Σαν σήμερα 18 Νοεμβρίου 1916: Αρχίζουν τα «Νοεμβριανά» – Η αθηναϊκή «νύχτα των κρυστάλλων» – Ο Εθνικός Διχασμός

Θυμηθείτε επίσης την τραγωδία στη Σερβία με11 νεκρούς από κατάρρευση οροφής σε σιδηροδρομικό σταθμό 

Ο διχασμός μεταξύ των υποστηρικτών της ουδετερότητας και της συμμαχίας με την Αντάντ ήταν εμφανής και εκδηλώθηκε με τον χειρότερο τρόπο: όταν οι πρώτοι σύμμαχοι προσέλκυσαν στο πλευρό τους τον βασιλιά Κωνσταντίνο Α’, ο οποίος επιθυμούσε να έχει τον πρώτο και τελευταίο λόγο στη χάραξη της εθνικής στρατηγικής στα εξωτερικά, επηρεασμένος από τον τρόπο διοίκησης του κουνιάδου του, Γερμανού Κάιζερ Γουλιέλμου Β’.

Ο Κωνσταντίνος, έχοντας επίγνωση της στρατιωτικής ισχύος της Γερμανίας (είχε, άλλωστε, φοιτήσει σε γερμανική στρατιωτική ακαδημία), υποστήριζε την ουδετερότητα, ώστε η Ελλάδα να αφομοιώσει τις πρόσφατα κερδισμένες βαλκανικές περιοχές.

Στο πλευρό των “Αντατικών” οπαδών, κυρίαρχη προσωπικότητα ήταν ο πρώην πρωθυπουργός, Ελευθέριος Βενιζέλος, που θεωρούσε πως η Ελλάδα όφειλε να ταχθεί στο πλευρό των ισχυρότερων ναυτικών δυνάμεων της Μεσογείου, ειδικά τώρα που η ήττα της Σερβίας είχε φέρει τις μεραρχίες των Κεντρικών Αυτοκρατοριών στα σύνορα της Μακεδονίας. Ο Βενιζέλος ήταν δεκτικός αναλογιζόμενος τα ανταλλάγματα που θα ελάμβανε η χώρα στη Μικρά Ασία (τις ίδιες περιοχές έταζαν βέβαια και στην Ιταλία, την ίδια περίοδο για τους ίδιους λόγους).

Ωστόσο, τα γεγονότα δεν άργησαν να τους ξεπεράσουν. Τον Σεπτέμβριο του 1915, η Βουλγαρία προσχώρησε στο στρατόπεδο των Κεντρικών Αυτοκρατοριών και στρατεύτηκε εναντίον της Σερβίας. Τον ίδιο μήνα, ο Βενιζέλος κινητοποίησε τα στρατεύματα στη Βόρεια Ελλάδα και προσκάλεσε τις δυνάμεις της Entente να προστατέψουν τη Θεσσαλονίκη, παρέχοντας βοήθεια στους Σέρβους.

Σύντομα, οι στόλοι της Βρετανίας και της Γαλλίας κατέπλευσαν στα ελληνικά παράλια, ενώ μια στρατιωτική δύναμη υπό τον Γάλλο στρατηγό Σαράιγ (Maurice Paul Emmanuel Sarrail) αποβιβάστηκε στη Θεσσαλονίκη και οργάνωσε στρατόπεδο. Αν και η Ελλάδα είχε διχαστεί, η κυβέρνηση στην Αθήνα επέμενε να τηρεί στάση αναμονής, με την ελπίδα ότι η εκφρασμένη ουδετερότητα θα την διατηρούσε εκτός πολέμου.

Το ζήτημα απέκτησε πολιτειακές διαστάσεις όταν ο Βενιζέλος, αν και είχε εξασφαλίσει ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή, απολύθηκε από τη θέση του πρωθυπουργού από τον Κωνσταντίνο. Σε αντίδραση, οι Φιλελεύθεροι μποϊκοτάρισαν τις εκλογές του Δεκεμβρίου. Ωστόσο, οι Γερμανοί ενίσχυσαν τους Βουλγάρους, και τον Μάιο του 1916 προήλασαν στη Μακεδονία, καταλαμβάνοντας το οχυρό Ρούπελ, το οποίο, σύμφωνα με διαταγές του Γενικού Επιτελείου στην Αθήνα, παραδόθηκε χωρίς αντίσταση.

Η παράδοση του Ρούπελ και οι επιθετικές ενέργειες των Βουλγάρων στη Μακεδονία κατά του ελληνικού πληθυσμού ώθησαν τον Βενιζέλο να πείσει τους πρεσβευτές της Αντάντ να τον υποστηρίξουν στην οργάνωση μιας προσωρινής κυβέρνησης στη Θεσσαλονίκη. Αυτό πραγματοποιήθηκε στα τέλη του καλοκαιριού του 1916, με τη συμμετοχή αρκετών επιφανών πολιτικών και στρατιωτικών που θα συνέβαλλαν στην οργάνωση ενός νέου ελληνικού στρατού για να συμμετάσχει στις επιχειρήσεις κατά των Γερμανο-Βουλγάρων.