Σαν σήμερα, 02 Απριλίου 1956: Όταν η Πάφος έγινε το προπύργιο της Κυπριακής ελευθερίας

Η ιστορία του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ (1955-1959) είναι γεμάτη από στιγμές αυταπάρνησης, αλλά οι σελίδες που γράφτηκαν από τη μαθητιώσα νεολαία έχουν μια ξεχωριστή, σχεδόν ιερή θέση στη συλλογική μνήμη. Σαν σήμερα, στις 2 Απριλίου 1956, η πόλη της Πάφου και συγκεκριμένα η περιοχή του Κτήματος, μετατράπηκε σε ένα πεδίο μάχης ανάμεσα στην αθωότητα και την αποικιοκρατική βία. Μαθητές του γυμνασίου και του κολεγίου Πάφου, οπλισμένοι μόνο με την πίστη τους και την ελληνική σημαία, ύψωσαν το ανάστημα τους απέναντι στην πανίσχυρη βρετανική αυτοκρατορία.

Το κλίμα της εποχής και η σπίθα της εξέγερσης

Την άνοιξη του 1956, η Κύπρος βρισκόταν σε αναβρασμό. Ο αγώνας για την αυτοδιάθεση και την ένωση με την Ελλάδα είχε ήδη κλείσει έναν χρόνο ζωής, και οι βρετανικές αρχές, υπό τον σκληροτράχηλο κυβερνήτη Τζον Χάρντινγκ, είχαν επιβάλει δρακόντεια μέτρα. Η εξορία του αρχιεπισκόπου Μακαρίου στις Σεϋχέλλες λίγες εβδομάδες νωρίτερα, τον Μάρτιο του ίδιου έτους, είχε λειτουργήσει ως θρυαλλίδα. Οι μαθητές, που αποτελούσαν τη ραχοκοκαλιά των διαδηλώσεων, ένιωθαν την ανάγκη να βγουν στους δρόμους και να φωνάξουν για το δίκιο τους. Η Πάφος, γνωστή για τα έντονα πατριωτικά της αισθήματα, δεν θα μπορούσε να μείνει αμέτοχη. Το πρωινό της 2ας Απριλίου, οι αίθουσες διδασκαλίας άδειασαν. Οι μαθητές του γυμνασίου Πάφου και του κολεγίου ενώθηκαν σε μια ορμητική μάζα που κατευθύνθηκε προς το κέντρο της πόλης, το Κτήμα.

Το σύνθημα «ένωσις» δονούσε την ατμόσφαιρα, προκαλώντας τρόμο στις βρετανικές αρχές

Η σύγκρουση στο Κτήμα: Πέτρες εναντίον όπλων

Η διαδήλωση ξεκίνησε ειρηνικά, με τους νεαρούς μαθητές να κρατούν ελληνικές σημαίες και να τραγουδούν με στεντόρεια φωνή τον εθνικό ύμνο. Το σύνθημα «ένωσις» δονούσε την ατμόσφαιρα, προκαλώντας τρόμο στις βρετανικές αρχές που φοβούνταν τη γενίκευση της εξέγερσης. Καθώς η πορεία πλησίαζε στην κεντρική πλατεία, ισχυρές δυνάμεις των αγγλικών στρατευμάτων και της αστυνομίας είχαν ήδη στήσει οδοφράγματα. Η σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη. Οι Βρετανοί χρησιμοποίησαν δακρυγόνα και ρόπαλα για να διαλύσουν το πλήθος, αλλά οι μαθητές δεν υποχώρησαν. Με πέτρες που μάζευαν από τους δρόμους και με μια παλικαριά που ξεπερνούσε την ηλικία τους, απάντησαν στις προκλήσεις. Οι μαρτυρίες της εποχής περιγράφουν σκηνές απίστευτου θάρρους: μαθήτριες να προσφέρουν πρώτες βοήθειες στους τραυματισμένους συμμαθητές τους και νεαρούς να ορμούν πάνω στα θωρακισμένα οχήματα των Άγγλων.

