5 βιβλία που μιλούν για την Μικρασιατική Καταστροφή και αξίζει να διαβάσεις
Με αφορμή την σημερινή μέρα 14 Σεπτεμβρίου 2022, που σηματοδοτεί τα 100 χρόνια από την Μικρασιατική Καταστροφή, το Athensmagazine.gr, παρουσιάζει βιβλία εμπνευσμένα από την Μικρά Ασία, την καταστροφή και την Προσφυγιά, που αξίζει να διαβάσεις.
Χαμένος παράδεισος- Σμύρνη 1922
Συγγραφέας: Giles Milton
Ο “Χαμένος παράδεισος” είναι μια δυνατή ιστορία καταστροφής, ηρωισμού και επιβίωσης, ειπωμένο με τον ξεχωριστό λόγο που κατέστησε τον Γκάιλς Μίλτον, επιτυχημένο δημοσιογράφο και συγγραφέα. Ξετυλίγεται μέσα από τις αναμνήσεις επιζώντων, πολλοί απ’ τους οποίους μιλάνε για πρώτη φορά δημόσια, και τις μαρτυρίες εκείνων που βρέθηκαν στη δίνη μιας από τις μεγαλύτερες καταστροφές της σύγχρονης ιστορίας. Στις 9 Σεπτεμβρίου 1922, το τουρκικό ιππικό μπήκε στη Σμύρνη, την πιο πλούσια και κοσμοπολίτικη πόλη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στην πόλη υπήρχε διάχυτος ο φόβος ότι ο νικηφόρος πια τουρκικός στρατός θα ξεσπούσε με παράφορο μένος στους κατοίκους της Σμύρνης. Η πραγματικότητα όμως διέψευσε και την πιο δυσοίωνη πρόβλεψη. Αυτό που συνέβη τις επόμενες δύο εβδομάδες έχει καταγραφεί ως ένα απ’ τα πιο φρικτά δράματα στην ιστορία του εικοστού αιώνα, το δράμα του ξεριζωμού χιλιάδων προσφύγων, των οποίων το αίμα κυλάει στις φλέβες πολλών σύγχρονων ελληνικών οικογενειών. Σχεδόν δύο εκατομμύρια άνθρωποι έπεσαν θύματα μιας τρομακτικής, σε βιαιότητα και έκταση, καταστροφής.
VIRAL
Η ιστορία ενός στρατιώτη (1918-1922)
Συγγραφέας: Χρήστος Καραγιάννης
Αναρίθμητα είναι τα προσωπικά ημερολόγια και οι αναμνήσεις πρωταγωνιστών και αφανών πολεμιστών της περιόδου 1918-1922, τότε που η χώρα μας τάσσεται στο πλευρό των Συμμάχων (Αντάντ), παίζει κορυφαίο ρόλο στο Μακεδονικό μέτωπο εναντίον των Βουλγάρων και των Γερμανών (1918), εκστρατεύει στην Ουκρανία (1919), υποστηρίζοντας γαλλικές δυνάμεις προς ανάσχεση του Μπολσεβικισμού, εγκαθίσταται στη Μικρά Ασία (1919-1920), από όπου εξορμά υπέρ “της Ελλάδας των πέντε θαλασσών και των δύο ηπείρων” (1920-1921), με κατάληξη την καταστροφή της Σμύρνης (1922). Δεν έχουμε άμεσες μαρτυρίες για το σύνολο εκείνων των αγώνων. Λείπουν οι περιγραφές όλης εκείνης της περιόδου από τον ίδιο στρατευμένο. Λείπουν οι λεπτομέρειες της καθημερινότητας των στρατοπέδων, των κοινωνικών και πολιτικών εξελίξεων, οι οποίες πάντως καθόρισαν εκείνο το παρόν, αλλά και το μέλλον του τόπου. Μοναδική εξαίρεση -ως σήμερα- το Ημερολόγιο του Χρήστου Καραγιάννη. Ελάχιστες οι πληροφορίες για αυτόν τον αυτοδίδακτο γραμματιζούμενο. Γνωστό το έτος της γέννησής του, άγνωστος ο βίος του μετά την αποστράτευσή του το 1922, άγνωστος ο τόπος και ο χρόνος της συγγραφής του Ημερολογίου του, το οποίο κυκλοφόρησε πολυγραφημένο (και κατ’ ουσία δυσανάγνωστο) μετά το 1970. Άξιο θαυμασμού το ανεπιτήδευτο της γραφής, ενόχληση η περιττολογία για δευτερεύοντα και ασήμαντα περιστατικά, που διασπούν την ενότητα του κειμένου.
