Ένα μυστικό χιλιετιών: Ο λόγος που ο Πιέτρο Παρολίν δε θα πάρει το όνομα Πέτρος και το διαφορετικό όνομα που έχει κάθε Πάπας

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η αλλαγή ονόματος αποτελεί μία από τις πρώτες και πιο συμβολικές πράξεις που πραγματοποιεί ένας νέος Πάπας ως επικεφαλής της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Αυτή η πρακτική, που καθιερώθηκε κατά τον πρώιμο Μεσαίωνα, μπορεί να παίξει κρίσιμο ρόλο στον καθορισμό του ύφους και του χαρακτήρα της παποσύνης του. Αν και δεν υπάρχει δογματικός λόγος που να επιβάλει την αλλαγή ονόματος, έχει πλέον καθιερωθεί ως αναπόσπαστο κομμάτι της διαδικασίας εκλογής.

Ο Άγιος Πέτρος, ο πρώτος Πάπας και ένας από τους 12 αποστόλους, μετονομάστηκε από Σίμων σε Πέτρο από τον ίδιο τον Ιησού, αν και αυτό συνέβη πριν αναλάβει την ηγεσία της Εκκλησίας. Ωστόσο, χρειάστηκαν περίπου 500 χρόνια για να γίνει η αλλαγή ονόματος παράδοση για τους πάπες, με τον Ιωάννη Β’ (533-535) να είναι ο πρώτος που το εισήγαγε. Ο Μερκούριος, όπως ονομαζόταν πριν την εκλογή του, αποφάσισε να αλλάξει το όνομά του, θεωρώντας το υπερβολικά συνδεδεμένο με τον παγανιστικό θεό Ερμή.

Τον 10ο αιώνα, ο Πέτρος Κανεπανόβα ήταν ο επόμενος που υιοθέτησε νέο όνομα, επιλέγοντας να ονομαστεί Ιωάννης ΙΔ’, αποφεύγοντας τον τίτλο Πέτρος Β’. Σύμφωνα με τον Λίαμ Τεμπλ, επίκουρο καθηγητή Ιστορίας του Καθολικισμού στο Πανεπιστήμιο του Ντάραμ, η πράξη αυτή είχε ως στόχο να τιμήσει την παράδοση και να αποτρέψει τη χρήση του ονόματος του Πέτρου, του ιδρυτή της Εκκλησίας.

Μετά τον 10ο αιώνα, η αλλαγή ονόματος έγινε συνήθης πρακτική. Νεοεκλεγέντες πάπες από χώρες όπως η Γαλλία και η Γερμανία συχνά επιλέγουν ονόματα που ακούγονται πιο ιταλικά, ακολουθώντας το παράδειγμα των προκατόχων τους. Παρά την καθιέρωση αυτής της παράδοσης, υπήρξαν εξαιρέσεις όπως ο Μάρκελλος Β’ και ο Αδριανός ΣΤ’, που διατήρησαν τα βαπτιστικά τους ονόματα τον 16ο αιώνα. Σήμερα, η αλλαγή ονόματος παραμένει ένα έθιμο με ισχυρούς συμβολισμούς, συνδέοντας την παποσύνη με αιώνες ιστορίας και παράδοσης.

Το όνομα που παίρνει ο Πάπας και… τα απαγορευμένα

Κάθε παπικό όνομα φέρει το δικό του ιστορικό βάρος και είναι συχνά συνδεδεμένο με τα επιτεύγματα ή τις αποτυχίες προηγούμενων παπών ή αγίων που το έφεραν. «Η σύνδεση με ονόματα προκατόχων που πέρασαν κρίσεις, ενέπνευσαν μεταρρυθμίσεις ή υπήρξαν ιδιαίτερα δημοφιλείς, μπορεί συχνά, αν και όχι πάντα, να παίζει ρόλο στην επιλογή ενός ονόματος», δήλωσε ο Τεμπλ στο CNN. Για παράδειγμα, ο πάπας Φραγκίσκος επέλεξε το όνομά του προς τιμήν του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης, γνωστού για την αγάπη του για την ειρήνη και τη φύση, τη φροντίδα των φτωχών και τη συνεργασία μεταξύ των διαφορετικών ρευμάτων της Εκκλησίας. Οι συνδέσεις αυτές καθόρισαν τις προτεραιότητες του παπικού του έργου. Ο προκάτοχός του, πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ’, επέλεξε το όνομά του για να δείξει τη δέσμευσή του στην ειρήνη και τη συμφιλίωση, τιμώντας τον Άγιο Βενέδικτο και τον πάπα Βενέδικτο ΙΕ’, που υπηρέτησε κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, σύμφωνα με τον Τεμπλ.

Ένα όνομα που ο νέος πάπας είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν θα επιλέξει είναι το «Πέτρος». Ο λόγος είναι διττός: αφενός, από σεβασμό προς τον πρώτο πάπα, τον Άγιο Πέτρο τον Απόστολο, και, αφετέρου, λόγω μιας παλαιάς προφητείας που υποστηρίζει ότι ο «Πέτρος Β’» θα είναι ο τελευταίος πάπας στην ιστορία. Παράλληλα, υπάρχουν και άλλα ονόματα που, αν και δεν απαγορεύονται, θεωρούνται λιγότερο πιθανές επιλογές εξαιτίας των ιστορικών συνδέσεών τους με προηγούμενους αμφιλεγόμενους πάπες.

