Γιατί η Θέουτα ανήκει στην Ισπανία και όχι στο Μαρόκο παρότι βρίσκεται στην Αφρικανική ήπειρο;
Μια από τις σοβαρότερες μεταναστευτικές κρίσεις των τελευταίων ετών έφερε στο προσκήνιο της διεθνούς επικαιρότητας ένα από τα πιο συναρπαστικά και ταυτόχρονα εύφλεκτα γεωπολιτικά παράδοξα του πλανήτη. Η είδηση ότι περίπου 20.000 Μαροκινοί και Αλγερινοί μετανάστες κατάφεραν να εισέλθουν μέσα σε ελάχιστες ώρες στην πόλη της Θέουτα, παρακάμπτοντας τα χερσαία σύνορα και κολυμπώντας κατά μήκος της ακτογραμμής, προκάλεσε την άμεση κινητοποίηση του ισπανικού στρατού και την αποστολή ειδικών δυνάμεων.
Η μαζική αυτή εισροή πυροδότησε μια αυτονόητη ερώτηση για όσους παρατηρούν τον χάρτη: Γιατί μια πόλη που βρίσκεται γεωγραφικά στην καρδιά της Βόρειας Αφρικής, περιτριγυρισμένη από το Μαρόκο, αποτελεί αναπόσπαστο έδαφος της Ισπανίας και το μοναδικό χερσαίο σύνορο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην αφρικανική ήπειρο;
Για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα, απαιτείται μια αναδρομή σε πέντε αιώνες ιστορίας, αποικιοκρατικών συνθηκών και διεθνούς δικαίου.
Το γεωγραφικό παράδοξο των αφρικανικών θυλάκων
Η Θέουτα (Ceuta) είναι μια αυτόνομη ισπανική πόλη με πληθυσμό περίπου 85.000 κατοίκους. Είναι χτισμένη σε μια μικρή, στρατηγική χερσόνησο στην ακτή της Μαροκινής Ριφ, ακριβώς στην είσοδο της Μεσογείου και απέναντι από το στενό του Γιβραλτάρ.
VIRAL
Από τη μία πλευρά βρέχεται από τα νερά της Μεσογείου και από την άλλη πλευρά μοιράζεται ένα χερσαίο σύνορο μήκους 8,4 χιλιομέτρων με το Μαρόκο, το οποίο θωρακίζεται από έναν διπλό, πάνοπλο φράχτη ύψους 6 μέτρων.
Το γεγονός ότι η Θέουτα (μαζί με τη γειτονική Μελίγια) ανήκει στο βασίλειο της Ισπανίας σημαίνει ότι όσοι εισέρχονται σε αυτήν βρίσκονται αυτόματα σε ευρωπαϊκό έδαφος. Ωστόσο, παραμένουν γεωγραφικά στην Αφρική. Για να φτάσουν στην ηπειρωτική Ευρώπη, πρέπει να διασχίσουν τη θάλασσα.
Η ιστορική διαδρομή: Πώς η πόλη έγινε ισπανική
Η παρουσία της Ισπανίας στην περιοχή δεν αποτελεί προϊόν πρόσφατης αποικιοκρατικής αρπαγής, αλλά μια ιστορική συνέχεια που ξεκινά αιώνες πριν από τη δημιουργία του σύγχρονου μαροκινού κράτους. Λόγω της θέσης της, η Θέουτα άλλαξε δεκάδες κυρίαρχους στην αρχαιότητα και τον μεσαίωνα, από τους Φοίνικες και τους Ρωμαίους, μέχρι τους Βυζαντινούς και τις βερβερικές δυναστείες.
Η ευρωπαϊκή ιστορία της πόλης ξεκινά επίσημα το 1415, όταν η Πορτογαλία κατέλαβε τη Θέουτα κατά τη διάρκεια της Reconquista (της επανάκτησης των εδαφών από τους Μουσουλμάνους), με σκοπό να ελέγξει το εμπόριο και να περιορίσει την πειρατεία.
Το 1580, η Ισπανία και η Πορτογαλία ενώθηκαν κάτω από το ίδιο στέμμα (Ιβηρική Ένωση). Όταν η ένωση αυτή διαλύθηκε το 1640 και η Πορτογαλία ανέκτησε την ανεξαρτησία της, οι κάτοικοι της Θέουτα —οι οποίοι στην πλειοψηφία τους ήταν πλέον ισπανικής καταγωγής— έλαβαν μια ιστορική απόφαση: επέλεξαν ομόφωνα να παραμείνουν πιστοί στον βασιλιά της Ισπανίας.
Η κυριαρχία της Μαδρίτης επισημοποιήθηκε και νομικά με τη Συνθήκη της Λισαβόνας το 1668, μέσω της οποίας η Πορτογαλία παραχώρησε επίσημα και οριστικά την πόλη στην Ισπανία. Έκτοτε, η Θέουτα παρέμεινε αδιάλειπτα υπό ισπανική διοίκηση.
