Καθαρά Δευτέρα: Τι σημαίνει, γιατί πετάμε χαρταετό και τι τρώμε
Η Καθαρά Δευτέρα είναι μία από τις πιο σημαντικές ημέρες του χρόνου και κουβαλά, μαζί της, ορισμένα έθιμα, για τα οποία σίγουρα θα έχετε πάντα αναρωτηθεί, πώς έχουν καθιερωθεί, όπως το γιατί πετάμε χαρταετό και τα κλασικά εδέσματα, ενώ σημασία έχει να μάθουμε και τι σημαίνει. Δείτε, επίσης, τι καιρό θα κάνει σήμερα (2/3).
Σύμφωνα με το ορθόδοξο χριστιανικό εορτολόγιο η Καθαρά Δευτέρα είναι η πρώτη μέρα μετά από την τελευταία Κυριακή των Απόκριων και η πρώτη μέρα της Μεγάλης Σαρακοστής, αλλά και της ονομαζόμενης Καθαρής Εβδομάδας. Η Καθαρή Δευτέρα είναι αφιερωμένη στην αυστηρή νηστεία και γιορτάζεται μαζί με τα Κούλουμα.
Σύμφωνα με την «Έκθεσιν της Βασιλείου Τάξεως» Κωνσταντίνου του Πορφυρογέννητου, την μέρα αυτή στην αίθουσα Μαγναύρα των Βυζαντινών ανακτόρων κηρυσσόταν από τον αυτοκράτορα η έναρξη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.
Με την Καθαρά Δευτέρα αρχίζουν οι μέρες της Σαρακοστής για την Ορθόδοξη εκκλησία, ενώ ταυτόχρονα σηματοδοτεί το τέλος των Αποκριών. Επίσης Καθαρά Δευτέρα ονομάστηκε έτσι γιατί οι Χριστιανοί “καθαρίζονταν” πνευματικά και σωματικά. Είναι μέρα νηστείας αλλά και μέρα αργίας για τους Χριστιανούς. Η νηστεία διαρκεί για 40 μέρες, όσες ήταν και οι μέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο.
VIRAL
Την Καθαρή Δευτέρα κατά το έθιμο τρώμε λαγάνα (άζυμο ψωμί που φτιάχνεται μόνο αυτή την μέρα), αλλά και άλλα νηστίσιμα όπως ταραμά, λαχανικά, χαλβά, θαλασσινά, ελιές και φασουλάδα χωρίς λάδι. Αυτή την μέρα πετάμε και τον χαρταετό.
Απαραίτητα στοιχεία της αποκριάς θεωρούνται τα κούλουμα και ο χαρταετός.
Οι καρναβαλικές εκδηλώσεις τελειώνουν με τα κούλουμα και το πέταγμα του χαρταετού.
Με τον όρο κούλουμα, εννοούμε τη μαζική έξοδο του κόσμου στην ύπαιθρο και τον εορτασμό της Καθαρής Δευτέρας έξω στην φύση.
Τα κούλουμα είναι γνωστά και σαν κούλουμπα, κούμουλες, κουμουλάθες ή κούμουλα.
Σύμφωνα με τον κορυφαίο λαογράφο Νικόλαο Πολίτη η προέλευση της λέξης είναι λατινική, από το cumulus που εκτός από την σημασία του σωρού, σημαίνει και την αφθονία, το περίσσευμα, το πέρας, αλλά και τον επίλογο. Στην συνείδηση του κόσμου τα κούλουμα είναι ένα λαϊκό πανηγύρι που γιορτάζεται στην ύπαιθρο.
Η γιορτή της Καθαρής Δευτέρας θεωρείται ο επίλογος των βακχικών εορτών της αποκριάς, οι οποίες ουσιαστικά αρχίζουν την Τσικνοπέμπτη και τελειώνουν την Καθαρά Δευτέρα.
Γιατί πετάμε χαρταετό;
Ένα από τα πιο γνωστά έθιμα το οποίο περνά από γενιά σε γενιά είναι και αυτό του πετάγματος του χαρταετού. Ολοι λίγο ή πολύ έχουν πετάξει την Καθαρά Δευτέρα (κυρίως) έναν χαρταετό της αρεσκείας τους. Λίγοι όμως γνωρίζουν γιατί πετάμε αετό αυτή τη μέρα, πώς ξεκίνησε το έθιμο.
Ο χαρταετός που πετάμε την Καθαρά Δευτέρα, δεν είναι απλώς ένα ακόμα παιχνίδι, που ίπταται στον αέρα εδώ και χιλιάδες χρόνια. Σύμφωνα με αρχαίες θεωρίες το πέταγμα υποδηλώνει την ανάταση, την κάθαρση της ψυχής μετά το διονυσιακό ξεφάντωμα της Αποκριάς.
Δείτε επίσης: Αντιμέτωπος με τον κοροναϊό πασίγνωστος συγγραφέας
Ως χριστιανική θεώρηση το πέταγμα του αετού συμβολίζει το ανθρώπινο πνεύμα που είναι πλασμένο για να πετά στα ουράνια και με αυτόν τον τρόπο είναι σα να ερχόμαστε πιο κοντά στον Θεό.
