Σαν σήμερα, 16 Μαΐου 1948: Δολοφονείται ο Αμερικανός ανταποκριτής του CBS, Τζορτζ Πολκ – Πέταξαν το πτώμα του στον Θερμαϊκό

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Σαν σήμερα, στις 16 Μαΐου 1948, η Θεσσαλονίκη έγινε το σκηνικό μιας από τις πιο σκοτεινές και αινιγματικές υποθέσεις της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Ένας βαρκάρης της περιοχής, ο Λάμπρος Αντώναρος, εντόπισε στα νερά του Θερμαϊκού, σε μικρή απόσταση από τον Λευκό Πύργο, το άψυχο σώμα ενός άνδρα. Ο νεκρός, που έφερε τραύμα από πυροβόλο όπλο, ήταν δεμένος χειροπόδαρα. Η ταυτοποίηση που ακολούθησε λίγες ώρες αργότερα επιβεβαίωσε το χειρότερο σενάριο: επρόκειτο για τον Τζορτζ Πολκ, τον γνωστό Αμερικανό ανταποκριτή του ειδησεογραφικού δικτύου CBS στην Ελλάδα.

Η εξαφάνιση και το πολιτικό παρασκήνιο

Η είδηση του θανάτου του ξένου δημοσιογράφου προκάλεσε άμεσα διεθνή σάλο και έντονες αντιδράσεις. Ο Πολκ είχε ταξιδέψει στη Θεσσαλονίκη με έναν πολύ συγκεκριμένο και ρισκοdefault στόχο: να έρθει σε επαφή με τον Μάρκο Βαφειάδη, τον αρχηγό της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης του ΚΚΕ, προκειμένου να του πάρει συνέντευξη. Ωστόσο, η συνάντηση αυτή δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Τα ίχνη του δημοσιογράφου χάθηκαν ξαφνικά, και η έρευνα για τον εντοπισμό του έληξε άδοξα με την ανάσυρση της σορού του από τη θάλασσα.

Ένα έγκλημα στην «καρδιά» του Εμφυλίου

Το σημείο όπου βρέθηκε το πτώμα, ακριβώς στο πιο κεντρικό σημείο της Θεσσαλονίκης, μετέτρεψε αμέσως την υπόθεση σε ένα περίπλοκο πολιτικό θρίλερ. Η επιλογή της τοποθεσίας έδειχνε ότι οι δράστες δεν προσπάθησαν να εξαφανίσουν τα στοιχεία σε κάποια ερημική περιοχή, αλλά επέλεξαν να στείλουν ένα μήνυμα στην καρδιά μιας πόλης που εκείνη την εποχή αποτελούσε το «καζάνι που έβραζε» του Εμφυλίου Πολέμου. Η Θεσσαλονίκη ήταν τότε το σημείο συνάντησης κυβερνητικών στρατευμάτων, αριστερών οργανώσεων, ξένων διπλωματικών αποστολών, μυστικών υπηρεσιών και παρακρατικών ομάδων.

Η στοχοποίηση της Αριστεράς και η ομολογία Στακτόπουλου

Οι επίσημες ανακρίσεις των αρχών στράφηκαν σχεδόν αμέσως και με μεγάλη ταχύτητα προς την πλευρά των κομμουνιστών. Στο πλαίσιο αυτό, οι διωκτικές αρχές προχώρησαν στη σύλληψη του Έλληνα δημοσιογράφου Γρηγόρη Στακτόπουλου, ο οποίος κατηγορήθηκε ως συνεργός στη δολοφονία.

Ο Στακτόπουλος ομολόγησε, όμως αργότερα υποστήριξε ότι η ομολογία του αποσπάστηκε υπό πίεση και βασανιστήρια. Καταδικάστηκε σε ισόβια, σε μια δίκη που από τότε αμφισβητήθηκε έντονα.

Κεντρικό πρόσωπο στο κατηγορητήριο ήταν και ο Αδάμ Μουζενίδης, στέλεχος του ΚΚΕ, στον οποίο αποδόθηκε ρόλος φυσικού αυτουργού. Το στοιχείο αυτό έγινε αργότερα ένα από τα βασικά σημεία αμφισβήτησης της επίσημης εκδοχής, καθώς διατυπώθηκε η άποψη ότι ο Μουζενίδης είχε ήδη σκοτωθεί πριν από τη δολοφονία του Πολκ και δεν θα μπορούσε να είχε συμμετάσχει.

Η υπόθεση δεν έκλεισε ποτέ πειστικά. Η καταδίκη του Στακτόπουλου έμεινε ως η επίσημη δικαστική κατάληξη, αλλά γύρω από τη δολοφονία αναπτύχθηκαν επί δεκαετίες διαφορετικά σενάρια. Άλλοι έβλεπαν πίσω από το έγκλημα την προσπάθεια να χρεωθεί η δολοφονία στην Αριστερά. Άλλοι μιλούσαν για ακροδεξιούς ή παρακρατικούς κύκλους. Άλλοι αναζητούσαν τον ρόλο ξένων υπηρεσιών, μέσα στο ψυχροπολεμικό περιβάλλον της εποχής.

Το βέβαιο είναι ότι ο Πολκ είχε γίνει ενοχλητικός. Κάλυπτε την Ελλάδα σε μια περίοδο ακραίας πόλωσης και είχε ασκήσει κριτική στην αμερικανική πολιτική στήριξης προς την ελληνική κυβέρνηση. Η πρόθεσή του να συναντήσει τον Βαφειάδη, σε μια στιγμή που ο Εμφύλιος βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη, τον τοποθετούσε στο κέντρο ενός εξαιρετικά επικίνδυνου πεδίου.

Στη μνήμη του θεσπίστηκε το George Polk Award, ένα από τα σημαντικότερα βραβεία δημοσιογραφίας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Γρηγόρης Στακτόπουλος αποφυλακίστηκε το 1960 και πέθανε το 1988, χωρίς να αναγνωριστεί επίσημα η αθωότητά του. Η υπόθεση Πολκ παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της περιόδου του Εμφυλίου: μια δολοφονία δημοσιογράφου, μια δίκη που αμφισβητήθηκε και ένα ερώτημα που δεν απαντήθηκε ποτέ οριστικά.