Γιατί γίνονται βίαια επεισόδια σε Παρίσι, Μιλάνο, Τίρανα; Η Ευρώπη «φλέγεται», η Αθήνα «τρέμει»

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η Ευρωπαϊκή Ήπειρος μοιάζει επικίνδυνα με αποθήκη πυρομαχικών που περιμένει απλώς τη σπίθα για να τιναχτεί στον αέρα. Το σκηνικό της απόλυτης αποσταθεροποίησης δεν αποτελεί πλέον σενάριο επιστημονικής φαντασίας ή δυστοπική ταινία, αλλά την ωμή, καθημερινή πραγματικότητα που βιώνουν οι πολίτες στις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές μητροπόλεις. Από την καρδιά της Γαλλίας μέχρι την Ιταλία και τη γειτονική Αλβανία, οι δρόμοι έχουν μετατραπεί σε πεδία μάχης, οι δυνάμεις καταστολής δίνουν καθημερινές μάχες με εξαγριωμένα πλήθη και οι κυβερνήσεις παρακολουθούν αμήχανες τον έλεγχο να γλιστράει μέσα από τα χέρια τους.

Το ερώτημα που πλέον πλανάται πάνω από κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα —και κυρίως πάνω από το Μέγαρο Μαξίμου στην Αθήνα— δεν είναι πλέον αν θα εξαπλωθεί αυτή η ανεξέλεγκτη λαϊκή οργή, αλλά πότε το ντόμινο της κοινωνικής έκρηξης θα χτυπήσει και την πόρτα μας.

Το τρίγωνο της φωτιάς: Τι συμβαίνει σε Παρίσι, Μιλάνο και Τίρανα;

Για να καταλάβει κανείς τον βαθύ πανικό που έχει καταλάβει τα πολιτικά κέντρα αποφάσεων, αρκεί να ρίξει μια προσεκτική ματιά στα όσα εκτυλίσσονται αυτή την περίοδο σε τρεις διαφορετικές γωνιές της γειτονιάς μας, οι οποίες όμως μοιράζονται την ίδια εκρηκτική ״πρώτη ύλη״: την απόγνωση των πολιτών.

• Παρίσι (Γαλλία): Η γαλλική πρωτεύουσα ζει στιγμές πρωτοφανούς χάους. Αυτό που ξεκίνησε ως μια τοπική διαμαρτυρία μαθητών και φοιτητών για τις άθλιες συνθήκες υποδομής στις σχολικές αίθουσες, μεταμορφώθηκε μέσα σε λίγες μόλις ημέρες σε γενικευμένη εξέγερση. Οδοφράγματα, καμένα αυτοκίνητα, σπασμένες βιτρίνες και ανελέητες συγκρούσεις με τα ΜΑΤ συνθέτουν το σκηνικό. Ο Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν παρακολουθεί ανήμπορος να λάβει αποτελεσματικά μέτρα, καθώς η χώρα βυθίζεται σε μια βαθιά οικονομική και πολιτική κρίση, πιεζόμενη αφόρητα από το ασφυκτικό κόστος ζωής, τη στεγαστική ασφυξία και την ακρίβεια.
• Μιλάνο (Ιταλία): Η ιταλική ατμομηχανή φλέγεται. Στο Μιλάνο, αλλά και σε άλλες μεγάλες πόλεις όπως η Μπολόνια και η Ρώμη, οι δρόμοι γέμισαν από διαδηλωτές που απαιτούν άμεσες λύσεις απέναντι στη καλπάζουσα φτώχεια. Η αγοραστική δύναμη των πολιτών έχει εξανεμιστεί, τα νοικοκυριά αδυνατούν να καλύψουν τα βασικά έξοδα και η κοινωνική δυσαρέσκεια διοχετεύεται σε μαζικές, βίαιες κινητοποιήσεις που δοκιμάζουν τις αντοχές του κράτους.
• Τίρανα (Αλβανία): Στη γειτονική μας χώρα, η κατάσταση έχει λάβει ξεκάθαρα αντικυβερνητικό χαρακτήρα. Χιλιάδες πολίτες κατέβηκαν στους δρόμους έξω από τα κυβερνητικά κτίρια, καταγγέλλοντας τη διαφθορά, την εξαθλίωση και την οικονομική ασφυξία. Οι συγκρούσεις με την αστυνομία ήταν σφοδρές, αποδεικνύοντας ότι η βαλκανική πυριτιδαποθήκη είναι έτοιμη να σκάσει ανά πάσα στιγμή.

Ο φόβος του «ντόμινο» και ο ελληνικός παράγοντας

Όλες αυτές οι δραματικές εικόνες δεν αφήνουν κανέναν ασυγκίνητο στην Αθήνα. Στα υψηλά κλιμάκια της κυβέρνησης, οι κλειστές συσκέψεις διαδέχονται η μία την άλλη, καθώς οι επιτελείς του Πρωθυπουργού γνωρίζουν καλά έναν απαράβατο κανόνα της σύγχρονης κοινωνιολογίας: ο κοινωνικός μιμητισμός ταξιδεύει ταχύτερα από την ίδια την είδηση.

Όταν βλέπεις τον διπλανό σου να εξεγείρεται, όταν αντιλαμβάνεσαι ότι τα προβλήματα σου (ακρίβεια, ενοίκια, χαμηλοί μισθοί) είναι ακριβώς τα ίδια με εκείνα του Γάλλου ή του Ιταλού εργαζόμενου, η ψυχολογική αναστολή καταρρέει. Τα κυβερνητικά στελέχη δεν κρύβουν την αγωνία τους. Φοβούνται ότι τα πρωτοφανή κύματα οργής από τη «φίλη Γαλλία» και την υπόλοιπη Ευρώπη μπορεί πολύ σύντομα να μεταπηδήσουν στην ελληνική κοινωνία, η οποία ήδη βράζει κάτω από την επιφάνεια.

