Τοξικά άτομα γύρω σου; 3 βήματα για να τα βγάλεις από τη ζωή σου

Ίσως να μην είναι τα βήματα που περιμένεις, όμως είναι εκείνα που προτείνει η επιστήμη αν θέλεις να «ξεμπερδέψεις» με τα τοξικά άτομα που βρίσκονται στο περιβάλλον σου. Για τους περισσότερους ανθρώπους υπάρχει τουλάχιστον ένα πρόσωπο που, σχεδόν σε κάθε συνάντηση, καταφέρνει με ένα σχόλιο ή μια συμπεριφορά να μας «πατάει τον κάλο». Μπορεί να είναι ένας συνάδελφος που δεν χάνει ευκαιρία να μας φέρει σε δύσκολη θέση μπροστά στους άλλους, ένας συγγενής που θα σχολιάσει το βάρος μας ή θα ρωτήσει επίμονα γιατί δεν έχουμε παντρευτεί ακόμη, ακόμη και ένας φίλος που θα υποτιμήσει ένα πρόβλημα που μοιραζόμαστε μαζί του, χαρακτηρίζοντάς μας υπερβολικούς. Συχνά αποκαλούμε αυτούς τους ανθρώπους «τοξικούς», επειδή η στάση τους επηρεάζει τόσο έντονα τη διάθεσή μας, ώστε μπορεί να μας χαλάσει ολόκληρη τη μέρα. Μήπως, όμως, υπάρχει κάτι που μπορούμε να κάνουμε εμείς ώστε να μην τους επιτρέπουμε να έχουν τόσο μεγάλη δύναμη πάνω μας;

Η δύναμη της συνειδητοποίησης

Η Emma Seppälä, PhD, ψυχολόγος και επιστημονική διευθύντρια του Κέντρου Έρευνας και Εκπαίδευσης για τη Συμπόνια και τον Αλτρουισμό στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, εξηγεί ότι μεγάλο μέρος της επιβάρυνσης ξεκινά από τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη συμπεριφορά αυτών των ανθρώπων. Όταν θεωρούμε ότι κάποιος μας επιτίθεται ή μας συμπεριφέρεται άσχημα, το νευρικό μας σύστημα μπορεί να περάσει σε κατάσταση άμυνας, ενεργοποιώντας την αντίδραση «πάλης ή φυγής». Έτσι εμφανίζονται σωματικές αντιδράσεις του στρες, όπως ταχυκαρδία και αυξημένη έκκριση στρεσογόνων ορμονών, ενώ παράλληλα αναπαράγουμε ξανά και ξανά στο μυαλό μας το περιστατικό. Ο εγκέφαλος, άλλωστε, έχει την τάση να εστιάζει περισσότερο στα αρνητικά. Όσο συχνότερα βλέπουμε το συγκεκριμένο άτομο ή ανακαλούμε τη δυσάρεστη εμπειρία, τόσο περισσότερο παραμένουμε εγκλωβισμένοι σε αυτόν τον κύκλο. Έτσι, το δυσάρεστο συναίσθημα μπορεί σταδιακά να γίνει συνήθεια. Το πρώτο βήμα, επομένως, είναι η συνειδητοποίηση: να αναγνωρίσουμε τι μας προκαλεί αυτή η σχέση και κυρίως να καταλάβουμε ότι ο θυμός και η εμμονή με τη συμπεριφορά του άλλου μπορεί τελικά να μας μετατρέπουν σε έναν άνθρωπο πιο αρνητικό από όσο θα θέλαμε.

Η συγχώρεση που απελευθερώνει

Το δεύτερο βήμα είναι η συγχώρεση και πιθανότατα είναι το τελευταίο πράγμα που θα περίμενε κανείς να ακούσει όταν μιλάμε για τοξικές συμπεριφορές. Η συγχώρεση, όμως, δεν σημαίνει ότι δικαιολογούμε όσα έκανε ο άλλος, ούτε ότι αποδεχόμαστε την κακή του συμπεριφορά. Σημαίνει ότι σταματάμε να επιτρέπουμε στην πικρία να έχει τον έλεγχο πάνω μας. Έρευνα της Charlotte Witvliet και των συνεργατών της έδειξε ότι όταν οι άνθρωποι ανακαλούσαν ένα περιστατικό κρατώντας κακία, αυξάνονταν οι σωματικές αντιδράσεις του στρες, όπως ο καρδιακός ρυθμός, η αρτηριακή πίεση και η δραστηριότητα των ιδρωτοποιών αδένων. Όταν, αντίθετα, σκέφτονταν το ίδιο περιστατικό μέσα από τη διαδικασία της συγχώρεσης, οι αντιδράσεις αυτές μειώνονταν. Αντίστοιχα, η έρευνα του Fred Luskin στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ έχει συνδέσει την εκπαίδευση στη συγχώρεση με χαμηλότερο αντιλαμβανόμενο στρες και λιγότερο θυμό. Σε άλλη μελέτη, η σχετική εκπαίδευση συνδέθηκε και με μείωση της αρτηριακής πίεσης σε άτομα με υπέρταση και έντονη τάση για θυμό. Με άλλα λόγια, η συγχώρεση δεν γίνεται για χάρη του ανθρώπου που μας πλήγωσε. Γίνεται για να πάψουμε να κουβαλάμε εμείς το βάρος της συμπεριφοράς του.

