Σαν σήμερα 25 Ιουλίου 1929: Η ψήφιση του «Ιδιωνύμου» από τον Ελευθέριο Βενιζέλο και η καμπή στα πολιτικά δικαιώματα

Σαν σήμερα, στις 25 Ιουλίου του 1929, η ελληνική Βουλή ψήφισε έναν από τους πιο αμφιλεγόμενους και επιδραστικούς νόμους στην πολιτική ιστορία του 20ού αιώνα. Υπό την πρωθυπουργία του Ελευθερίου Βενιζέλου, τίθεται σε ισχύ ο Νόμος 4229, γνωστός στην ιστοριογραφία με τον όρο «Ιδιώνυμο» ή, όπως ήταν ο επίσημος τίτλος του, «Περί μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών των πολιτών».

Η θέσπιση του συγκεκριμένου νομοθετήματος σηματοδότησε μια βαθιά τομή στο νομικό και πολιτικό σύστημα της χώρας. Για πρώτη φορά, η ποινικοποίηση της ιδεολογίας και της πολιτικής δράσης λάμβανε θεσμική υπόσταση, θέτοντας στο στόχαστρο συγκεκριμένους πολιτικούς χώρους και ανατρέποντας τις μέχρι τότε σταθερές γύρω από τις ατομικές ελευθερίες στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου.

Η θέσπιση του συγκεκριμένου νομοθετήματος σηματοδότησε μια βαθιά τομή στο νομικό και πολιτικό σύστημα της χώρας

Το ιστορικό πλαίσιο και η στόχευση του νομοθετήματος

Στα τέλη της δεκαετίας του 1920, η Ελλάδα προσπαθούσε ακόμη να επουλώσει τις πληγές της Μικρασιατικής Καταστροφής, ενώ βρισκόταν αντιμέτωπη με τη διαχείριση εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων και τις επιπτώσεις της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Μέσα σε αυτό το τεταμένο κοινωνικό κλίμα, η εργατική δυσαρέσκεια αυξανόταν, με τις απεργιακές κινητοποιήσεις και τις διαδηλώσεις να πληθαίνουν.

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, έχοντας επιστρέψει νικηφόρος στην εξουσία το 1928, θεωρούσε ότι η κοινωνική σταθερότητα και η απρόσκοπτη εκτέλεση του εκσυγχρονιστικού του προγράμματος απειλούνταν από την αυξανόμενη επιρροή του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας (ΚΚΕ) και των συνδικαλιστικών οργανώσεων. Το «Ιδιώνυμο» σχεδιάστηκε ουσιαστικά για να αναστείλει την κομμουνιστική προπαγάνδα, διώκοντας όσους επιδίωκαν την «ανατροπή του κρατούντος κοινωνικού συστήματος» ή την «απόσπαση μέρους της επικράτειας».

VIRAL

Έγκλημα στη Σύρο: Η ΕΛ.ΑΣ. ολοκλήρωσε την αναπαράσταση – «Δεν έχει ξεκαθαρίσει το κίνητρο»

Καλλιθέα: Νέα δεδομένα για τον ξυλοδαρμό της εγκύου – Η ίδια κάλεσε την Αστυνομία

Δολοφονία Γεωργίου: Το ποινικό παρελθόν του 28χρονου και το ένταλμα που τον βάρυνε

Οι διατάξεις, οι διώξεις και οι επιπτώσεις στην κοινωνία

Η ιδιαιτερότητα του νόμου συνίστατο στο ότι δεν τιμωρούσε μόνο πράξεις, αλλά και την πρόθεση, τη διακίνηση ιδεών, τη διανομή εντύπων ή ακόμα και την απλή συμμετοχή σε συναντήσεις. Το «Ιδιώνυμο» προέβλεπε αυστηρές ποινές φυλάκισης, εκτοπισμούς και στερήσεις πολιτικών δικαιωμάτων, ενώ άνοιξε τον δρόμο για τις πρώτες μαζικές εξορίες πολιτικών κρατουμένων σε απομονωμένα νησιά του Αιγαίου.

Η ιδιαιτερότητα του νόμου συνίστατο στο ότι δεν τιμωρούσε μόνο πράξεις, αλλά και την πρόθεση

Παράλληλα, ο νόμος χρησιμοποιήθηκε συχνά πολύ ευρύτερα από τον αρχικό του στόχο. Στο στόχαστρο των αρχών βρέθηκαν όχι μόνο στελέχη του ΚΚΕ, αλλά και φοιτητές, συνδικαλιστές, διανοούμενοι, καθώς και απεργοί που διεκδικούσαν βασικά εργασιακά δικαιώματα. Η εφαρμογή του καλλιέργησε ένα κλίμα καχυποψίας και αστυνόμευσης της κοινωνικής ζωής.

Η κληρονομιά του «Ιδιωνύμου» στην ελληνική ιστορία

Η ψήφιση του Ιδιωνύμου στις 25 Ιουλίου 1929 παραμένει ένα από τα πιο συζητημένα κεφάλαια της πολιτικής διαδρομής του Ελευθερίου Βενιζέλου, προκαλώντας ακόμα και σήμερα εντονότατες ιστορικές διαμάχες. Για τους υποστηρικτές του, αποτελούσε ένα αναγκαίο μέτρο αμυντικής προστασίας της δημοκρατίας και της αστικής τάξης πραγμάτων. Για τους επικριτές του, υπήρξε μια βαριά υποχώρηση των φιλελεύθερων αρχών.

Το «Ιδιώνυμο» δεν παρέμεινε απλώς μια μεσοπολεμική ρύθμιση· λειτούργησε ως το νομοθετικό προσχέδιο πάνω στο οποίο βασίστηκαν μεταγενέστερα αυταρχικά καθεστώτα, όπως η δικτατορία της 4ης Αυγούστου του Ιωάννη Μεταξά, αλλά και τα μετεμφυλιακά εκτακτικά μέτρα. Η 25η Ιουλίου 1929 υπενθυμίζει τη στιγμή που τα όρια μεταξύ πολιτικής προστασίας και καταστολής των ατομικών δικαιωμάτων δοκιμάστηκαν σκληρά στην νεότερη Ελλάδα.