Η επιλογή του Φίλιππου Δρακονταειδή ήταν να εξασφαλίσει τη ροή της αφήγησης, να διευκρινήσει σε υποσημειώσεις ουσιώδεις λεπτομέρειες της εποχής, να επιβεβαιώσει τα γεγονότα χάρη στον Γιάννη Σκαρίμπα, που έλαβε μέρος στο Μακεδονικό μέτωπο (1918), να τα συνδυάσει με ξένες πηγές, όπως αυτή του Γάλλου Συνταγματάρχη Μπυζάκ, να τα οριοθετήσει μέσα από δημοσιεύσεις της Διοίκησης Ιστορίας Στρατού του Ελληνικού Γενικού Επιτελείου. Η έκδοση του Ημερολογίου του Χρήστου Καραγιάννη αποτελεί εκδοτικό γεγονός και είναι δυνατό να αποτελέσει αφορμή για επανεκτίμηση εκείνων των γεγονότων, που διαμόρφωσαν τις επιλογές της Ελλάδας ως τις μέρες μας. Ο Χρήστος Καραγιάννης, του Ιωάννη και της Παγώνας, γεννήθηκε το 1895. Κράτησε ημερολόγιο του στρατιωτικού του βίου, όπου βρίσκονται διάσπαρτες πληροφορίες για την οικογένειά του. Φαίνεται ότι μετά την αποστράτευσή του το 1923 εργάστηκε σε οικοδομές. Η αξία του ημερολογίου του είναι μοναδική. Δεν έχουμε στη διάθεσή μας άλλο κείμενο που να περιγράφει το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1918), την ελληνική εκστρατεία στην Ουκρανία κατά των Μπολσεβίκων (1919), την άφιξη ελληνικών στρατευμάτων στη Σμύρνη (1920), την πορεία προς τα βάθη της Μικρασίας ως την καταστροφή της Σμύρνης (1921-1922).
Ματωμένα χώματα
Συγγραφέας: Διδώ Σωτηρίου
“Πόλεμοι και ξανά πόλεμοι! Τι στο καλό θα βγάλει η μαγκούφα η εποχή μας και κοιλοπονάει τόσο άγρια;”
Μπήκε το κακό με τους Βαλκανικούς Πολέμους και άργησε να βγει. Χρόνια σπαρμένα με θυσίες, πολέμους και νεκρούς. Η Μικρασιατική εκστρατεία και η καταστροφή.
Η ιστορία του Μανώλη Αξιώτη, Μικρασιάτη αγρότη από τον Κιρκιντζέ. Άνθρωπος του μόχθου, δεμένος με τον τόπο του, το πατρικό του σπίτι, τους χωριανούς του. Ο άντρας που πάλεψε με κορμί και με ψυχή.
Στο Αμελέ Ταμπουρού, τα Τάγματα Εργασίας της Άγκυρας, το 1915.
Στο μέτωπο του Αφιόν Καραχισάρ το 1922.
Μια λεύτερη πατρίδα ονειρευόταν καθώς έσφιγγε τα δόντια και έλεγε:
“Ώρα μάχης, Αξιώτη, ώρα θυσίας. Δεν έχεις ελόγου σου κανένα πάρε δώσε με την πολιτική. Το χρέος σου κάνεις”.
Γνώρισε κακουχίες και στερήσεις, είδε βασανιστήρια και θανάτους, έζησε την αιχμαλωσία και την προσφυγιά, για να συλλογιστεί:
“Θηρίο είν’ ο άνθρωπος!”
Το μνημειώδες έργο της σύγχρονης ελληνικής πεζογραφίας που χαρακτηρίστικε “Βίβλος της σύγχρονης εξόδου του Μικρασιάτικου Ελληνισμού”.
