Σαν σήμερα, 08 Ιουνίου 1987: Πεθαίνει ο Αλέξανδρος Ιόλας – Η ελληνική «συνωμοσία» που τον κατέστρεψε και το μυστήριο με το πλιάτσικο των 11.000 έργων τέχνης

Ο Αλέξανδρος Ιόλας υπήρξε η απόλυτη επιτομή του κοσμοπολιτισμού. Ένας άνθρωπος που έζησε μια ζωή τόσο έντονη, μυθιστορηματική και γεμάτη ανατροπές, που οι περισσότεροι κοινοί θνητοί θα χρειάζονταν δύο και τρεις ζωές για να καταφέρουν να βιώσουν έστω και ένα μικρό μέρος της. Η διαδρομή του ξεκίνησε από το απόλυτο μηδέν, άγγιξε την παγκόσμια κορυφή της τέχνης και της χλιδής, για να καταλήξει σε ένα αντίστροφο, πικρό δρομολόγιο, γεμάτο πόνο, διασυρμό και μοναξιά.

Σαν σήμερα, στις 8 Ιουνίου του 1987, ο άνθρωπος που ανακάλυψε τον Άντι Γουόρχολ και καθόρισε την παγκόσμια ποπ αρτ σκηνή, άφηνε την τελευταία του πνοή σε νοσοκομείο της Νέας Υόρκης, νικημένος από το aids. Το τέλος του σφραγίστηκε από την απόρριψη της ίδιας του της πατρίδας, η οποία λίγο καιρό πριν τον είχε βάλει στο εδώλιο του κατηγορουμένου.

Από τις λίρες του Καβάφη στην κορυφή του παγκόσμιου μπαλέτου

Πριν γίνει ο διάσημος Αλέξανδρος Ιόλας, ήταν ο Κωνσταντίνος Κουτσούδης, γεννημένος ανήμερα της 25ης Μαρτίου του 1907 στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Γόνος εύπορης οικογένειας βαμβακεμπόρων, είχε εξασφαλισμένη μια άνετη ζωή, όμως η καρδιά του ανήκε ολοκληρωτικά στην τέχνη. Πριν καν κλείσει τα 20 του χρόνια, πήρε τη μεγάλη απόφαση να φύγει για την Αθήνα. Μοναδικά του εφόδια ήταν 10 χρυσές λίρες και τρεις συστατικές επιστολές του σπουδαιότερου Αλεξανδρινού ποιητή, του Κωνσταντίνου Καβάφη, με αποδέκτες τους Παλαμά, Σικελιανό και Μητρόπουλο. Φεύγοντας, η γιαγιά του τού έδωσε μια συμβουλή που έμελλε να αποδειχθεί τραγικά προφητική: «Πήγαινε στη Γερμανία ή στην Ιταλία. Ποτέ μην πας στην Ελλάδα».

VIRAL

Αυτή είναι η Γ.Γ. του δήμου Γαλατσίου με τις βαριές κατηγορίες για φερόμενη εγκληματική οργάνωση

Βίντεο – σοκ: Η στιγμή που ο ισχυρός σεισμός των 7,8 Ρίχτερ χτυπά σχολείο στις Φιλιππίνες

Ποινή φυλάκισης χάδι για τον οδηγό της Μπακογιάννη που σκότωσε τον Ιάσονα έξω απ’ τη Βουλή – Ακούστε τι λέει ο πατέρας του

Μετά από μια τετραετία στην Αθήνα, ο νεαρός Κωνσταντίνος ταξίδεψε στο Βερολίνο το 1931 για να αφοσιωθεί στον χορό. Η άνοδος του ναζισμού τον ανάγκασε να καταφύγει στο Παρίσι και στα μέσα της δεκαετίας του ’30 μετακόμισε στη Νέα Υόρκη. Εκεί αναδείχθηκε σε κορυφαίο χορευτή της νεοσύστατης Ballet Theatre Company και αργότερα ανέλαβε τη διεύθυνση των διάσημων μπαλέτων του Μαρκησίου de Cuevas.

Η στροφή του προς τα εικαστικά είχε ξεκινήσει ήδη από το 1931, όταν ερωτεύτηκε έναν πίνακα του Τζόρτζιο ντε Κίρικο έξω από μια γκαλερί και χρειάστηκε πέντε χρόνια για να τον αποπληρώσει. Το 1940, η Θεοδώρα Ρούσβελτ, εγγονή του Προέδρου των ΗΠΑ, τον «βάφτισε» Αλέξανδρο Ιόλα. Ένα τραύμα στο πόδι το 1944 τον ανάγκασε να εγκαταλείψει οριστικά τον χορό, και το 1946 άνοιξε την πρώτη του γκαλερί στη Νέα Υόρκη με τη βοήθεια της δούκισσας Μαρία ντε Γκραμόν.

Ο άνθρωπος που επέβαλε τον Άντι Γουόρχολ και έχτισε το παλάτι της Αγίας Παρασκευής

Από εκείνο το σημείο και μετά, η πορεία του Ιόλα ήταν μόνο ανοδική. Μετέτρεψε τη Νέα Υόρκη σε επίκεντρο του ευρωπαϊκού σουρεαλισμού και ήταν ο πρώτος που πίστεψε στο ταλέντο του Άντι Γουόρχολ, αλλάζοντας την ιστορία της σύγχρονης τέχνης. Δημιούργησε ένα πανίσχυρο δίκτυο από Alexandre Iolas Galleries σε Ευρώπη και Αμερική, ενώ παράλληλα χρησιμοποίησε την επιρροή του για να προωθήσει διεθνώς σπουδαίους Έλληνες καλλιτέχνες, όπως ο Χατζηκυριάκος-Γκίκας, ο Μόραλης και ο Τσαρούχης.