Ο επακόλουθος διωγμός και η σιδηρά πυγμή των Άγγλων

Η αντίδραση των αποικιοκρατών ήταν αμείλικτη. Οι συγκρούσεις στο Κτήμα διήρκεσαν ώρες, με αποτέλεσμα πολλούς τραυματισμούς μαθητών αλλά και συλλήψεις. Οι Βρετανοί, θέλοντας να παραδειγματίσουν την υπόλοιπη Κύπρο, επέβαλαν κατ’ οίκον περιορισμό (κέρφιου) στην Πάφο και προχώρησαν σε κλείσιμο των σχολείων. Η 2α Απριλίου 1453 (η άλωση) και η 2α Απριλίου 1956 συνδέονται νοητά στην ιστορική συνείδηση ως ημέρες αγώνα. Στην Πάφο, η ημέρα εκείνη σήμανε την οριστική ρήξη της νεολαίας με το καθεστώς. Πολλοί από αυτούς τους μαθητές που πρωταγωνίστησαν στα επεισόδια του Κτήματος, αργότερα επάνδρωσαν τις ανταρτικές ομάδες της ΕΟΚΑ στα βουνά, αφήνοντας πίσω τους τα θρανία για το όπλο και την ελευθερία.

VIRAL

Εξαφάνιση Σταυρούλας στα Χανιά: Εντοπίστηκε ο Σκοπιανός – Συγκλονιστικές εξελίξεις

Διπλό φονικό στο Αίγιο: Δεν υπάρχει τέλειο έγκλημα – Βρέθηκε «κρυφή» πόρτα στα συρματοπλέγματα δίπλα στο σπίτι

Σοκ στα Χανιά: «Έφαγε τα λεφτά του πατέρα μου» – Ο αδελφός κακολογούσε την 45χρονη στο σπίτι του Σκοπιανού [βίντεο]

Απέδειξαν στους Βρετανούς πως ο αγώνας δεν ήταν μόνο υπόθεση λίγων ανταρτών

Η σημασία της μαθητικής εξέγερσης

Γιατί τα γεγονότα της Πάφου είναι τόσο σημαντικά; Διότι απέδειξαν στους Βρετανούς πως ο αγώνας δεν ήταν μόνο υπόθεση λίγων ανταρτών, αλλά μια παλλαϊκή απαίτηση που ξεκινούσε από τα παιδιά. Η συμμετοχή των μαθητών έδωσε στον αγώνα μια ηθική διάσταση που η αποικιοκρατική προπαγάνδα αδυνατούσε να αντιμετωπίσει. Οι «μαθητές-μαχητές» έγιναν το σύμβολο της Κύπρου που αρνείται να σκύψει το κεφάλι. Το γυμνάσιο Πάφου παρέμεινε για όλη τη διάρκεια του αγώνα ένα «φυτώριο» ηρώων. Εκεί σφυρηλατήθηκαν χαρακτήρες όπως ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης, ο οποίος λίγο καιρό μετά θα έγραφε το δικό του έπος, θυσιάζοντας τη ζωή του στην αγχόνη.

Το μήνυμα προς το σήμερα

Εβδομήντα χρόνια μετά, η μνήμη της 2ας Απριλίου 1956 παραμένει ζωντανή στην Πάφο. Οι δρόμοι του Κτήματος, που κάποτε γέμισαν με καπνούς από δακρυγόνα και φωνές ελευθερίας, σήμερα φιλοξενούν τις νέες γενιές που απολαμβάνουν τους καρπούς εκείνων των αγώνων. Η ιστορία αυτή μας διδάσκει ότι η δύναμη της ψυχής και η προσήλωση στα ιδανικά μπορούν να νικήσουν ακόμα και τους πιο ισχυρούς στρατούς. Για την Πάφο, η 2α Απριλίου δεν είναι απλώς μια ημερομηνία σε ένα ημερολόγιο. Είναι η υπενθύμιση ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται, αλλά κερδίζεται με θυσίες. Είναι η τιμή προς εκείνα τα παιδιά που, αντί για παιχνίδι, επέλεξαν την ιστορία.