VIRAL

«Δεν δολοφονήθηκε, απήχθη»: Ανατροπή 20 χρόνια μετά στην εξαφάνιση του Άλεξ – Ο τότε κατηγορούμενος «σπάει» τη σιωπή του

Φίλιππος Καμπούρης: Αυτοί είναι οι τραγουδιστές που θα κληθούν από τις Αρχές – Ποιος ο λόγος

«Χάθηκε» ο κόσμος: Σούπερ μάρκετ στην Ελλάδα πουλά τα πάντα 1 ευρώ και οι καταναλωτές αδειάζουν τα ράφια – Ποια γνωστά προϊόντα βρίσκεις

Η καλοσύνη που δεν περιμένεις

Το τρίτο βήμα είναι ίσως και το πιο δύσκολο: η καλοσύνη. Το να εύχεσαι ειλικρινά κάτι καλό σε έναν άνθρωπο που σε έχει πληγώσει μπορεί να ακούγεται παράλογο ή ακόμη και άδικο. Ωστόσο, σύμφωνα με την έρευνα, η συμπόνια και η καλλιέργεια θετικών συναισθημάτων μπορούν να έχουν σημαντικά οφέλη για εκείνον που τα εφαρμόζει. Αυτή είναι η λογική πίσω από τον διαλογισμό «αγάπης και καλοσύνης», μια πρακτική με ρίζες στη βουδιστική ψυχολογία που έχει μελετηθεί και σε εργαστηριακό επίπεδο. Σε έρευνα της Seppälä και συνεργατών της στο Στάνφορντ, ακόμη και σύντομη εξάσκηση στην καλλιέργεια καλοσύνης προς τους άλλους συνδέθηκε με περισσότερα θετικά συναισθήματα και μεγαλύτερη κοινωνική σύνδεση. Τα οφέλη φαίνεται να μην περιορίζονται μόνο στην ψυχολογία. Σε μελέτη των Pace, Negi και συνεργατών τους στο Πανεπιστήμιο Emory, άνθρωποι που εξασκούνταν περισσότερο στον διαλογισμό αγάπης παρουσίασαν χαμηλότερα επίπεδα ιντερλευκίνης-6, ενός δείκτη φλεγμονής, ως απόκριση σε μια στρεσογόνο δοκιμασία. Η χρόνια φλεγμονή έχει συνδεθεί με διάφορα προβλήματα υγείας, επομένως η καλλιέργεια συμπόνιας μπορεί να λειτουργεί ως ένας ακόμη τρόπος διαχείρισης του στρες.

Δεν χρειάζεται να τους κρατήσεις στη ζωή σου

Το γεγονός ότι η επιστήμη προτείνει συγχώρεση και καλοσύνη δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραμείνεις κοντά σε έναν άνθρωπο που σε πληγώνει. Δεν του χρωστάς ούτε τη φιλία σου ούτε την παρέα σου ούτε την ανοχή σου. Μπορείς να βάλεις όρια, να μειώσεις την επαφή ή ακόμη και να απομακρυνθείς, εφόσον αυτό είναι απαραίτητο για την ηρεμία σου. Η ουσία των τριών βημάτων είναι διαφορετική: να μη συνεχίσεις να κουβαλάς μέσα σου τον θυμό, την πικρία και την ένταση που σου προκαλεί η συμπεριφορά του άλλου. Αν κάποιος συμπεριφέρεται με κακία, ζήλια, εγωισμό ή χειριστικότητα, αυτό μπορεί να αντανακλά δικά του προβλήματα, ανασφάλειες ή δυσκολίες. Αυτό δεν αποτελεί δικαιολογία για τη συμπεριφορά του, αλλά ίσως σε βοηθήσει να τη δεις με μεγαλύτερη απόσταση και να μην την παίρνεις ως προσωπική επίθεση.

Στο τέλος, το ζητούμενο δεν είναι να αλλάξεις τον τοξικό άνθρωπο ούτε να τον πείσεις να συμπεριφερθεί διαφορετικά. Είναι να αλλάξεις τον τρόπο με τον οποίο επιτρέπεις στη συμπεριφορά του να επηρεάζει εσένα. Η συνειδητοποίηση σε βοηθά να αναγνωρίσεις τον φαύλο κύκλο, η συγχώρεση να αφήσεις σταδιακά πίσω την πικρία και η καλοσύνη να μην επιτρέψεις στον θυμό να γίνει κομμάτι του χαρακτήρα σου. Δεν σημαίνει ότι ξεχνάς, ότι δικαιολογείς ή ότι επιστρέφεις σε μια σχέση που σε πληγώνει. Σημαίνει ότι επιλέγεις να προστατεύσεις τον εαυτό σου χωρίς να κουβαλάς για πάντα το βάρος του άλλου. Και ίσως αυτή να είναι τελικά η πιο ουσιαστική μορφή «ξεμπερδέματος» από έναν τοξικό άνθρωπο: να μην έχει πλέον τη δύναμη να καθορίζει ούτε τη διάθεσή σου ούτε την καθημερινότητά σου.