Τη δεκαετία του 1960, ευρισκόμενος στο απόγειο της δόξας του, ο Ιόλας αποφάσισε να αγνοήσει την προειδοποίηση της γιαγιάς του και να περνά περισσότερο χρόνο στην Αθήνα. Σε ένα κτήμα ανάμεσα σε αμπελώνες στην Αγία Παρασκευή, άρχισε να χτίζει σταδιακά ένα πολυτελές μέγαρο, τη γνωστή βίλα Ιόλα, για να στεγάσει την ανεκτίμητη συλλογή του. Έγινε στενός φίλος των ισχυρότερων προσωπικοτήτων της χώρας, όπως ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, η Μελίνα Μερκούρη και ο Μάνος Χατζιδάκις, ενώ ζούσε τη ζωή του με απόλυτη ελευθερία, χωρίς να κρύψει ποτέ την ομοφυλοφιλία του.

Η συνέντευξη στη «Γυναίκα», η «Αυριανή» και η πτώση

Η αλαζονεία και η αίσθηση του ανίκητου που εξέπεμπε ο Ιόλας προκαλούσαν συχνά την κοινή γνώμη, ενώ οι φήμες για πάρτι αδιανόητης χλιδής στην Αγία Παρασκευή οργίαζαν. Η αντίστροφη μέτρηση ξεκίνησε το 1983, μετά από μια χειμαρρώδη και προκλητική συνέντευξη που παραχώρησε στο περιοδικό «Γυναίκα». Μιλώντας με απόλυτη απαξίωση για τους πάντες –από τον Τσαρούχη και τη Μελίνα Μερκούρη μέχρι την «Αλλαγή» του Ανδρέα Παπανδρέου– δήλωσε χαρακτηριστικά πως «θα ήταν καλύτερο απ’ όλους αυτούς να μας κυβερνήσει η… φτερού».

Η αντίδραση ήταν άμεση και ισοπεδωτική. Μερίδα του Τύπου, με πρωτοστάτη την εφημερίδα «Αυριανή», εξαπέλυσε μια πρωτοφανή εκστρατεία σπίλωσης, στοχεύοντας μέσω του Ιόλα να πλήξει το κύρος του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Το τελειωτικό χτύπημα ήρθε από έναν πρώην υπάλληλό του, μια τραβεστί με το ψευδώνυμο «Μαρία Κάλλας», η οποία εξαπέλυσε κατηγορίες-σοκ για παιδεραστία, χρήση ναρκωτικών και αρχαιοκαπηλία.

Ενώ η Γαλλική Δημοκρατία παρασημοφορούσε τον Ιόλα με το ανώτατο παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής, η Ελλάδα τον οδηγούσε στον ανακριτή. Αν και το κατηγορητήριο κατέρρευσε ως αστείο και η υπόθεση δεν έφτασε ποτέ στο ακροατήριο, η ψυχολογική ζημιά είχε ήδη γίνει.

Η απόρριψη της διαθήκης και το μεγάλο πλιάτσικο

Λίγους μήνες πριν από το τέλος του, στις 17 Φεβρουαρίου 1987, ο Ιόλας, διαισθανόμενος το τέλος, υπαγόρευσε τη διαθήκη του. Παρά την πίκρα του, εξέφρασε την επιθυμία του να δωρίσει ολόκληρη την ανεκτίμητη συλλογή των αρχαίων του στο Ελληνικό Δημόσιο, ζητώντας μόνο την υστεροφημία του και την αποκατάσταση του ονόματός του.

Η ελληνική κυβέρνηση, ωστόσο, αρνήθηκε την προσφορά. Πικραμένος και απομονωμένος, ο Ιόλας ταξίδεψε στις ΗΠΑ, όπου άφησε την τελευταία του πνοή. Αμέσως μετά τον θάνατό του, η μυθική συλλογή του, που περιλάμβανε περίπου 11.000 σπάνια έργα τέχνης, λεηλατήθηκε άγρια. Μέσα σε λίγες ημέρες, θησαυροί εκατομμυρίων έκαναν «φτερά» και κανείς ποτέ δεν έμαθε ποιοι κρύβονταν πίσω από το ιστορικό αυτό πλιάτσικο.

Τρεις δεκαετίες αργότερα, στις 25 Μαΐου 2017, ένα μικρό μέρος αυτής της συλλογής βγήκε σε δημοπρασία από τον Οίκο Sotheby’s στο Λονδίνο, αποφέροντας πάνω από 1,4 εκατομμύρια λίρες. Οι υπεύθυνοι του οίκου αρνήθηκαν να αποκαλύψουν την ταυτότητα των πωλητών, αφήνοντας για πάντα στο σκοτάδι την τύχη των χαμένων θησαυρών του ανθρώπου που θέλησε να χαρίσει την περιουσία του στην Ελλάδα, αλλά εκείνη επέλεξε να τον καταστρέψει.