Γιατί οι πτήσεις στην Αφρική περνούν μέσα από την Ευρώπη

Αν ρίξει κανείς μια ματιά στον παγκόσμιο χάρτη, η Αφρική μοιάζει με μια ήπειρο όπου οι μετακινήσεις μεταξύ γειτονικών κρατών θα έπρεπε να είναι μια απλή, καθημερινή διαδικασία. Με τις αποστάσεις να φαίνονται μικρές και τα σύνορα να εκτείνονται συχνά σε ευθείες γραμμές, θα περίμενε κανείς ότι η αεροπορική σύνδεση μεταξύ πρωτευουσών θα ήταν ζήτημα λίγων λεπτών ή λίγων ωρών. Ωστόσο, στην πραγματικότητα συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο: για έναν πολίτη της Αφρικής, το να ταξιδέψει σε μια γειτονική χώρα είναι συχνά μια περιπέτεια που θυμίζει «μαραθώνιο», καθιστώντας τις μετακινήσεις μέσα στην ήπειρο από τις πιο περίπλοκες και δαπανηρές στον πλανήτη.

Για παράδειγμα, μια πτήση από την Κινσάσα του Κονγκό προς τη Λιμπρβίλ της Γκαμπόν, απόσταση μόλις 1.000 χιλιομέτρων, θα έπρεπε να διαρκεί περίπου 90 λεπτά. Αντίθετα, οι ταξιδιώτες καλούνται συχνά να κάνουν μια «παράλογη» διαδρομή: να πετάξουν πρώτα προς το Παρίσι, να αναμείνουν ώρες σε ευρωπαϊκά αεροδρόμια και στη συνέχεια να επιστρέψουν προς τα νότια, καταλήγοντας να περνούν έως και 32 ώρες στον αέρα και να διανύουν πάνω από 11.000 χιλιόμετρα για έναν προορισμό που βρίσκεται δίπλα τους.

Τα κατάλοιπα της αποικιοκρατίας και οι «τεχνητές» διαδρομές

Αυτό το φαινόμενο δεν οφείλεται σε έλλειψη αεροδρομίων ή σύγχρονων αεροσκαφών, αλλά σε μια δομή που έχει τις ρίζες της στον περασμένο αιώνα. Οι αποικιοκράτες Ευρωπαίοι σχεδίασαν τις αεροπορικές διαδρομές με βάση τις δικές τους ανάγκες: να συνδέσουν τους πόρους των αποικιών τους απευθείας με τις μητροπόλεις (Λονδίνο, Παρίσι, Βρυξέλλες). Μετά την ανεξαρτησία τους, τα αφρικανικά κράτη κληρονόμησαν αυτούς τους «τεχνητούς» χάρτες, χωρίς να αναπτύξουν ποτέ ένα αυτόνομο εσωτερικό δίκτυο.

Οι αεροπορικές εταιρείες στην Αφρική συνέχισαν να λειτουργούν με βάση αυτό το ξεπερασμένο μοντέλο, έχοντας τους πιλότους και τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας συνηθισμένους σε δρομολόγια προς την Ευρώπη, αγνοώντας προκλητικά τις γειτονικές πόλεις που βρίσκονται μόλις λίγα χιλιόμετρα μακριά.

VIRAL

Μαρία Δεληθανάση: Σάλος στα social με τον πατέρα του Δόξα – «Καλέ, ο πρώτος μπάρμπας που φαίνεται είναι ο πρώην πεθερός μου»

«Έκανα μ@@κία»: Κατέκτησε την κορυφή της Ευρώπης και… έχασε το μετάλλιο! Θεός ο Μίλτος Τεντόγλου χάρισε στιγμές άφθονου γέλιου

Ντορέττα Παπαδημητρίου: Η φωτογραφία με τον Γιώργο Γεροντιδάκη που «άναψε φωτιές»

