατία ως Κράτος Δικαίου με πλήρη διασφάλιση των βασικών δικαιωμάτων και ελευθεριών του πολίτη. Τέτοιες αρχές Δικαίου είναι οι εξής:

• Διάκριση των εξουσιών
• Ανεξαρτησία και ανεπηρέαστο της Δικαιοσύνης
• Προστασία των Θεμελιωδών Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που διασφαλίζονται από το Σύνταγμα (Μέρος ΙΙ) και τις Διεθνείς Συμβάσεις που κυρώνει η Δημοκρατία
• Αρχή της νομιμότητας που διέπει τις διοικητικές πράξεις και την εισαγωγή του δικαστικού ελέγχου της νομιμότητας των διοικητικών πράξεων
• Περιορισμός της νομοθετικής εξουσίας που ασκείται στα πλαίσια των συνταγματικών διατάξεων και που περιλαμβάνει τον δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων.