Νέα ΕΑΣ στις συντάξεις: Ποιοι κερδίζουν και πόσα περισσότερα θα παίρνουν
Νέα δεδομένα διαμορφώνονται στο μέτωπο των συντάξεων, καθώς το οικονομικό επιτελείο εξετάζει αναμόρφωση της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ), με βασικό στόχο να περιοριστεί η επιβάρυνση που προκύπτει όταν μια κύρια σύνταξη ξεπερνά το όριο των 1.468 ευρώ. Η βασική αλλαγή που εξετάζεται έχει ιδιαίτερη οικονομική σημασία: αντί η εισφορά να υπολογίζεται στο σύνολο της σύνταξης, η κράτηση θα επιβάλλεται μόνο στο ποσό που υπερβαίνει τα 1.468 ευρώ. Πρόκειται για αλλαγή που, εφόσον εφαρμοστεί, μπορεί να αυξήσει το καθαρό εισόδημα εκατοντάδων χιλιάδων συνταξιούχων, χωρίς να απαιτείται αντίστοιχη αύξηση των ονομαστικών συντάξεων.
Η «παγίδα» της σημερινής ΕΑΣ
Το βασικό πρόβλημα του σημερινού συστήματος είναι ότι η υπέρβαση ενός ορίου μπορεί να ενεργοποιήσει κράτηση σε ολόκληρο το ποσό της σύνταξης. Με απλά λόγια, ένας συνταξιούχος που βρίσκεται οριακά πάνω από τα 1.468 ευρώ μπορεί να επιβαρύνεται δυσανάλογα σε σχέση με κάποιον που βρίσκεται ακριβώς κάτω από το όριο. Η προτεινόμενη αλλαγή επιχειρεί να αντιμετωπίσει αυτή την αναντιστοιχία. Τα πρώτα 1.468 ευρώ θα παραμένουν εκτός ΕΑΣ και μόνο το υπερβάλλον ποσό θα υπόκειται σε εισφορά.
Αυτό σημαίνει ότι η μεταβολή δεν θα είναι απλώς μια τεχνική αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού. Θα επηρεάσει άμεσα το καθαρό διαθέσιμο εισόδημα των συνταξιούχων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η σύνταξη των 1.575 ευρώ. Με βάση το σημερινό καθεστώς, η κράτηση ΕΑΣ υπολογίζεται σε ολόκληρο το ποσό και ανέρχεται σε 47,25 ευρώ. Με το νέο μοντέλο, η εισφορά θα αφορά μόνο τα 107 ευρώ που υπερβαίνουν το όριο των 1.468 ευρώ. Έτσι, με συντελεστή 12%, η κράτηση θα διαμορφωνόταν περίπου στα 12,84 ευρώ. Η διαφορά είναι σημαντική: περίπου 34,41 ευρώ περισσότερα τον μήνα ή 412,92 ευρώ σε ετήσια βάση. Το παράδειγμα δείχνει και την ουσία της προτεινόμενης μεταρρύθμισης: δεν αυξάνεται η μικτή σύνταξη, αλλά μειώνεται η φορολογικού τύπου επιβάρυνση που αφαιρείται από αυτήν.
Τέσσερις κλίμακες για τη νέα ΕΑΣ
Στο οικονομικό επιτελείο εξετάζεται ένα μοντέλο τεσσάρων κλιμάκων. Για ποσά από 1.468 έως 1.800 ευρώ, εξετάζεται συντελεστής 10% ή 12%. Για το επόμενο επίπεδο, έως τα 2.300 ευρώ, τα σενάρια προβλέπουν εισφορά 13% ή 15%. Στην τρίτη κλίμακα, έως τα 2.700 ευρώ, εξετάζονται συντελεστές 17% ή 19%. Για υψηλότερες συντάξεις, έως τα 3.500 ευρώ και άνω, τα ποσοστά που εξετάζονται φτάνουν στο 20% ή 21%. Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, δεν είναι μόνο το ύψος του συντελεστή. Είναι η βάση πάνω στην οποία εφαρμόζεται. Ακόμη και ένας υψηλότερος συντελεστής μπορεί να οδηγεί σε μικρότερη συνολική κράτηση όταν εφαρμόζεται μόνο στο υπερβάλλον ποσό.