Για παράδειγμα, το όνομα «Ουρβανός» δύσκολα θα επιλεγεί, καθώς συνδέεται με τον Ουρβανό Η’, που ξεκίνησε τη δίκη του Γαλιλαίου Γαλιλέι—μια πράξη που θα μπορούσε να προκαλέσει αρνητικές αντιδράσεις, ειδικά στο σύγχρονο πλαίσιο της συζήτησης για την επιστήμη και τη θρησκεία. Εξίσου αμφιλεγόμενο είναι το όνομα «Πίος», επειδή θυμίζει τον Πίο ΙΒ’, του οποίου ο ρόλος κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο δέχεται αυξανόμενη κριτική τα τελευταία χρόνια.

Από την άλλη πλευρά, αν ο επόμενος πάπας επιδιώξει να συνεχίσει το μεταρρυθμιστικό έργο, ίσως προτιμήσει ονόματα με θετικούς ιστορικούς συνειρμούς. Ονόματα όπως «Λέων», που παραπέμπει στον Λέοντα ΙΓ’, γνωστό για τη δέσμευσή του σε θέματα κοινωνικής δικαιοσύνης, ή «Αθώος», που θυμίζει τον Αθώο ΙΓ’, ο οποίος προσπάθησε να εξαλείψει τη διαφθορά, θα μπορούσαν να θεωρηθούν κατάλληλες επιλογές. Αν ο νέος πάπας προέρχεται από τον παγκόσμιο Νότο, όπως ο πάπας Φραγκίσκος, ίσως επιλέξει ένα όνομα που είχαν πρώιμοι μη Ιταλοί πάπες, όπως «Γελάσιος», «Μιλτιάδης» ή «Βίκτωρ», όλοι με καταγωγή από την Αφρική, όπως σημειώνει ο καθηγητής Τεμπλ.

Στην ιστορία της Καθολικής Εκκλησίας, 44 παπικά ονόματα έχουν χρησιμοποιηθεί μόνο μία φορά, με πιο πρόσφατο παράδειγμα το μοναδικό όνομα του πάπα Φραγκίσκου. Η απόφασή του να επιλέξει ένα ανεπανάληπτο όνομα είχε, σύμφωνα με τον Τεμπλ, «τεράστιες ιστορικές συνέπειες», καθώς ήταν ο πρώτος πάπας μετά από περίπου 1.100 χρόνια που το έκανε αυτό, με τον τελευταίο να είναι ο πάπας Λάνδος τον 10ο αιώνα. Το όνομα «Ιωάννης» παραμένει το πιο δημοφιλές, με 21 πάπες να το έχουν επιλέξει, αν και η τελευταία χρήση του ήταν από τον Ιωάννη ΚΓ’, λόγω ενός ιστορικού λάθους στην αρίθμηση. Τα ονόματα «Γρηγόριος» και «Βενέδικτος» ακολουθούν σε δημοτικότητα, με 16 και 15 χρήσεις αντίστοιχα, ενώ τα «Αθώος» και «Λέων» έχουν χρησιμοποιηθεί 13 φορές. (Σημειωτέον, ο Βενέδικτος Ι’ θεωρήθηκε αντίπαπας και αφαιρέθηκε από την αρίθμηση).

Όταν οι καρδινάλιοι συγκεντρωθούν στην Καπέλα Σιστίνα για να εκλέξουν τον νέο πάπα, η διαδικασία θα ολοκληρωθεί με την παραδοσιακή ανακοίνωση. Ο λευκός καπνός από την καπνοδόχο της Καπέλα Σιστίνα θα σηματοδοτήσει την εκλογή, ενώ οι καμπάνες του Αγίου Πέτρου θα χτυπήσουν για να ενημερώσουν τον κόσμο. Ο αρχιδιάκονος καρδινάλιος θα βγει στο κεντρικό μπαλκόνι της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου και, συνοδευόμενος από δύο ιερείς, θα αναγγείλει το ιστορικό «Habemus Papam» («Έχουμε πάπα»). Στην ίδια ανακοίνωση θα αποκαλύψει το νέο παπικό όνομα, μαζί με τα βαπτιστικά ονόματα του εκλεγμένου, μεταφρασμένα στα λατινικά, ενώ το επώνυμό του θα παραμείνει στη μητρική του γλώσσα. Για παράδειγμα, όταν εξελέγη ο πάπας Φραγκίσκος το 2013, τα βαπτιστικά του ονόματα «Χόρχε Μάριο» ανακοινώθηκαν ως «Γεώργιος Μάριος», ενώ το επώνυμό του «Μπεργκόλιο» παρέμεινε αμετάφραστο. Το παπικό του όνομα, «Φραγκίσκος», αποτέλεσε την τελευταία λέξη της διακήρυξης, σύμφωνα με την παράδοση.