Πατρίδα του είναι η μακρινή Ανατολή. Η ιστορία του χαρταετού έχει βαθιές ρίζες στην αρχαία Κίνα ξεπερνώντας τα 2.400 χρόνια ζωής. Αρχικά, βέβαια, υλικό κατασκευής των χαρταετών δεν υπήρξε το χαρτί, αλλά το ξύλο. Οι λαοί της Ανατολής χρησιμοποιούσαν τους χαρταετούς σε μαγικές τελετές, θρησκευτικές εκδηλώσεις και σε τελετουργίες για τον εξορκισμό του κακού. Πίστευαν ότι όσο ψηλότερα ανεβεί ο αετός τόσο πιο τυχεροί θα είναι.
Ο αυτοκράτορας της Κίνας Γουέν Χσουν έκανε πειράματα πτήσεων με αετούς φτιαγμένους από μπαμπού, χρησιμοποιώντας για επιβάτες τους κρατούμενούς του. Οι τυχεροί που επιζούσαν κέρδιζαν την ελευθερία τους.
Μια από τις πιο εντυπωσιακές γιορτές με χαρταετούς που ‘‘χορεύουν’’ στους αιθέρες πραγματοποιείται εδώ και χιλιάδες χρόνια στη Βόρεια Ινδία, για την υποδοχή της άνοιξης, με εντυπωσιακές τελετές που έχουν τις ρίζες τους στην ινδουιστική μυθολογία. Για τον ίδιο λόγο, στη Λαχώρη του Πακιστάν κάθε Φεβρουάριο γίνονται πανηγυρικές εκδηλώσεις, που επανα- φέρουν στη μνήμη παγανιστικές συνήθειες του παρελθόντος.
Και στην αρχαιότητα
Αλλά και στην ελληνική αρχαιότητα, ο χαρταετός δεν ήταν άγνωστος. Αναφέρεται ότι ο αρχιμηχανικός Αρχύτας του Τάραντα -4ος αι. π. Χ.- χρησιμοποίησε στην αεροδυναμική του τον αετό, ενώ υπάρχει και ελληνικό αγγείο της κλασικής εποχής με παράσταση κόρης, η οποία κρατά στα χέρια της μια μικρή λευκή σαΐτα (είδος αετού) με το νήμα της, έτοιμη να την πετάξει.
Πιθανότατα βέβαια, τα πειράματα ή τα παιχνίδια των Αρχαίων Ελλήνων με τους “αετούς” θα πρέπει να γίνονταν με πανί τουλάχιστον ως το Μεσαίωνα, καθώς η χώρα μας δεν διέθετε σε αφθονία το χαρτί.
Πολύ αργότερα ο Μάρκο Πόλο γυρίζοντας από τα ταξίδια του, φέρνει το χαρταετό στην Ευρώπη του Μεσαίωνα, όπου τον περιγράφει και για τις επικίνδυνες επανδρωμένες πτήσεις του.
Τα νεότερα χρόνια, πολλές λεπτομέρειες για την παρουσία του χαρταετού στη Γηραιά Ήπειρο έχουμε το 1450 στη Γερμανία και το 1606 στην Ισπανία. Στη δεύτερη περίπτωση, ένας κληρικός αναφέρει στο ημερολόγιό του ότι χρησιμοποιούσαν τον χαρταετό σαν παιχνίδι χαράς την ημέρα του Πάσχα.
Ακολουθούν οι χρόνοι της επιστημονικής χρησιμοποίησης των χαρταετών (ή και υφασματαετών) ώσπου το 1752 στην Αμερική ο Βενιαμίν Φραγκλίνος εκτέλεσε το διάσημο πείραμά του, διαπιστώνοντας με τεχνητό αετό τον ηλεκτρισμό της ατμόσφαιρας και του κεραυνού, οπότε και κατασκεύασε το αλεξικέραυνο. Το 1880 ο Αυστραλός Hargrave σχεδίασε έναν τεράστιο αετό για μετεωρολογικές παρατηρήσεις.
Υπάρχει προφορική παράδοση που αγγίζει τα όρια του μύθου, ότι τη μεγάλη γέφυρα του Νιαγάρα την άρχισαν, ρίχνοντας απέναντι με χαρταετό το πρώτο σχοινί.
Ο Χαρταετός έφθασε στην Ελλάδα πρώτα από τα λιμάνια Ανατολής (Σμύρνη-Χίο-Κωνσταντινούπολη), τα λιμάνια της Επτανήσου, της Σύρας, των Πατρών και ακολούθησαν τα αστικά κέντρα, όπου μπορούσε κανείς να αγοράσει σπάγκο και χρωματιστό χαρτί. Η κατασκευή ενός χαρταετού σήμερα είναι σχετικά εύκολη υπόθεση καθώς υπάρχουν όλα τα τεχνικά μέσα.
