Σαν σήμερα, 16 Μαρτίου 1964: Η ημέρα που η Κύπρος «κλείδωσε» στην τροχιά της διχοτόμησης

Το ημερολόγιο έγραφε 16 Μαρτίου 1964. Ήταν μια Δευτέρα που θα σφράγιζε τη σύγχρονη ιστορία της μεγαλονήσου και θα καθόριζε το μέλλον του Κυπριακού ζητήματος για τις επόμενες δεκαετίες. Εκείνο το εικοσιτετράωρο, η Κύπρος βρέθηκε στο επίκεντρο ενός δραματικού διπόλου: από τη μία η ελπίδα της διεθνούς ειρήνευσης με την άφιξη των «Κυανόκρανων» και από την άλλη η σκιά του πολέμου με την επίσημη απειλή της τουρκικής εισβολής.

Το χρονικό της κρίσης: Από τις «Ματωμένες Δελιάδες» στον ΟΗΕ

Για να κατανοήσει κανείς τη σημασία της 16ης Μαρτίου, πρέπει να ανατρέξει τρεις μήνες πίσω. Τα «Ματωμένα Χριστούγεννα» του 1963 είχαν διαλύσει την εύθραυστη ισορροπία που είχαν δημιουργήσει οι Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου. Οι διακοινοτικές ταραχές που ξέσπασαν στη Λευκωσία και επεκτάθηκαν σε όλο το νησί οδήγησαν στην αποχώρηση των Τουρκοκυπρίων από την κυβέρνηση και τη διοίκηση, και στη δημιουργία των πρώτων θυλάκων.
Ήδη από τον Δεκέμβριο του ’63, ο Βρετανός στρατηγός Πίτερ Γιανγκ είχε τραβήξει με έναν πράσινο μαρκαδόρο πάνω στον χάρτη της Λευκωσίας τη γραμμή που θα χώριζε την πόλη στα δύο. Η «Πράσινη Γραμμή» ήταν πλέον γεγονός, όμως η βία συνεχιζόταν. Η διεθνής κοινότητα αντιλήφθηκε ότι η ειρήνη στην ανατολική Μεσόγειο κρεμόταν από μια κλωστή. Στις 4 Μαρτίου 1964, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ υιοθέτησε ομόφωνα το Ψήφισμα 186, το οποίο προέβλεπε τη συγκρότηση και αποστολή μιας ειρηνευτικής δύναμης στην Κύπρο (UNFICYP).

Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ υιοθέτησε ομόφωνα το Ψήφισμα 186

16 Μαρτίου 1964: Οι «Κυανόκρανοι» πατούν το κυπριακό έδαφος

Σαν σήμερα, πριν από 62 χρόνια, οι πρώτες μονάδες των ειρηνευτικών δυνάμεων του ΟΗΕ αποβιβάζονταν στο λιμάνι της Λεμεσού και στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας. Το πρώτο σώμα αποτελούνταν κυρίως από Καναδούς στρατιώτες, τους οποίους ακολούθησαν δυνάμεις από τη Φινλανδία, τη Σουηδία, την Ιρλανδία και τη Δανία.
Η αποστολή τους ήταν σαφής αλλά εξαιρετικά δύσκολη: να αποτρέψουν την επανάληψη των συγκρούσεων, να συμβάλουν στην τήρηση του νόμου και της τάξης και να βοηθήσουν στην επιστροφή στην ομαλότητα. Η UNFICYP είναι μία από τις μακροβιότερες ειρηνευτικές αποστολές στην ιστορία των Ηνωμένων Εθνών, μια παρουσία που ξεκίνησε εκείνο το πρωί του Μαρτίου και παραμένει στο νησί μέχρι και σήμερα, υπενθυμίζοντας το ανεπίλυτο του προβλήματος.