Από το 1962 που πρωτοεκδόθηκαν μέχρι σήμερα τα “Ματωμνένα Χώματα” έχουν ξεπεράσει σε πωλήσεις τα 400.000 αντίτυπα.
Το βιβλίο έχει μεταφραστεί στις εξής γλώσσες: αγγλικά, βουλγαρικά, εσθονικά, γαλλικά, γερμανικά, ολλανδικά, ουγγρικά, ρώσικα, ρουμανικά, σερβικά, ισπανικά, ιταλικά, τουρκικά και κέλτικα βρετονικά.
Στην Τουρκία το βιβλίο είχε συγκλονιστική απήχηση.
Το καλό μπλε σερβίτσιο
Συγγραφέας: Ιφιγένεια Τέκου
ΣΜΥΡΝΗ 1913. Η Μαργή, πληροφοριοδότρια των Βρετανών, αισθάνεται τα δάχτυλα του Τούρκου διώκτη της να σφίγγουν τον λαιμό της, την ανάσα της να κόβεται. Η εντεκάχρονη κόρη της Διδώ, με τα παράξενα μάτια που όλοι τα κοροϊδεύουν και τα φοβούνται, τίθεται μαζί με τον αδελφό της υπό την προστασία του λεβαντίνου Έντουαρντ, συνεργάτη της Βρετανικής Μυστικής Υπηρεσίας. Εκείνος θα αντιληφθεί την ιδιαίτερη ευφυΐα της και θα αναλάβει να της προσφέρει, μέσα στα επόμενα χρόνια, όλα τα εφόδια που θα τη μετατρέψουν σε πολύτιμη κατάσκοπο, ενώ παράλληλα προσπαθεί να κρύψει το ανόσιο αίσθημα που γεννιέται για την προστατευόμενή του.
Η μέρα της φωτιάς και της καταστροφής θα σημαδέψει για πάντα τη Διδώ. Κουβαλώντας βαριές απώλειες στις αποσκευές της, θα πάρει τον δρόμο της προσφυγιάς, δημιουργώντας μια νέα ζωή στην Ελλάδα, σε έναν τόπο που ταλανίζεται από τα δικά του προβλήματα.
Ένα πιάτο που ράγισε στο ταξίδι για τη νέα πατρίδα θα υπενθυμίζει σε όλους πως ό,τι σπάει ξανακολλάει και ό,τι καταστρέφεται μπορεί να φτιαχτεί από την αρχή.
Ένα μυθιστόρημα πλημμυρισμένο από τους ηδονικούς αναστεναγμούς της Σμύρνης πριν από την Καταστροφή, τους ψιθύρους των μυστικών υπηρεσιών που έδρασαν τότε εκεί και τον έρωτα που μπορεί να γεννηθεί από δυο μάτια διαφορετικού χρώματος.
Ισμαήλ και Ρόζα
Συγγραφέας: Γιάννης Γιαννέλλης – Θεοδοσιάδης
Η αινιγματική Σμυρνιά γερόντισσα Ρόζα και ο πανίσχυρος Ισμαήλ ζουν επί δεκαετίες με το βάρος ενός μυστικού σημαδεμένου από τη βία της Μικρασιατικής Καταστροφής.
Το συλλεκτικό πάθος ενός αρχιτέκτονα, μια παλιά φωτογραφία κι ένα νυφικό λερωμένο με αίμα γίνονται αφορμή για να ανασυρθεί η ιστορία τους από το παρελθόν και μαζί της κομμάτια της παρουσίας και της δράσης του ελληνισμού στη Μικρασία. Σμύρνη, Αϊβαλί, Μυτιλήνη, Αθήνα, Κωνσταντινούπολη, η μυρωδιά των παλαιοπωλείων, η γοητεία των ταξιδιών, η πρόκληση του έρωτα και του μυστηρίου, αυτή είναι η δαιδαλώδης διαδρομή που ακολουθούν οι ήρωες και οι αναγνώστες, για να διαπιστώσουν εντέλει πως οι μικρές ιστορίες των ανθρώπων είναι αυτές που σφραγίζουν τη μεγάλη Ιστορία.
0 ΣΧΟΛΙΑ