Σαν σήμερα, 23 Ιουλίου 1974: «Πέφτει» η χούντα – Η αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ελλάδα

Σαν σήμερα, 23 Ιουλίου 1974, η Ελλάδα γύριζε σελίδα. Η επτάχρονη δικτατορία της 21ης Απριλίου, αδυνατώντας να διαχειριστεί την τραγωδία της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο, κατέρρευσε υπό το βάρος της ανικανότητας και του χάους. Οι στρατιωτικοί αναγκάστηκαν να παραδώσουν την εξουσία στους πολιτικούς, ανοίγοντας τον δρόμο για την πιο λαμπρή, ίσως, περίοδο της ελληνικής πολιτικής ιστορίας: την Μεταπολίτευση, με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή να αναλαμβάνει πρωθυπουργός της κυβέρνησης «Εθνικής Ενότητας» τις πρώτες πρωινές ώρες της 24ης Ιουλίου.

Το χάος της γενικής επιστράτευσης και η ανικανότητα της χούντας

Η κήρυξη της γενικής επιστράτευσης στις 21 Ιουλίου, μία μόλις ημέρα μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, αποκάλυψε με τον πιο σκληρό τρόπο την τραγική κατάσταση των Ενόπλων Δυνάμεων. Επτά χρόνια δικτατορίας είχαν αφήσει πίσω τους έναν χαοτικό και ανοργάνωτο στρατό, ανίκανο να ανταποκριθεί σε μια εθνική κρίση. Η κυβέρνηση Ανδρουτσόπουλου, ένα απλό υποχείριο του «αόρατου δικτάτορα» Δημητρίου Ιωαννίδη, αποδείχθηκε παντελώς ανίκανη να λάβει σοβαρές αποφάσεις, καθιστώντας την προσφυγή στους πολιτικούς μονόδρομο για τη στρατιωτική ηγεσία.

Η σύσκεψη που άλλαξε την ιστορία

Το πρωί της 23ης Ιουλίου, σε μια κρίσιμη σύσκεψη υπό τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, στρατηγό Φαίδωνα Γκιζίκη, οι αρχηγοί των Ενόπλων Δυνάμεων (στρατηγός Γρηγόριος Μπονάνος, αντιστράτηγος Ανδρέας Γαλατσάνος, αντιναύαρχος Πέτρος Αραπάκης και αντιπτέραρχος Αλέξανδρος Παπανικολάου) διατύπωσαν την επιτακτική ανάγκη παράδοσης της διακυβέρνησης στους πολιτικούς. Η απόφαση αυτή κοινοποιήθηκε στον Ιωαννίδη, ο οποίος δεν πρόβαλε αντίσταση.

Στις 2 το μεσημέρι, σημαίνουσες πολιτικές προσωπικότητες της προδικτατορικής περιόδου κλήθηκαν σε σύσκεψη. Παρόντες ήταν οι Παναγιώτης Κανελλόπουλος (ΕΡΕ) και Γεώργιος Μαύρος (Ένωση Κέντρου), καθώς και οι Ευάγγελος Αβέρωφ, Σπύρος Μαρκεζίνης, Γεώργιος Αθανασιάδης-Νόβας, Στέφανος Στεφανόπουλος, Πέτρος Γαρουφαλλιάς και Ξενοφών Ζολώτας. Η δικτατορία είχε ήδη ουσιαστικά καταρρεύσει.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Αρχικά, συμφωνήθηκε ο σχηματισμός κυβέρνησης υπό τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο. Ωστόσο, ο Ευάγγελος Αβέρωφ, υποστηρικτής της λύσης Καραμανλή, επικοινώνησε άμεσα με τον αυτοεξόριστο στο Παρίσι πρώην πρωθυπουργό. Στις 6:30 το απόγευμα, η εντολή στον Κανελλόπουλο ανακλήθηκε.

Η επιστροφή του Καραμανλή και η ορκωμοσία της Εθνικής Ενότητας

Στις 8 το βράδυ, η σύσκεψη επανελήφθη, επικυρώνοντας την απόφαση για την ανάληψη της διακυβέρνησης από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Με προσωπική παρέμβαση του Προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας, Βαλερί Ντ’ Εστέν, ο Καραμανλής επέστρεψε εσπευσμένα στην Ελλάδα. Αφίχθη στο αεροδρόμιο του Ελληνικού στις 2 το πρωί της 24ης Ιουλίου, όπου έγινε δεκτός από ένα τεράστιο και ενθουσιώδες πλήθος, που τον υποδέχτηκε ως ελευθερωτή.

Η άφιξη Καραμανλή στο αεροδρόμιο του Ελληνικού.

Στις 4 το πρωί, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ορκίστηκε πρωθυπουργός από τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος Σεραφείμ, παρουσία του στρατηγού Φαίδωνα Γκιζίκη, σηματοδοτώντας και επίσημα την έναρξη της Μεταπολίτευσης.

Τα πρώτα βήματα της Δημοκρατίας

Το μεσημέρι της ίδιας ημέρας ορκίστηκε το πρώτο κλιμάκιο της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας, αποτελούμενο από πολιτικά πρόσωπα της δεξιάς και του κέντρου. Ο Καραμανλής, συνετά, απέφυγε την ένταξη πολιτικών της Αριστεράς αρχικά, προκειμένου να μην προκαλέσει τους σκληροπυρηνικούς χουντικούς που παρέμεναν σε καίριες θέσεις. Η σύνθεση του υπουργικού συμβουλίου ολοκληρώθηκε στις 26 Ιουλίου.

Άμεσα ανακοινώθηκαν τα πρώτα μέτρα για την αποκατάσταση του δημοκρατικού πολιτεύματος: κατάργηση του στρατοπέδου της Γυάρου, απόλυση όλων των κρατουμένων, αμνήστευση πολιτικών αδικημάτων και απόδοση της ιθαγένειας σε όσους την είχαν στερηθεί. Οι άμεσες επιδιώξεις της νέας κυβέρνησης περιλάμβαναν την αποκατάσταση της δημοκρατικής ομαλότητας, τη διαμόρφωση κλίματος εθνικής ενότητας, την αποδιοργάνωση του πλέγματος εξουσίας της δικτατορίας, την αποκατάσταση του πολιτικού ελέγχου στο στράτευμα, την προετοιμασία για τη διενέργεια εκλογών και φυσικά, την αντιμετώπιση της κρίσης στην Κύπρο.

Η 23η Ιουλίου 1974 αποτελεί έτσι μια ημερομηνία-ορόσημο, όχι μόνο για την πτώση μιας σκοτεινής περιόδου, αλλά και για την αρχή μιας νέας εποχής για την Ελλάδα.