VIRAL
Οι μεγαλύτερες σχετικές ωφέλειες αναμένεται να προκύψουν για τους συνταξιούχους που βρίσκονται λίγο πάνω από το όριο των 1.468 ευρώ. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το σημερινό σύστημα δημιουργεί τη μεγαλύτερη αναλογία μεταξύ του ποσού που ξεπερνά το όριο και της συνολικής κράτησης. Όσο μεγαλύτερη είναι η απόσταση από το όριο, τόσο αυξάνεται το ποσό πάνω στο οποίο θα υπολογίζεται η εισφορά. Ωστόσο, η νέα μέθοδος εξακολουθεί να λειτουργεί ευνοϊκότερα σε σχέση με την επιβολή κράτησης στο σύνολο της σύνταξης. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που έχουν δημοσιοποιηθεί, περίπου 450.000 συνταξιούχοι θα μπορούσαν να επηρεαστούν από την αλλαγή.
Το δημοσιονομικό κόστος της μεταρρύθμισης
Από οικονομική άποψη, το βασικό ερώτημα είναι ποιος θα καλύψει το κόστος της μείωσης των κρατήσεων. Η ΕΑΣ δεν αποτελεί απλώς μια κράτηση που μειώνει το καθαρό ποσό μιας σύνταξης. Τα έσοδά της κατευθύνονται στον ΑΚΑΓΕ, το Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών. Επομένως, μια μείωση της ΕΑΣ σημαίνει ταυτόχρονα μικρότερες εισροές στο αποθεματικό του ασφαλιστικού συστήματος.
Αυτό δημιουργεί μια ισορροπία που θα πρέπει να διαχειριστεί η κυβέρνηση: από τη μία πλευρά βρίσκεται η ανάγκη ενίσχυσης του διαθέσιμου εισοδήματος των σημερινών συνταξιούχων και από την άλλη η ανάγκη διατήρησης ισχυρών αποθεματικών για τις μελλοντικές συνταξιοδοτικές δαπάνες. Τα αποθεματικά του ΑΚΑΓΕ υπολογίζονται κοντά στα 23 δισ. ευρώ, γεγονός που παρέχει σημαντικό «μαξιλάρι» στο ασφαλιστικό σύστημα. Ωστόσο, η αξιοποίηση αυτού του αποθέματος δεν σημαίνει ότι μπορεί να αγνοηθεί η μακροχρόνια σχέση εσόδων και δαπανών.
Στο τραπέζι και οι επικουρικές
Η συζήτηση δεν περιορίζεται στην κύρια σύνταξη. Ένα από τα σενάρια προβλέπει κατάργηση της ΕΑΣ στις επικουρικές συντάξεις άνω των 300 ευρώ. Εφόσον εφαρμοστεί, περίπου 280.000 συνταξιούχοι θα μπορούσαν να δουν όφελος, με τη μέση μηνιαία αύξηση να υπολογίζεται κοντά στα 15 ευρώ. Παράλληλα, εξετάζεται η εισφορά ασθενείας 6% στις επικουρικές. Η πιθανή μείωση ή κατάργησή της θα είχε ευρύτερη επίδραση, καθώς αφορά περίπου 1,2 εκατομμύρια συνταξιούχους.
