Σαν σήμερα, 23 Αυγούστου 1939: Χίτλερ και Στάλιν υπογράφουν το Σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ – Η μυστική συμφωνία που άνοιξε τον δρόμο στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Σαν σήμερα, στις 23 Αυγούστου 1939, ο κόσμος παρακολούθησε με κομμένη την ανάσα μία από τις πιο αναπάντεχες και κυνικές διπλωματικές ελιγμούς της σύγχρονης ιστορίας. Στη Μόσχα, δύο ορκισμένοι ιδεολογικοί εχθροί -η Ναζιστική Γερμανία του Αδόλφου Χίτλερ και η Σοβιετική Ένωση του Ιωσήφ Στάλιν- υπέγραψαν επίσημα σύμφωνο μη επίθεσης, το οποίο έμεινε γνωστό ως «Σύμφωνο Μολότοφ – Ρίμπεντροπ», από τα ονόματα των Υπουργών Εξωτερικών που το διαπραγματεύθηκαν, Βιατσεσλάβ Μολότοφ και Γιόαχιμ φον Ρίμπεντροπ. Η συμφωνία αυτή, ενώ εξωτερικά παρουσιαζόταν ως ένα σύμφωνο ειρήνης και ουδετερότητας, στην πραγματικότητα άνοιξε τον δρόμο για το ξέσπασμα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Το γεωπολιτικό υπόβαθρο της προσέγγισης

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών της δεκαετίας του 1930, οι εντάσεις στην Ευρώπη κλιμακώνονταν ραγδαία. Η επιθετική εξωτερική πολιτική της Γερμανίας, με την προσάρτηση της Αυστρίας και τη διάλυση της Τσεχοσλοβακίας, είχε θέσει τις δυτικές δυνάμεις (Βρετανία και Γαλλία) σε κατάσταση συναγερμού. Από την πλευρά της, η Σοβιετική Ένωση έβλεπε με καχυποψία τις προσπάθειες των Δυτικών να κατευθύνουν τη ναζιστική επιθετικότητα προς την Ανατολή.

Oι εντάσεις στην Ευρώπη κλιμακώνονταν ραγδαία

Όταν οι διαπραγματεύσεις της Μόσχας με το Λονδίνο και το Παρίσι για τη δημιουργία ενός συμμαχικού μετώπου κατά του Χίτλερ κατέρρευσαν, ο Στάλιν αποφάσισε να αλλάξει στρατηγική. Για τον Χίτλερ, το σύμφωνο ήταν απαραίτητο ώστε να αποφύγει έναν διμέτωπο αγώνα όταν θα εισέβαλε στην Πολωνία. Για τον Στάλιν, αποτελούσε μια ευκαιρία να κερδίσει πολύτιμο χρόνο για την ανασυγκρότηση του Κόκκινου Στρατού και να διευρύνει τη σφαίρα επιρροής της ΕΣΣΔ.

Το Μυστικό Πρωτόκολλο και ο διαμελισμός της Ευρώπης

Πίσω από τις επίσημες διακηρύξεις περί φιλίας και εμπορικών συναλλαγών, εκτυλισσόταν ένα σκοτεινό παρασκήνιο. Το σύμφωνο περιελάμβανε ένα άκρως απόρρητο συμπληρωματικό πρωτόκολλο, το οποίο επαναχάρασσε τον χάρτη της Ανατολικής Ευρώπης. Οι δύο ολοκληρωτικές δυνάμεις συμφώνησαν να χωρίσουν την περιοχή σε σφαίρες επιρροής, αποφασίζοντας την τύχη κυρίαρχων κρατών χωρίς τη συγκατάθεσή τους.

VIRAL

Όλα «τούμπα» στη Νέα Σμύρνη: Την περίμενε έξω από το σπίτι της κόρης της – Σκότωσε την 45χρονη και αυτοκτόνησε

Χαμός μετά την προσγείωση του ελικοπτέρου στις Σπέτσες: Ανατροπή με τον 39χρονο επιβάτη – Συνελήφθη και αφέθηκε ελεύθερος

Εκλογές: Φουντώνουν ξανά τα σενάρια για κάλπες το φθινόπωρο – Το σενάριο που αναστατώνει το πολιτικό σκηνικό

Το πιο τραγικό θύμα αυτής της μυστικής συμφωνίας ήταν η Πολωνία. Οι δύο πλευρές συμφώνησαν ρητά στον διαμελισμό της πολωνικής επικράτειας, χαράσσοντας μια γραμμή οριοθέτησης κατά μήκος των ποταμών Νάρεβ, Βιστούλα και Σαν. Επιπλέον, η Σοβιετική Ένωση εξασφάλισε την αναγνώριση της επιρροής της στη Φινλανδία, την Εσθονία, τη Λετονία και τη Βεσσαραβία (τμήμα της σημερινής Μολδαβίας), ενώ η Γερμανία ανέλαβε τον έλεγχο της Λιθουανίας, η οποία αργότερα πέρασε και αυτή στη σοβιετική σφαίρα.

Το σύμφωνο περιελάμβανε ένα άκρως απόρρητο συμπληρωματικό πρωτόκολλο, το οποίο επαναχάρασσε τον χάρτη της Ανατολικής Ευρώπης

Η εισβολή στην Πολωνία και το ξέσπασμα του Πολέμου

Οι συνέπειες της υπογραφής υπήρξαν άμεσες και καταστροφικές. Μόλις εννέα ημέρες μετά την υπογραφή του συμφώνου, στις 1 Σεπτεμβρίου 1939, τα γερμανικά στρατεύματα εισέβαλαν στην Πολωνία από τα δυτικά, σηματοδοτώντας την επίσημη έναρξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Στις 17 Σεπτεμβρίου, εφαρμόζοντας τις πρόνοιες του Μυστικού Πρωτοκόλλου, ο Κόκκινος Στρατός εισέβαλε στην Πολωνία από τα ανατολικά, σφραγίζοντας τη μοίρα της χώρας.

Η Πολωνία κατέρρευσε κάτω από το βάρος της διπλής αυτής επίθεσης, και στα τέλη Σεπτεμβρίου 1939 οι δυνάμεις της Βέρμαχτ και του Κόκκινου Στρατού συναντήθηκαν στο μέτωπο, γιορτάζοντας την κοινή τους επικράτηση με κοινές στρατιωτικές παρελάσεις σε πόλεις όπως το Μπρεστ-Λιτόφσκ.

Η κατάρρευση μιας ανήθικης συμμαχίας

Το Σύμφωνο Μολότοφ – Ρίμπεντροπ διήρκεσε λιγότερο από δύο χρόνια. Παρά την προσωρινή σύγκλιση συμφερόντων, η ιδεολογική και γεωπολιτική σύγκρουση μεταξύ του Εθνικοσοσιαλισμού και του Κομμουνισμού ήταν αναπόφευκτη. Στις 22 Ιουνίου 1941, η Γερμανία εξαπέλυσε την Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα, εισβάλλοντας στη Σοβιετική Ένωση και αχρηστεύοντας στην πράξη το σύμφωνο.

Η ιστορική αποτίμηση του Συμφώνου Μολότοφ – Ρίμπεντροπ παραμένει καταλυτική: υπήρξε το αποκορύφωμα του κυνισμού της διπλωματίας των ολοκληρωτικών καθεστώτων, το οποίο καταδίκασε εκατομμύρια ανθρώπους στην Ανατολική Ευρώπη στη δίνη της κατοχής, των εκτοπισμών και του πολέμου.