Γραφειοκρατία, μονοπώλια και «αστρονομικοί» φόροι

Εκτός από την ιστορική κληρονομιά, το ρυθμιστικό πλαίσιο αποτελεί τον δεύτερο βασικό «φραγμό». Τα αυστηρά διμερή συμφωνητικά μεταξύ των χωρών, που απαιτούν έγκριση σε ανώτατο επίπεδο για κάθε νέα πτήση, δημιουργούν μια γραφειοκρατική κόλαση. Κάθε μικρό αφρικανικό κράτος επιδιώκει να προστατεύσει την κρατική του αεροπορική εταιρεία – η οποία συνήθως διαθέτει ελάχιστα αεροσκάφη και λειτουργεί με τεράστια ελλείμματα – εμποδίζοντας τον ανταγωνισμό και το άνοιγμα του εναέριου χώρου σε γειτονικές επιχειρήσεις.

Το κόστος των εισιτηρίων εκτοξεύεται από μια σειρά «κρυφών» φόρων και τελών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η καθαρή αξία του εισιτηρίου αποτελεί ένα μικρό μέρος της τελικής τιμής, καθώς οι κυβερνήσεις επιβάλλουν φόρους αεροδρομίου, τέλη ασφαλείας και ειδικούς φόρους «πλούτου» στους επιβάτες. Επιπλέον, το καύσιμο αεροσκαφών στην Αφρική κοστίζει έως και 40% ακριβότερα από ό,τι στον υπόλοιπο κόσμο, λόγω των μονοπωλίων στην τροφοδοσία και των δυσχερειών στη μεταφορά του κηροζίνης στο εσωτερικό της ηπείρου μέσω κακών υποδομών.

Η «αόρατη» πηγή εσόδων: Τα φορτία και οι VIPs

Πώς καταφέρνουν όμως οι εταιρείες αυτές να παραμένουν ζωντανές με μισοάδεια αεροπλάνα; Η απάντηση κρύβεται στις καμπίνες που είναι γεμάτες με φορτία, όχι με επιβάτες. Οι αεροπορικές μεταφέρουν εμπορεύματα υψηλής αξίας – από φάρμακα και ηλεκτρονικά εξαρτήματα μέχρι φρέσκα θαλασσινά – με τιμές που καλύπτουν πλήρως τα λειτουργικά έξοδα. Παράλληλα, ένας σημαντικός αριθμός θέσεων καταλαμβάνεται από διπλωμάτες, ιατρούς ανθρωπιστικών αποστολών και στελέχη πολυεθνικών εταιρειών, των οποίων τα εισιτήρια πληρώνονται από πλούσιους διεθνείς οργανισμούς, καθιστώντας τις υψηλές τιμές των εισιτηρίων αδιάφορες για τους ίδιους.

Η αυγή του «Ενιαίου Αφρικανικού Ουρανού»

Παρά τις αντιξοότητες, το μέλλον δείχνει να αλλάζει. 35 αφρικανικά κράτη υπέγραψαν πρόσφατα τη συμφωνία για τον «Ενιαίο Αφρικανικό Ουρανό» (Single African Air Transport Market), στοχεύοντας στην κατάργηση των παραλογισμών του παρελθόντος. Η κατάργηση των περιοριστικών φόρων και το άνοιγμα των συνόρων επιτρέπουν ήδη σε εταιρείες όπως η Ethiopian Airlines να αναδιαμορφώσουν τον χάρτη.

Με τη χρήση νέων τεχνολογιών, όπως τα ηλεκτρονικά θεωρήματα (e-visas) και τις σύγχρονες εφαρμογές πληρωμών μέσω κινητού τηλεφώνου, τα εμπόδια που κρατούσαν την ήπειρο διαιρεμένη αρχίζουν να υποχωρούν. Ο αφρικανικός ουρανός μετασχηματίζεται και, για πρώτη φορά, οι χώρες της ηπείρου αρχίζουν να «μαθαίνουν» πώς να πετούν μέσα στο δικό τους σπίτι, σβήνοντας τις αποικιακές γραμμές που τους κρατούσαν καθηλωμένους στο έδαφος για πάνω από έναν αιώνα.