Βέβαια, έμπειροι αναλυτές και στενοί συνομιλητές του Μεγάρου Μαξίμου σπεύδουν να επισημάνουν μια βασική διαφορά: «Στην Ελλάδα περάσαμε πολύ πρόσφατα από τις συμπληγάδες των μνημονίων και των ακραίων κρίσεων», αναφέρουν χαρακτηριστικά. Η ελληνική κοινωνία, έχοντας βιώσει στο πετσί της μια πολυετή και επώδυνη οικονομική καταιγίδα, διαθέτει ίσως πιο ανθεκτικά, μαθημένα αντανακλαστικά και παραμένει, επιφανειακά τουλάχιστον, πιο συγκρατημένη. Ωστόσο, κανείς δεν τολμά να ποντάρει στην αιώνια ανοχή του πολίτη. Το δόγμα που επικρατεί τώρα στην κυβέρνηση είναι ξεκάθαρο: «Δεν τρομάζω, ούτε όμως εφησυχάζω. Δεν θέλει προκλήσεις, θέλει χαμηλούς τόνους και προσοχή».

Η λαίλαπα της ακρίβειας και η παγίδα του χειμώνα

Το μεγαλύτερο εύφλεκτο υλικό στην ελληνική πραγματικότητα παραμένει αδιαμφισβήτητα η ακρίβεια. Ενόψει ενός δύσκολού και απαιτητικού χειμώνα, οι τιμές στα καύσιμα, στο πετρέλαιο θέρμανσης και στα βασικά είδη διατροφής στο σούπερ μάρκετ εξακολουθούν να στραγγίζουν το εισόδημα του μέσου νοικοκυριού πριν καν εκπνεύσει το πρώτο δεκαήμερο του μήνα.

Η στεγαστική κρίση έχει πάρει διαστάσεις ασφυκτικές, με τα ενοίκια να καταναλώνουν ολόκληρους μισθούς, αφήνοντας τους νέους και τις λαϊκές οικογένειες σε απόγνωση. Μπορεί η ελληνική κυβέρνηση να πανηγυρίζει διπλωματικά στις Βρυξέλλες για μικρές υποχωρήσεις σχετικά με τη χαλάρωση στην οροφή των δημοσιονομικών δαπανών, ωστόσο η Ευρώπη κινείται αργά και φοβικά απέναντι στον πληθωρισμό. Οι Βρυξέλλες δεν πρόκειται να δώσουν «λευκή επιταγή» δημοσιονομικής ευελιξίας, γεγονός που σημαίνει ότι τα περιθώρια στενεύουν επικίνδυνα.

Ακριβώς για αυτόν τον λόγο, το Μαξίμου έχει ήδη θέσει σε εφαρμογή σχέδιο διαρκούς επιτήρησης της αγοράς, με συσκέψεις ανά δεκαπενθήμερο και στόχο τη στοχευμένη παρέμβαση όπου «πονάει» περισσότερο ο πολίτης. Ο ίδιος ο Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο της ενεργοποίησης επιπλέον δημοσιονομικών εφεδρειών εάν η κατάσταση ξεφύγει από τα όρια. «Ξέρω ότι οι πιέσεις παραμένουν τεράστιες και κανένα μέτρο από μόνο του δεν αρκεί… Κρατάμε δυνάμεις και για τους δύσκολους μήνες που έχουμε μπροστά μας», παραδέχθηκε πρόσφατα, στέλνοντας μήνυμα ότι η κυβέρνηση γνωρίζει την καλπάζουσα δυσαρέσκεια που αποτυπώνεται πλέον ξεκάθαρα στις μετρήσεις της κοινής γνώμης.

Η επόμενη μέρα: Θα αντέξει το ελληνικό «καζάνι»;

Η Ευρώπη φλέγεται επειδή οι κοινωνίες της έφτασαν στο σημείο μηδέν. Το Παρίσι καίγεται γιατί οι νέοι δεν έχουν μέλλον, το Μιλάνο εξεγείρεται επειδή οι εργαζόμενοι δεν μπορούν να πληρώσουν τους λογαριασμούς τους και τα Τίρανα διαμαρτύρονται ενάντια στην αδικία.

Στην Ελλάδα, το «καζάνι» σιγοβράζει. Το μεγάλο στοίχημα για την πολιτεία δεν είναι πλέον η επικοινωνιακή διαχείριση της κρίσης, αλλά η έμπρακτη αποτροπή της εξαθλίωσης. Αν η ακρίβεια συνεχίσει να εξανεμίζει την αξιοπρέπεια των πολιτών και τα ευρωπαϊκά προβλήματα βρουν εύφορο έδαφος στην ελληνική επαρχία και τα αστικά κέντρα, τότε καμία ιστορική αντοχή και καμία προηγούμενη μνημονιακή εμπειρία δεν θα μπορέσει να ανακόψει το τσουνάμι. Ο χρόνος μετράει αντίστροφα, και οι επόμενοι μήνες θα κρίνουν αν η Αθήνα θα καταφέρει να μείνει όρθια ή αν θα παρασυρθεί και εκείνη από τη φωτιά που κατακαίει τη Γηραιά Ήπειρο.