Ευθανασία: Ο παγκόσμιος χάρτης αλλάζει – Ποιες χώρες την επιτρέπουν και τι ισχύει στην Ελλάδα

Το ζήτημα της ευθανασίας αποτελεί διαχρονικά ένα από τα πιο ακανθώδη, λεπτά και πολυσύνθετα διλήμματα που απασχολούν τη σύγχρονη κοινωνία, την επιστημονική κοινότητα και τα νομικά συστήματα. Πρόκειται για ένα θέμα που φέρνει αντιμέτωπες τις ηθικές αξίες, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ιατρική δεοντολογία και τα όρια της κρατικής παρέμβασης σε ζητήματα ζωής και θανάτου. Η συζήτηση αυτή επανέρχεται συχνά στο προσκήνιο με αφορμή συγκλονιστικές υποθέσεις από το εξωτερικό που συγκινούν την κοινή γνώμη.

Η υπόθεση της Νοέλια Καστίγιο και τα όρια της αυτοδιάθεσης

Πρόσφατα, το παγκόσμιο ενδιαφέρον στράφηκε στην Ισπανία και συγκεκριμένα στην υπόθεση της 25χρονης Νοέλια Καστίγιο. Η νεαρή γυναίκα έφυγε από τη ζωή σε υγειονομική δομή στη Βαρκελώνη, έπειτα από μια μακρά και επίπονη δικαστική διαμάχη που είχε δώσει με τον πατέρα της. Η διένεξη αφορούσε αποκλειστικά το δικαίωμά της να επιλέξει τον τερματισμό της ζωής της, κάνοντας χρήση του ισχύοντος νομικού πλαισίου της χώρας της. Η υπόθεση αυτή αναζωπύρωσε τον δημόσιο διάλογο γύρω από το πού ξεκινούν και πού τελειώνουν τα όρια της ανθρώπινης αυτοδιάθεσης, καθώς και ποιος έχει την τελική αρμοδιότητα σε τόσο ακραίες και βασανιστικές καταστάσεις υγείας.

Η υπόθεση της Νοέλια Καστίγιο

Οι μορφές της ευθανασίας και οι νομικοί ορισμοί

Για να κατανοηθεί το μέγεθος του προβλήματος, απαιτείται σαφής διαχωρισμός των πρακτικών. Η ευθανασία διακρίνεται συνήθως σε διαφορετικές κατηγορίες, ανάλογα με τον βαθμό και τον τρόπο εμπλοκής του ιατρικού προσωπικού:

• Ενεργητική ευθανασία: Συνίσταται στην άμεση ιατρική παρέμβαση που αποσκοπεί στον τερματισμό της ζωής του ασθενούς, πάντα κατόπιν ρητής και ξεκάθαρης συναίνεσής του και υπό αυστηρές νομικές προϋποθέσεις.
• Παθητική ευθανασία / Διακοπή θεραπείας: Αφορά την απόφαση διακοπής ή τη μη έναρξη θεραπευτικών παρεμβάσεων που απλώς παρατείνουν τεχνητά τη ζωή.
• Ιατρικά υποβοηθούμενη αυτοκτονία: Περίπτωση κατά την οποία ο ίδιος ο ασθενής λαμβάνει τη θανατηφόρα φαρμακευτική ουσία, έχοντας ωστόσο τη συνδρομή και τη συνταγογράφηση από γιατρό.

Η ευθανασία διακρίνεται συνήθως σε διαφορετικές κατηγορίες

Οι διακρίσεις αυτές συχνά συγχέονται στον δημόσιο λόγο, παρότι αντιμετωπίζονται εντελώς διαφορετικά από τα νομικά συστήματα ανά τον κόσμο.

VIRAL

Σοκ με τον γιατρό στην υπόθεση Μαζωνάκη: Μαρτυρία «φωτιά» για ερωτικά παιχνίδια και σεξουαλικά μηνύματα – «Ήταν η αφέντρα του»

Πάλεψε για να σωθεί η Πηνελόπη στην Ηγουμενίτσα: Οι 15 μαχαιριές και το σενάριο της καταδίωξης – Σήμερα η κηδεία

Ριφιφί: Η πραγματική ληστεία πίσω από τη σειρά – Έσκαβαν εβδομάδες κάτω από την Αθήνα, άδειασαν 301 θυρίδες, παραμένουν άφαντοι

Το διεθνές τοπίο: Πού επιτρέπεται η πρακτική

Σε διεθνές επίπεδο, το καθεστώς διαφέρει ριζικά από χώρα σε χώρα. Σύμφωνα με τα στοιχεία, η ενεργητική ευθανασία επιτρέπεται σε έναν περιορισμένο αριθμό χωρών υπό αυστηρούς ελέγχους. Στην Ευρώπη, πρωτοπόροι υπήρξαν η Ολλανδία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο, με την Ισπανία να προστίθεται στη λίστα το 2021. Εκτός ευρωπαϊκών συνόρων, η πρακτική εφαρμόζεται στην Κολομβία, τον Καναδά και το Εκουαδόρ, ενώ και η Ουρουγουάη έχει κινηθεί προς νομοθετικές ρυθμίσεις.

Πού επιτρέπεται η πρακτική

Από την άλλη πλευρά, χώρες όπως η Ελβετία, η Αυστρία και ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ επιτρέπουν αποκλειστικά την υποβοηθούμενη αυτοκτονία. Αντίστοιχα, καθεστώτα ιατρικά υποβοηθούμενου θανάτου έχουν θεσπιστεί στη Νέα Zealand και σε περιοχές της Αυστραλίας.

Η στάση της ελληνικής κοινωνίας και το νομικό πλαίσιο

Στην Ελλάδα, το ζήτημα παραμένει ταμπού σε νομοθετικό επίπεδο, παρότι απασχολεί ολοένα και περισσότερο τους πολίτες. Σύμφωνα με έρευνα της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής, η ελληνική κοινωνία εμφανίζεται διχασμένη αλλά και ιδιαίτερα ώριμη σε ορισμένες πτυχές.

Συγκεκριμένα, 6 στους 10 Έλληνες συμφωνούν με τη διακοπή της ιατρικής υποστήριξης σε ασθενείς που βρίσκονται σε βαθύ κώμα χωρίς ελπίδα ανάρρωσης. Ωστόσο, όταν τίθεται το ζήτημα της ενεργητικής ευθανασίας σε ασθενείς τελικού σταδίου που υποφέρουν, οι απόψεις ποικίλλουν. Το 43% θεωρεί ότι ο γιατρός πρέπει να χορηγήσει το φάρμακο, το 28% τοποθετείται θετικά υπό την προϋπόθεση συγκατάθεσης της οικογένειας, ενώ το 22% αντιτίθεται κατηγορηματικά.

Παρά τις κοινωνικές ζυμώσεις, στην πράξη η ευθανασία στην Ελλάδα θεωρείται παράνομη. Εντάσσεται αυστηρά στις διατάξεις του Ποινικού Κώδικα, κάτι που σημαίνει ότι όσοι εμπλέκονται σε παρόμοιες ενέργειες αντιμετωπίζουν βαριές ποινικές κυρώσεις και άμεση παραπομπή στη Δικαιοσύνη, καθιστώντας το θεσμικό πλαίσιο απόλυτα απαγορευτικό.