«Έφυγε» η κορυφαία Ελληνίδα φιλόσοφος Ιωάννα Κουτσουράδη: Θρήνος στην Κωνσταντινούπολη δύο μέρες πριν από τα 90ά της γενέθλια
Μια ανείπωτη και βαθιά συγκινητική απώλεια πλήττει τον ακαδημαϊκό και πνευματικό κόσμο σε διεθνές επίπεδο, καθώς η παγκόσμια φιλοσοφική κοινότητα αποχαιρετά μια από τις πλέον εμβληματικές, φωτισμένες και σπουδαίες μορφές της. Η διακεκριμένη Ελληνίδα φιλόσοφος Ιωάννα Κουτσουράδη άφησε την τελευταία της πνοή στις 2 Οκτωβρίου στην Κωνσταντινούπολη, μόλις δύο ημέρες πριν συμπληρώσει τα ογδόντα εννέα της χρόνια και περάσει επίσημα στο κατώφλι των ενενήντα της χρόνων. Με ένα πλούσιο, πολυδιάστατο και πρωτοποριακό έργο που κατάφερε να ξεπεράσει κατά πολύ τα στενά γεωγραφικά σύνορα της Τουρκίας, η εκλιπούσα αφιέρωσε ολόκληρη την επίγεια και πνευματική της διαδρομή στην ακατάπαυστη ανάδειξη της ανθρώπινης αξίας και της απαραβίαστης αξιοπρέπειας. Τοποθετώντας τις θεμελιώδεις αυτές έννοιες στον απόλυτο πυρήνα της σκέψης της, άφησε πίσω της μια ανεκτίμητη παρακαταθήκη στα γράμματα, στη φιλοσοφική επιστήμη και στην αδιάλειπτη υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η είδηση του θανάτου της σκόρπισε απέραντη θλίψη και συγκίνηση σε ολόκληρη την Ελλάδα, την Τουρκία αλλά και σε διεθνείς οργανισμούς. Κορυφαίοι πολιτικοί παράγοντες, πανεπιστημιακοί δάσκαλοι, ακαδημαϊκοί και πλήθος μαθητών της έσπευσαν να αποτίσουν τον οφειλόμενο φόρο τιμής σε μια γυναίκα που, λόγω της τεράστιας προσφοράς και της παιδευτικής της εμβέλειας, χαρακτηρίστηκε δικαίως και ομόφωνα ως η «δασκάλα των δασκάλων».
Μια ζωή αφιερωμένη στη γνώση: Από το ιστορικό Ζάππειο στα ανώτατα ακαδημαϊκά έδρανα
Η Ιωάννα Κουτσουράδη γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 4 Οκτωβρίου 1936. Οι βαθιές πνευματικές της καταβολές, η κουλτούρα της και η ακόρεστη αγάπη της για τη μάθηση φάνηκαν από τα πρώτα κιόλας χρόνια της ζωής και της πορείας της. Ολοκληρώνοντας τις εγκύκλιες σπουδές της, αποφοίτησε από το ιστορικό και εμβληματικό Ζάππειο Λύκειο της Κωνσταντινούπολης, έναν χώρο με τεράστια παράδοση για την ελληνική ομογένεια. Στη συνέχεια, ακολούθησε την κλίση της, σπουδάζοντας φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Κωνσταντινούπολης, όπου έκανε και τα πρώτα της αποφασιστικά βήματα στον χώρο της ακαδημαϊκής διδασκαλίας.
Η ακαδημαϊκή της πορεία δεν περιορίστηκε στα ασφαλή όρια της γενέτειράς της. Την οδήγησε στη συνέχεια στο Ερζερούμ, στην ανατολική Τουρκία, όπου κλήθηκε να υπηρετήσει σε μια απαιτητική περιοχή. Εκεί, δεν περιόρισε τη διδασκαλία της αποκλειστικά στη φιλοσοφία, αλλά διεύρυνε σημαντικά τους πνευματικούς ορίζοντες των φοιτητών της, διδάσκοντας επιπλέον σύγχρονη γερμανική ποίηση και λατινικά. Το 1968 πραγματοποίησε ένα ακόμη τεράστιο και καθοριστικό ακαδημαϊκό βήμα, εντασσόμενη στο Πανεπιστήμιο του Χατζέτεπε στην Άγκυρα. Στο ίδιο ίδρυμα υπηρέτησε με αφοσίωση επί δεκαετίες, μέχρι και τη συνταξιοδότησή της το 2003.
VIRAL
Ωστόσο, η συνταξιοδότηση για μια φύση τόσο δραστήρια και δοτική όπως η δική της δεν σήμανε ποτέ το τέλος της προσφοράς στην παιδεία. Τα τελευταία χρόνια της ζωής της συνέχισε ακούραστα να μεταλαμπαδεύει τις γνώσεις, την κριτική σκέψη και τις αξίες της στους νέους, διδάσκοντας φιλοσοφία και ανθρώπινα δικαιώματα στο Πανεπιστήμιο του Μάλτεπε. Παράλληλα, η ηγετική της παρουσία, το κύρος και η βαθιά της γνώση αναγνωρίστηκαν σε κορυφαίους φορείς. Διετέλεσε πρόεδρος της Φιλοσοφικής Εταιρείας της Τουρκίας, επίτιμος πρόεδρος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Φιλοσοφικών Εταιρειών, ενώ από το 2010 αποτελούσε ενεργό και σεβαστό μέλος της Διεθνούς Επιτροπής Εναντίον της Θανατικής Ποινής.