Η πολεμική ιαχή της Άγκυρας: Το «πράσινο φως» για εισβολή

Ενώ οι στρατιώτες του ΟΗΕ αποβιβάζονταν με λευκά οχήματα και ειρηνευτικά εμβλήματα, στην Άγκυρα το κλίμα ήταν πολεμικό. Την ίδια ακριβώς ημέρα, η Τουρκική Εθνοσυνέλευση συνεδρίαζε σε μια εξαιρετικά φορτισμένη ατμόσφαιρα. Το αποτέλεσμα της συνεδρίασης ήταν μια απόφαση-σοκ: η παροχή εξουσιοδότησης προς την κυβέρνηση του Ισμέτ Ινονού να προχωρήσει σε στρατιωτική εισβολή στην Κύπρο, εάν η Τουρκία έκρινε ότι οι συνθήκες το απαιτούσαν για την προστασία της τουρκοκυπριακής κοινότητας.
Η απόφαση αυτή δεν ήταν απλώς μια ρητορική απειλή. Ήταν η πρώτη φορά που η Τουρκία θεσμοθετούσε την πρόθεσή της να παρέμβει στρατιωτικά στο νησί, επικαλούμενη το δικαίωμα της «εγγυήτριας δύναμης». Η κίνηση αυτή προκάλεσε συναγερμό στην Αθήνα και τη Λευκωσία, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος Λύντον Τζόνσον αναγκάστηκε αργότερα να παρέμβει με την περίφημη σκληρή επιστολή του προς τον Ινονού, για να αποτρέψει την εισβολή που τελικά αποφεύχθηκε το καλοκαίρι του ’64, αλλά έμελλε να υλοποιηθεί δέκα χρόνια αργότερα, το 1974.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Ο Αμερικανός πρόεδρος Λύντον Τζόνσον αναγκάστηκε να παρέμβει με την περίφημη σκληρή επιστολή του προς τον Ινονού, για να αποτρέψει την εισβολή

Μια ημέρα, δύο κόσμοι

Η 16η Μαρτίου 1964 συμπυκνώνει όλη την τραγικότητα του Κυπριακού. Από τη μία πλευρά, η διεθνής νομιμότητα και η προσπάθεια για ειρηνική συνύπαρξη μέσω του ΟΗΕ. Από την άλλη, ο αναθεωρητισμός και η ισχύς των όπλων.
Η άφιξη της UNFICYP θεωρήθηκε τότε μια μεγάλη διπλωματική επιτυχία της κυβέρνησης του Μακαρίου, καθώς το ψήφισμα 186 αναγνώριζε εμμέσως την Κυπριακή Δημοκρατία ως τη μόνη νόμιμη κυβέρνηση του νησιού. Ωστόσο, η ταυτόχρονη εξουσιοδότηση της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης για εισβολή έδειξε ότι η Άγκυρα δεν ήταν διατεθειμένη να αποδεχθεί το status quo.

Η ιστορική παρακαταθήκη

Εξήντα δύο χρόνια μετά, το σκηνικό εκείνης της ημέρας παραμένει ζωντανό στη συλλογική μνήμη. Η Πράσινη Γραμμή, που τότε θεωρούνταν μια προσωρινή λύση για την παύση του πυρός, παραμένει μια ανοιχτή πληγή που χωρίζει τη Λευκωσία, τη μόνη διχοτομημένη πρωτεύουσα στον κόσμο.
Η 16η Μαρτίου μας θυμίζει ότι η ειρήνη είναι συχνά εύθραυστη και ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται σε στιγμές κρίσης μπορούν να καθορίσουν τη μοίρα γενεών. Εκείνη την ημέρα του 1964, η Κύπρος «κλείδωσε» σε μια τροχιά που οδήγησε στα τραγικά γεγονότα του ’74 και στη σημερινή de facto διχοτόμηση. Οι «Κυανόκρανοι» που έφτασαν τότε για να φέρουν την ομαλότητα, έγιναν τελικά μόνιμοι θεατές μιας ιστορίας που ακόμα περιμένει τη δικαίωσή της.