Τι τρώμε;
Η Καθαρά Δευτέρα, η πρώτη ημέρα της Μεγάλης Σαρακοστής, και η παράδοση επιβάλλει ένα τραπέζι γεμάτο με νηστίσιμα εδέσματα. Θαλασσινά, λαγάνα, χαλβάς, ταραμοσαλάτα, ντολμαδάκια γιαλαντζί, ελιές, τουρσιά και όσπρια κάνουν τα Κούλουμα νόστιμα και τη Σαρακοστή να προβλέπεται λαχταριστή Το Μαμα Πεινάω σας εύχεται Καλά Κούλουμα και σας συμβουλεύει πώς να επιλέξετε τα υλικά για το σαρακοστιανό τραπέζι.
Ταραμάς: Για λόγους νοστιμιάς και ποιότητας είναι προτιμότερο να φτιάξουμε τη δική μας σπιτική ταραμοσαλάτα ή και διάφορους άλλους μεζέδες με βάση τον ταραμά. Προτιμάμε να αγοράσουμε λευκό ταραμά που είναι ποιοτικά ανώτερος από τον ροζ και χωρίς χρωστικές ουσίες. Πρέπει να έχει ευχάριστη και όχι έντονη οσμή και χρώμα ομοιόμορφο που κυμαίνεται από το λευκό ως και το ανοιχτό καστανό. Καλό είναι να αποφύγουμε τον λεγόμενο ταραμοπολτό ο οποίος είναι αναμεμειγμένος με αμυλούχες ουσίες.
Θαλασσινά και όστρακα: Τα φρέσκα όστρακα και κυρίως τα θαλασσινά έχουν απίστευτη γεύση και σημαντική διατροφική αξία. Ωστόσο είναι αρκετά ευπαθή και θα πρέπει να προσέξουμε πολύ καλά πώς τα επιλέγουμε. Το χταπόδι, οι σουπιές, τα θράψαλα και τα καλαμάρια πρέπει να έχουν δέρμα συμπαγές, ελαστικό και γυαλιστερό, με τις βεντούζες και τα πλοκάμια τους να είναι αρκετά σκληρά, και φυσικά να μυρίζουν θάλασσα. Οι αστακοί, οι γαρίδες, οι καραβίδες και τα καβούρια θα πρέπει να είναι ζωντανά, δηλαδή να κινούν τα πόδια και τις κεραίες τους, να έχουν γυαλιστερό κέλυφος, χωρίς μαύρες κηλίδες στο κεφάλι τους ή μελανά σημεία και να ευωδιάζουν θάλασσα. Τα διάφορα οστρακοειδή, δηλαδή μύδια, στρείδια, γυαλιστερές και κυδώνια, είναι απαραίτητο να είναι ζωντανά που σημαίνει να διατηρούν κλειστό το κέλυφός τους ή ελάχιστα ανοιχτό. Τέλος, όσοι απο εμάς προτιμήσουμε να αγοράσουμε αχινούς θα πρέπει να κινούν τα αγκάθια τους δηλαδή να είναι κι αυτοί ζωντανοί με χαρακτηριστική θαλασσινή μυρωδιά. Αν προτιμήσουμε κατεψυγμένα θαλασσινά και όστρακα, είναι σημαντικό για λόγους υγιεινής και ασφάλειας να διαλέξουμε προϊόντα που διατηρούνται σε καταψύκτη σε -18ο C, είναι συσκευασμένα και φέρουν υγειονομική σφραγίδα. Επιπλέον, ελέγχουμε αν αναγράφεται στη συσκευασία τους η επωνυμία και η διεύθυνση του παρασκευαστή, το καθαρό βάρος του προϊόντος, η ημερομηνία συσκευασίας και λήξης καθώς και οι συνθήκες συντήρησης.
Χαλβάς: Την τιμητική του στο σαρακοστιανό τραπέζι έχει ο χαλβάς και ιδιαίτερα αυτός που παρασκευάζεται από ταχίνι. Στην αγορά κυκλοφορούν αρκετοί συσκευασμένοι αλλά και χύμα. Αν προτιμήσουμε συσκευασμένο, προσέχουμε ιδιαίτερα την ημερομηνία συσκευασίας του και λήξης. Αν αγοράσουμε χύμα χαλβά, τον προμηθευόμαστε από κατάστημα τροφίμων όπου πωλείται καλυμμένος με πλαστική μεμβράνη και τοποθετημένος σε δροσερό και σκιερό μέρος, χωρίς να έχει αλλοιωθεί η υφή και το χρώμα του.
Λαγάνα: Το ψωμί της Καθαράς Δευτέρας αποτελεί βασικό σαρακοστιανό έδεσμα. Μια έρευνα αγοράς είναι πάντα αναγκαία. Είναι προτιμότερο να φτιάξουμε τη δική μας λαγάνα, αν ωστόσο δεν έχουμε χρόνο ή διάθεση για μαγειρική αγοράζουμε τη λαγάνα από φούρνο και όχι πρατήριο άρτου. Η καλή λαγάνα πρέπει είναι ξεροψημένη και όχι μαλακή.
0 ΣΧΟΛΙΑ