Το επιχείρημα της Ισπανίας: Ιστορική συνέχεια και Σύνταγμα
Όταν το Μαρόκο απέκτησε την ανεξαρτησία του από τη Γαλλία και την Ισπανία το 1956, διεκδίκησε αμέσως την ενσωμάτωση της Θέουτα και της Μελίγια, θεωρώντας τες αποικιακά κατάλοιπα. Η Μαδρίτη, ωστόσο, απέρριψε κατηγορηματικά αυτές τις αξιώσεις, βασιζόμενη σε ισχυρά νομικά και ιστορικά επιχειρήματα:
- Προϋπήρχε του Μαρόκου: Η Ισπανία τονίζει ότι η Θέουτα ήταν ισπανική σχεδόν 400 χρόνια πριν από τη δημιουργία του σύγχρονου, ανεξάρτητου Βασιλείου του Μαρόκου.
- Δεν είναι αποικία: Η πόλη δεν θεωρείται αποικιακό έδαφος, αλλά αναπόσπαστο κομμάτι του ισπανικού κράτους, αντίστοιχα με οποιαδήποτε πόλη της Ανδαλουσίας ή της Καταλονίας.
- Συνταγματική κατοχύρωση: Το ισπανικό Σύνταγμα του 1978 αναγνωρίζει ρητά τη Θέουτα και τη Μελίγια ως αυτόνομες ισπανικές πόλεις, ενώ οι κάτοικοί τους (συμπεριλαμβανομένου ενός μεγάλου ποσοστού μουσουλμάνων μαροκινής καταγωγής) διαθέτουν ισπανική υπηκοότητα, ψηφίζουν στις εθνικές εκλογές και εκπροσωπούνται κανονικά στο ισπανικό Κοινοβούλιο.
Η θέση του Μαρόκου: Γεωγραφική ενότητα και «Κατεχόμενα»
Από την άλλη πλευρά, το Ραμπάτ δεν έπαψε ποτέ να διεκδικεί τον θύλακα, παρομοιάζοντας συχνά την υπόθεση με τη διεκδίκηση του Γιβραλτάρ από την Ισπανία έναντι της Μεγάλης Βρετανίας.
Το βασικό επιχείρημα του Μαρόκου βασίζεται στη γεωγραφική συνέχεια. Υποστηρίζει ότι η παρουσία ευρωπαϊκών πόλεων στο αφρικανικό έδαφος αποτελεί παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας και αναχρονιστικό αποικιακό κατάλοιπο.
Το Μαρόκο χρησιμοποιεί συχνά το μεταναστευτικό ζήτημα ως μοχλό πίεσης. Χαλαρώνοντας κατά βούληση τους ελέγχους στα σύνορα —όπως συνέβη και στην πρόσφατη κρίση με τους 20.000 μετανάστες— επιτρέπει τη μαζική πίεση προς τη Θέουτα, προκειμένου να αναγκάσει τη Μαδρίτη σε πολιτικές υποχωρήσεις σε διεθνή ζητήματα, όπως η αναγνώριση της κυριαρχίας του στη Δυτική Σαχάρα.
Η απόφαση-μαγνήτης που πυροδότησε την τελευταία κρίση
Η πρόσφατη «εισβολή» των 20.000 ανθρώπων δεν οφείλεται μόνο στην ιστορική κόντρα των δύο χωρών, αλλά και σε ένα νομικό παράθυρο. Μια πρόσφατη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ισπανίας όρισε ότι όσοι μετανάστες καταφέρνουν να φτάσουν σε ισπανικό έδαφος μέσω θαλάσσης (κολυμπώντας) δικαιούνται πλήρη καταγραφή, νομική εκπροσώπηση και εξέταση του αιτήματος ασύλου τους, σε αντίθεση με όσους περνούν τον φράχτη της ξηράς, οι οποίοι επαναπροωθούνται άμεσα.
Διαβάστε επίσης
Αυτό το καθεστώς λειτούργησε ως μαγνήτης για χιλιάδες ανθρώπους, οι οποίοι ρίσκαραν τη ζωή τους για να πατήσουν στην αφρικανική ακτή της Θέουτα, γνωρίζοντας ότι με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζουν τη νόμιμη παραμονή τους σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Η Θέουτα παραμένει ένα ζωντανό γεωπολιτικό «ηφαίστειο». Για την Ισπανία και τους κατοίκους της πόλης, η ελληνική, ρωμαϊκή, πορτογαλική και ισπανική ιστορία της είναι αδιαπραγμάτευτη. Για το Μαρόκο, αποτελεί μια γεωγραφική παραφωνία που πληγώνει την εθνική του κυριαρχία.
0 ΣΧΟΛΙΑ