Σαν σήμερα 27 Μαΐου το 1963 «έσβησε» ο Γρηγόρης Λαμπράκης: Η δολοφονία που συγκλόνισε την Ελλάδα και το διαχρονικό σύνθημα «Ζει!»

Μια από τις πιο μαύρες, καθοριστικές και συγκλονιστικές σελίδες της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής ιστορίας γράφτηκε σαν σήμερα, στις 27 Μαΐου του 1963. Ήταν η ημέρα που ο Γρηγόρης Λαμπράκης, ο σπουδαίος γιατρός, πρωταθλητής στίβου και βουλευτής της ΕΔΑ, άφησε την τελευταία του πνοή στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ της Θεσσαλονίκης, έπειτα από πέντε ημέρες βαθιού κώματος και σκληρής, πλην όμως άνισης μάχης για να κρατηθεί στη ζωή.

Ο θάνατός του δεν ήταν το αποτέλεσμα ενός τυχαίου γεγονότος, αλλά μιας προσχεδιασμένης, στυγερής πολιτικής δολοφονίας από το παρακράτος της εποχής, η οποία προκάλεσε τεράστιο πολιτικό σεισμό, οδήγησε στην πτώση της κυβέρνησης Καραμανλή και γέννησε ένα από τα πιο δυνατά συνθήματα των δημοκρατικών αγώνων: το πανανθρώπινο «Ο Λαμπράκης Ζει!».

Το χρονικό του παρακρατικού χτυπήματος στη Θεσσαλονίκη

Το νήμα της τραγωδίας άρχισε να ξετυλίγεται το βράδυ της 22ας Μαΐου 1963 στη Θεσσαλονίκη. Ο Γρηγόρης Λαμπράκης, γνωστός για την ακτιβιστική του δράση υπέρ της παγκόσμιας ειρήνης και του αφοπλισμού (είχε συγκλονίσει το πανελλήνιο λίγες εβδομάδες νωρίτερα, όταν πραγματοποίησε μόνος του την πρώτη Μαραθώνια Πορεία Ειρήνης, κρατώντας ένα μικρό πανό), ήταν ο κεντρικός ομιλητής σε εκδήλωση της «Επιτροπής για τη Διεθνή Ύφεση και Ειρήνη».

Έξω από την αίθουσα της ομιλίας, στην οδό Ερμού, είχε στηθεί ένα σκηνικό τρόμου από εκατοντάδες παρακρατικούς που πραγματοποιούσαν αντισυγκέντρωση, κάτω από την πλήρη ανοχή —αν όχι καθοδήγηση— των ανώτατων αξιωματικών της Χωροφυλακής που βρίσκονταν στο σημείο. Μόλις ο Λαμπράκης βγήκε από την αίθουσα για να κατευθυνθεί στο ξενοδοχείο του:

VIRAL

Αποκλειστικό από το θρίλερ της Καλαμάτας: Το «μαύρο κουτί» του γυναικοκτόνου – Βρέθηκε σκληρός δίσκος με 40 κωδικούς και απόρρητα αρχεία! Τι κρύβει μέσα;

Airbnb-ντροπή: Οι ιδιοκτήτες ξέχασαν να αδειάσουν τη ντουλάπα και η τουρίστρια έπαθε το σοκ της ζωής της!

Θανατική ποινή για τους άνδρες που κακοποίησαν τουρίστρια μπροστά στα παιδιά της αφού το αυτοκίνητό της έμεινε από καύσιμα

• Το μοιραίο τρίκυκλο: Ένα τρίκυκλο όχημα με καρότσα, το οποίο οδηγούσε ο Σπύρος Γκοτζαμάνης, έπεσε με μεγάλη ταχύτητα πάνω στον βουλευτή.
• Το θανάσιμο πλήγμα: Την ώρα της σύγκρουσης, ο Εμμανουήλ Εμμανουηλίδης, ο οποίος ήταν κρυμμένος στην καρότσα, κατάφερε ένα σφοδρό, τυφλό χτύπημα με σιδερένιο λοστό στο κεφάλι του Λαμπράκη, προκαλώντας του βαριές και μη αναστρέψιμες εγκεφαλικές κακώσεις.

Παρά την προσπάθεια της αστυνομίας να παρουσιάσει το γεγονός ως ένα απλό «τροχαίο ατύχημα», η ηρωική παρέμβαση ενός περαστικού, του Μανώλη Χατζηαποστόλου (γνωστού ως «Τίγρη»), ο οποίος πήδηξε στην καρότσα του τρικύκλου και πάλεψε με τους δράστες, οδήγησε στη σύλληψή τους και ξεσκέπασε τη συνωμοσία.

Η δικαστική δικαίωση και η γέννηση του μύθου «Ζ»

Η διαλεύκανση της υπόθεσης και η αποκάλυψη των βαθιών διασυνδέσεων της Χωροφυλακής με τον υπόκοσμο και το παρακράτος οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στον τότε νεαρό ανακριτή και μετέπειτα Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Χρήστο Σαρτζετάκη, ο οποίος παρά τις ασφυκτικές πολιτικές πιέσεις που δέχθηκε, προχώρησε στην προφυλάκιση ανώτατων αξιωματικών της αστυνομίας.

Η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη σφράγισε ανεξίτηλα την ελληνική κουλτούρα. Το αρχικό γράμμα «Ζ», από τη λέξη «Ζει», άρχισε να γράφεται στους τοίχους των ελληνικών πόλεων ως σύμβολο αντίστασης. Η ιστορία αυτή ενέπνευσε τον Βασίλη Βασιλικό να γράψει το εμβληματικό ομώνυμο μυθιστόρημα «Ζ», το οποίο μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο το 1969 από τον Κώστα Γαβρά, κερδίζοντας παγκόσμια αναγνώριση και το Όσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας. Εξήντα τρία χρόνια μετά, η μνήμη του Γρηγόρη Λαμπράκη παραμένει ζωντανή, ως ένα διαχρονικό σύμβολο ειρήνης, δημοκρατίας και κοινωνικής δικαιοσύνης.