Γιατί παθαίνεις πανικό όταν σκέφτεσαι τον θάνατο; Το κατασκευαστικό λάθος του εγκεφάλου

Η θανατοφοβία, η οποία συχνά αποκαλείται και ως «άγχος θανάτου», αποτελεί μια μορφή άγχους που χαρακτηρίζεται από τον έντονο φόβο για τον θάνατο, είτε αυτός αφορά το ίδιο το άτομο είτε τη διαδικασία του θανάτου του. Αν και δεν θεωρείται αυτόνομη διαγνωσμένη διαταραχή, συνδέεται στενά με άλλες ψυχικές παθήσεις, όπως η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές. Συγκεκριμένα, το άγχος θανάτου συνυπάρχει συχνά με τη μετατραυματική διαταραχή, τη διαταραχή ή τις κρίσεις πανικού, καθώς και με την υποχονδρίαση, δηλαδή τον επίμονο φόβο ασθενείας.

Δείτε αναλυτικά τους λόγους που φοβάστε στο παρακάτω βίντεο

Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η θανατοφοβία διαφέρει από τη νεκροφοβία, η οποία ορίζεται ως ένας διάχυτος φόβος για τους πεθαμένους, τα νεκρά αντικείμενα ή γενικότερα για οτιδήποτε σχετίζεται με τον θάνατο. Ιστορικά και μυθολογικά, η έννοια του θανάτου δεν είχε πάντα αρνητικό πρόσημο, καθώς ο Θάνατος θεωρούνταν αδερφός του θεού Ύπνου, ο οποίος κατοικούσε στον σκοτεινό Τάρταρο. Μάλιστα, οι τραγικοί φιλόσοφοι τον παρουσίαζαν ως ευεργέτη και γιατρό, επειδή απαλλάσσει τους ανθρώπους από τις αρρώστιες και τους σωματικούς ή ψυχικούς πόνους.

VIRAL

Αλέξης Σταμάτης: Ποιος ήταν ο συγγραφέας που «έφυγε» στα 67 – Η μητέρα του Μπέτυ Αρβανίτη, η μάχη με το αλκοόλ και η σπάνια ασθένεια

Ερωτευμένος ξανά ο Αϊβάζης: Δημοσίευσε την πρώτη φωτογραφία με τη σύντροφό του – Ποια είναι η 32χρονη Νατάσα

Ο Φιντιρίκος μιλά για πρώτη φορά μετά την ανάρτηση της Τούνη για το revenge porn – «Είναι ντροπή!»

Η ύπαρξη κάποιου βαθμού άγχους για το τέλος της ζωής θεωρείται σχετικά φυσιολογικό φαινόμενο για τους ανθρώπους, ωστόσο σε ορισμένες περιπτώσεις η σκέψη ότι ο θάνατος είναι αναπόφευκτος προκαλεί υπερβολικό φόβο. Το άτομο ενδέχεται να βιώνει έντονη ανησυχία για τη διαχείριση της απώλειας, φόβο αποχωρισμού από τους οικείους του, αλλά και άγχος για το πώς θα αφήσει πίσω τους αγαπημένους του. Όταν αυτοί οι φόβοι γίνονται επίμονοι και παρεμποδίζουν την καθημερινότητα, τότε μιλάμε για θανατοφοβία, η οποία στις πιο κρίσιμες καταστάσεις αναγκάζει το άτομο να διακόψει τις ασχολίες του ή να κλειστεί στο σπίτι, φοβούμενο πράγματα που θεωρεί ότι οδηγούν σε θάνατο, όπως οι μολύνσεις.

Φόβος θανάτου

Οι γιατροί δεν κατατάσσουν τη θανατοφοβία ως διακριτή πάθηση, αλλά δίνουν τη διάγνωση της «ειδικής φοβίας», η οποία σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια (DSM-5) ανήκει στις αγχώδεις διαταραχές και αφορά τον φόβο για μια συγκεκριμένη κατάσταση. Για να θεωρηθεί ο φόβος του θανάτου κλινική φοβία, πρέπει να εμφανίζεται κάθε φορά που το άτομο τον σκέφτεται, να επιμένει για διάστημα άνω των 6 μηνών και να επηρεάζει αρνητικά την καθημερινότητα και τις σχέσεις του. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν άμεσο άγχος στη σκέψη του θανάτου, κρίσεις πανικού με ζαλάδα, εξάψεις, ιδρώτα και ταχυκαρδία, καθώς και διάχυτο αίσθημα κατάθλιψης.

Επιπλέον, η θανατοφοβία εκδηλώνεται με σωματικές ενοχλήσεις, όπως πόνο στο στομάχι ή αίσθηση ασθένειας κατά τη σκέψη του θανάτου, καθώς και με την ενεργή αποφυγή καταστάσεων που σχετίζονται με αυτόν. Οι φοβίες αυτές μπορούν να οδηγήσουν το άτομο στην κοινωνική απομόνωση και στην αποφυγή των φίλων ή των συγγενών του για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα συμπτώματα έρχονται και φεύγουν σε διάφορες φάσεις της ζωής, με το άγχος να αυξάνεται κατακόρυφα σε περιόδους κρίσης, όπως για παράδειγμα κατά τη διάρκεια μιας σοβαρής ασθένειας στην οικογένεια.

Οι αιτίες της θανατοφοβίας ποικίλλουν και κάθε περίπτωση είναι μοναδική, καθώς οι φοβίες συχνά πυροδοτούνται από παρελθοντικά, τραυματικά γεγονότα κινδύνου θανάτου ή την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου, τα οποία το άτομο μπορεί να μην θυμάται συνειδητά. Επίσης, ένας άνθρωπος με σοβαρή ασθένεια μπορεί να εμφανίσει θανατοφοβία λόγω του διαρκούς άγχους του, εκδηλώνοντας σωματική και ψυχολογική δυσφορία. Η εμπειρία αυτή διαφοροποιείται ανάλογα με την ηλικία, καθώς οι μεγαλύτεροι φοβούνται τη διαδικασία του θανάτου ενώ οι νεότεροι τον ίδιο τον θάνατο, αλλά και ανάλογα με το φύλο, με τις γυναίκες να ανησυχούν περισσότερο για τον θάνατο των οικείων τους και τις συνέπειες του δικού τους χαμού.

Η αντιμετώπιση του φόβου του θανάτου είναι εφικτή μέσα από διάφορες θεραπευτικές προσεγγίσεις που βοηθούν το άτομο να ανακτήσει τον έλεγχο της καθημερινότητάς του. Η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία εστιάζει στην αλλαγή των δυσλειτουργικών πεποιθήσεων και σκέψεων γύρω από τον θάνατο, ενώ η ψυχοθεραπεία προσφέρει υποστήριξη μέσω της συζήτησης. Παράλληλα, η θεραπεία έκθεσης βοηθά στην άμεση αντιμετώπιση του φόβου, οι τεχνικές χαλάρωσης συμβάλλουν στη διαχείριση του καθημερινού στρες, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις κρίνεται απαραίτητη και η χορήγηση κατάλληλης φαρμακευτικής αγωγής.