Εδώ, όμως, το δημοσιονομικό αποτύπωμα θα ήταν σαφώς μεγαλύτερο, γεγονός που καθιστά πιο σύνθετη οποιαδήποτε απόφαση. Σημαντικό ρόλο στον σχεδιασμό αναμένεται να διαδραματίσει και η δικαστική εξέλιξη της 7ης Οκτωβρίου στο Ελεγκτικό Συνέδριο. Το ζήτημα αφορά τη συνταγματικότητα του τρόπου με τον οποίο εφαρμόζεται σήμερα η ΕΑΣ. Μια δικαστική απόφαση υπέρ των συνταξιούχων θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα δεδομένα για την κυβέρνηση, καθώς θα άνοιγε εκ νέου τη συζήτηση όχι μόνο για τον μελλοντικό τρόπο υπολογισμού της εισφοράς αλλά και για ενδεχόμενες επιστροφές ποσών.
Τα αναδρομικά και ο δημοσιονομικός λογαριασμός
Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελούν οι δικαστικές διεκδικήσεις για παλαιότερες κρατήσεις. Για συνταξιούχους του Δημοσίου που έχουν προσφύγει στη Δικαιοσύνη, τα αναδρομικά από την ΕΑΣ μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να φτάσουν έως και 8.556 ευρώ. Σε παλαιότερες προσφυγές, τα διεκδικούμενα ποσά μπορεί να είναι ακόμη υψηλότερα. Από δημοσιονομικής πλευράς, αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα που θα πρέπει να σταθμίσει το οικονομικό επιτελείο. Μια καθολική επιστροφή ποσών θα δημιουργούσε σημαντική εφάπαξ δημοσιονομική επιβάρυνση, ενώ μια περιορισμένη εφαρμογή στους δικαιωθέντες θα είχε σαφώς μικρότερο κόστος.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι διεκδικήσεις για τα δώρα των συνταξιούχων. Το ενδεχόμενο επιστροφής έως 800 ευρώ αφορά τις περικοπές που κρίθηκαν αντισυνταγματικές για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, ενώ παραμένει κρίσιμο το ζήτημα του ποιοι θα μπορούσαν τελικά να είναι οι δικαιούχοι. Και εδώ η οικονομική διάσταση είναι διπλή: από τη μία βρίσκεται η αποκατάσταση εισοδήματος για τους συνταξιούχους και από την άλλη η ανάγκη να μην προκληθεί δημοσιονομική πίεση που θα επηρεάσει τους στόχους του προϋπολογισμού.
Το μεγάλο στοίχημα για το ασφαλιστικό
Η αλλαγή της ΕΑΣ δεν είναι επομένως μια μεμονωμένη παρέμβαση στις συντάξεις. Αφορά τη σχέση μεταξύ καθαρού εισοδήματος, ασφαλιστικών εσόδων και δημοσιονομικής βιωσιμότητας. Για τον συνταξιούχο, το άμεσο αποτέλεσμα είναι απλό: μικρότερη κράτηση σημαίνει περισσότερα χρήματα κάθε μήνα. Για το κράτος, όμως, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Κάθε ευρώ που δεν παρακρατείται από την ΕΑΣ είναι ταυτόχρονα ένα ευρώ που δεν εισρέει στον ΑΚΑΓΕ.
Το γεγονός ότι το αποθεματικό βρίσκεται κοντά στα 23 δισ. ευρώ προσφέρει σημαντικό περιθώριο, αλλά η περίοδος 2030-2040 θεωρείται κρίσιμη για τις μελλοντικές ανάγκες του ασφαλιστικού συστήματος. Η τελική απόφαση, επομένως, θα πρέπει να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο στόχους: την ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος των σημερινών συνταξιούχων και τη διατήρηση της χρηματοδοτικής αντοχής του ασφαλιστικού συστήματος για τις επόμενες δεκαετίες.
Διαβάστε επίσης
Το βασικό σενάριο της αλλαγής της ΕΑΣ φαίνεται να κινείται ακριβώς σε αυτή την κατεύθυνση: λιγότερη επιβάρυνση για τους συνταξιούχους, αλλά με ελεγχόμενο δημοσιονομικό κόστος και χωρίς να διαταραχθεί η μακροπρόθεσμη ισορροπία του ασφαλιστικού.
0 ΣΧΟΛΙΑ