Η οικουμενική παρακαταθήκη στα Ανθρώπινα Δικαιώματα και το έργο της
Η συμβολή της Ιωάννας Κουτσουράδη στον ευαίσθητο και κρίσιμο τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων υπήρξε απολύτως καθοριστική και βαθύτατα μετασχηματιστική για τα δεδομένα της εποχής της. Η ίδια αρνήθηκε σταθερά να αντιμετωπίσει τα ανθρώπινα δικαιώματα απλώς ως μια τυπική, ψυχρή νομική κατοχύρωση ή ως ένα σύνολο στεγνών κρατικών κανόνων. Αντίθετα, τα προσέγγισε και τα ανέδειξε κυρίως ως ένα ύψιστο, αδιαπραγμάτευτο ηθικό αίτημα για την ουσιαστική προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Στον πυρήνα της φιλοσοφικής της προσέγγισης βρισκόταν η ακλόνητη πεποίθηση ότι κάθε ανθρώπινη ύπαρξη πρέπει υποχρεωτικά να εξασφαλίζει τις κατάλληλες συνθήκες ζωής που της επιτρέπουν να μορφώνεται, να καλλιεργεί απερίσπαστη τις πνευματικές και σωματικές της ικανότητες και να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά της. Υποστήριζε με σθένος και επιχειρήματα ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι απόλυτα οικουμενικά εκ φύσεως, ισχύοντας εξίσου και απαρέγκλιτα για κάθε άνθρωπο, ανεξάρτητα από την εθνική καταγωγή, τη θρησκεία ή τον πολιτισμό του.
Η διδασκαλία της έδινε τεράστια, πρωταρχική έμφαση στην πρακτική εφαρμογή των δικαιωμάτων στην καθημερινή πραγματικότητα, υπενθυμίζοντας διαρκώς την τεράστια ηθική ευθύνη που φέρει κάθε άτομο απέναντι στον συνάνθρωπό του, πέρα και πάνω από τις στενές, τυπικές νομικές υποχρεώσεις. Το πλούσιο, εξαιρετικό συγγραφικό της έργο περιλαμβάνει εμβληματικά βιβλία και μελέτες που άφησαν εποχή, όπως τα έργα «Νίτσε και άνθρωπος», «Σοπενχάουερ και άνθρωπος», «Ο άνθρωπος και οι αξίες του», «Ηθική», «Κοιτάζοντας την τέχνη μέσα από τη φιλοσοφία» και «Ανάμεσα στα γεγονότα της εποχής».
Συγκινητικά μηνύματα από την πολιτική και πνευματική ηγεσία
Η είδηση του θανάτου της προκάλεσε πανελλήνια και διεθνή συγκίνηση, με κορυφαίους θεσμικούς παράγοντες και αξιωματούχους να αποχαιρετούν με δέος τη σπουδαία διανοούμενη.
Ο επικεφαλής της Διεύθυνσης Επικοινωνίας της τουρκικής προεδρίας, Μπουρχανετίν Ντουράν, εξήρε τη μοναδική της προσφορά στην πνευματική ζωή, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Με τις μελέτες της πάνω στη φιλοσοφία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, η αξιότιμη Κουτσουράδη κατείχε ξεχωριστή θέση στην πνευματική ζωή της χώρας μας και άφησε ανεξίτηλη στον χρόνο παρακαταθήκη με τα έργα και τους μαθητές της».
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της τουρκικής Βουλής, Νουμάν Κουρτουλμούς, υπογράμμισε τη μεγάλη διεθνή της ακτινοβολία και την προσφορά της:
«Έμαθα με θλίψη τον θάνατο της καθηγήτριας Ιωάννας Κουτσουράδη, μιας από τις ξεχωριστές προσωπικότητες που ανέδειξε η χώρα μας στη φιλοσοφία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Με τη φιλοσοφική προσέγγισή της, που έθετε στο επίκεντρο την ανθρώπινη αξία και αξιοπρέπεια, συνέβαλε σημαντικά στα ανθρώπινα δικαιώματα και άφησε βαθύ αποτύπωμα στη χώρα μας και στον κόσμο».
Διαβάστε επίσης
Ιδιαίτερα φορτισμένος και ανθρώπινος υπήρξε ο αποχαιρετισμός από τον εκπρόσωπο του AKP, Ομέρ Τσελίκ, ο οποίος εστίασε στον ανεκτίμητο παιδαγωγικό της ρόλο: «Χάσαμε τη δασκάλα των δασκάλων, την καθηγήτρια Ιωάννα Κουτσουράδη. Είμαστε πολύ λυπημένοι. Μας δίδαξε τη φιλοσοφία ως “τέχνη του να είσαι άνθρωπος”. Δεν έχουμε πια μια πολύτιμη δασκάλα που εξηγούσε την τέχνη αυτή και την προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Ήταν μεγάλη αξία. Αληθινός οδηγός. Θα τη θυμόμαστε σε κάθε λόγο για το “να είσαι και να παραμένεις άνθρωπος”. Συλλυπητήρια στη χώρα μας και σε όλους».
Η Ιωάννα Κουτσουράδη μπορεί να έφυγε από τη ζωή, ωστόσο το λαμπρό πνεύμα, η ανήσυχη σκέψη και οι αδιάκοποι αγώνες της για έναν κόσμο θεμελιωμένο στην αληθινή ανθρωπιά και τον βαθύ αμοιβαίο σεβασμό παραμένουν ολοζώντανοι μέσα από το πλούσιο έργο της και τις διαδοχικές γενιές των μαθητών που ενέπνευσε.
0 ΣΧΟΛΙΑ